خاورمیانه؛ پیشتاز در گذار به فرایند خودکارسازی در بخش انرژی

به گزارش نبض بورس، و به نقل از مجله «Hydrocarbon Processing»، نتایج پژوهش شرکت «Schneider Electric» با عنوان «Autonomous Maturity Research» نشان می‌دهد که بسیاری از شرکت‌های حوزه انرژی در خاورمیانه در حال حاضر در سطح چهار مدل بلوغ عملیات خودکارسازی (ARC) فعالیت می‌کنند.

رسیدن به چنین سطحی، نشانگر این شرایط خاص بوده که فعالیت شرکت‌های فعال در حوزه انرژی خاورمیانه بدون نیاز به مداخلات انسانی در جریان است. این دستاورد در حالی حاصل شده که در مقیاس جهانی، سطح فعالیت شرکت‌های بخش انرژی رقمی بین یک تا ۲ که بر مداخلات انسانی متکی‌اند اعلام شده است.

در حال حاضر، حرکت به‌ سوی اجرای فرایند خودکارسازی کامل یعنی دستیابی به سطح ۵ در منطقه خاورمیانه با شتاب بسیار بالایی در حال گسترش است؛ به‌ طوری‌ که تقریبا نیمی از شرکت‌های فعال در بخش انرژی منطقه، هدف خود را دستیابی به این سطح در پنج سال آینده عنوان کرده‌اند. در میان کشور‌های خاورمیانه، امارات متحده عربی بیشترین رشد را در رسیدن به سطوح بالاتر فرایند خودکارسازی در بخش انرژی تجربه کرده است.

از میان عوامل محرک اصلی چنین روند روبه‌رشدی در امارات متحده عربی، می‌توان به افزایش بهره‌وری هزینه‌کردها و ارتقای رقابت‌پذیری اشاره کرد. حدود ۵۰ درصد از مدیران شرکت‌های فعال در بخش انرژی خاورمیانه پیش‌بینی کرده‌اند که در صورت عدم گذار به اجرای کامل فرایند خودکارسازی، هزینه‌کرد‌های عملیاتی آن‌ها افزایش خواهد یافت.

در مقابل، عواملی همچون ایمنی یا فشارهای ناشی از الزامات مدیریتی در بخش انرژی خاورمیانه در سطح‌های پایین‌تر قرار دارند که نشانگر گذار از نوآوری‌های مبتنی بر انطباق مقرراتی به تحولاتی با محوریت اهداف تجاری است. مهم‌ترین مزایای مورد انتظار از گذر کامل به فرایند خودکارسازی در بخش انرژی می‌توان به بهبود عملکرد مالی، ارتقای رقابت‌پذیری و هوشمندسازی عملیات اجرایی از طریق تصمیم‌گیری مبتنی بر داده‌ها اشاره کرد.

دوان پیلی، مدیر بخش صنایع سنگین در شرکت «Schneider Electric» در این‌ خصوص اظهار داشت: گذار به فرایند خودکارسازی، به‌ سرعت به یکی از ارکان راهبردی در صنایع مختلف تبدیل شده است که اجرای آن، زمینه‌ساز رشد بهره‌وری، مقیاس‌پذیری و تاب‌آوری بیشتر شرکت‌های مختلف به ویژه در بخش انرژی خواهد بود.

در بخش انرژی، جایی که ایمنی، قابلیت اطمینان و پایداری از اهمیت بالایی برخوردار است، سامانه‌های خودکار می‌توانند به‌ صورت آنی بر فعالیت‌ها نظارت کنند و براساس آن واکنش نشان دهند.

به لطف اجرای فرایند خودکارسازی، میزان مداخلات انسانی در محیط‌های پرخطر کاهش خواهد یافت و تصمیم‌گیری هوشمند مبتنی بر داده اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد. همچنین، پیاده‌سازی چنین سامانه‌های خودکاری در بخش‌های ساحلی و فراساحلی صنعت انرژی ممکن شده و نیاز به سفرهای کاری را کاهش داده است تا تعادل بهتری میان کار و زندگی در بخش مذکور ایجاد شود.

گورو شارما، تحلیلگر مستقل بازار انرژی در همین رابطه عنوان کرد: با تحول مداوم سیستم‌های مبتنی بر انرژی در مقیاس جهانی، اجرای فرایند خودکارسازی نقشی کلیدی در بهینه‌سازی منابع، کاهش زمان توقف تولید و تحقق اهداف زیست‌محیطی ایفا می‌کند.

پژوهش شرکت «Schneider Electric» نشان می‌دهد که سازمان‌ها و مناطقی که به سطوح بالاتری از فرایند خودکارسازی دست پیدا کرده‌اند، از توان بیشتری برای ایجاد نوآوری، کاهش هزینه‌کرد‌ها و حفظ رقابت در بازار برخوردار خواهند بود. در این پژوهش، به تغییرات راهبردی در فعالیت‌های شرکت‌های فعال در بخش انرژی خاورمیانه اشاره شده است.

بر همین اساس، استفاده از سامانه‌های خودکار که هم بهره‌وری را ارتقا و هم انتشار آلاینده‌ها را کاهش می‌دهند، اکنون در صدر اولویت‌های یکی از مهم‌ترین قطب‌های انرژی جهان یعنی خاورمیانه قرار گرفته‌اند. در قلب این تحول، فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند فرایند کنترل هوشمند، رباتیک و دوقلوهای دیجیتال نقش‌آفرینی می‌کنند. دوقلوهای دیجیتال، به‌ ویژه در شبیه‌سازی لحظه‌ای و یکپارچه‌سازی زیرساخت‌های نفت، گاز و گاز طبیعی مایع اهمیت فراوانی دارند؛ اهمیتی که برای تثبیت جایگاه منطقه به‌ عنوان مرکز جهانی گاز طبیعی مایع حیاتی خواهد بود.

فناوری‌های مبتنی بر خودکارسازی، نرم‌افزار و هوش مصنوعی نه‌ تنها عملکرد سامانه‌های بخش انرژی را بهینه می‌کنند بلکه مقیاس‌پذیری فرایندهای خودکارسازی را در محیط‌های پیچیده نیز افزایش می‌دهند.

در مرکز این تحول، فرایند خودکارسازی نرم‌افزارمحور قرار دارد که به کمک آن سامانه تصمیم‌گیری از حالت سخت‌افزاری به نرم‌افزاری تبدیل شده است و بدین ترتیب امکان گذار از سطح ۳ یعنی خودبهینه‌سازی اولیه به سطح ۴ یعنی خودکارسازی تعبیه‌شده در دارایی‌ها با حداقل مداخلات انسانی فراهم می‌شود.

در این سطح، سامانه‌ها نه‌ تنها از راه دور قابلیت نظارت و پیکربندی دارند بلکه از قابلیت بازتوانی خودکار سیستم برخوردار خواهند بود؛ قابلیتی که خطاها را به‌ صورت خودکار شناسایی و اصلاح می‌کند و ایمنی و تاب‌آوری عملیات اجرایی را به‌ طور چشمگیری ارتقا می‌دهد.

لازم به ذکر است که چشم‌انداز مثبت ارائه‌شده در پژوهش شرکت «Schneider Electric» با یافته‌های اخیر گزارش شرکت «BCG» در یک راستا قرار دارد. در گزارش شرکت «BCG»، مدیران اماراتی بخش انرژی به‌ عنوان خوش‌بین‌ترین مدیران جهان نسبت به استفاده از ظرفیت‌های هوش مصنوعی به منظور افزایش بهره‌وری معرفی شده‌اند.

طبق این گزارش، ۷۲ درصد از مدیران اماراتی نسبت به آینده هوش مصنوعی خوش‌بین‌ هستند و بیش از ۲۵ درصد نیروی کار این کشور در حال حاضر در ابزارهای هوش مصنوعی مولد (GenAI) در حال آموزش دیدن هستند. شرکت «BCG»، عربستان سعودی و امارات را به‌ عنوان رقبای نوظهور در بخش ادغام هوش مصنوعی در فرایند کاری معرفی کرده است.

طبق گزارش این شرکت، هر دو کشور مذکور از آمادگی بالا و ریسک پایینی در استقرار فناوری‌های نو برخوردارند که این مسئله، موقعیت خاورمیانه را به‌ عنوان یکی از رهبران جهانی در فرایند اجرای فرایند خودکارسازی همان‌گونه که در بخش انرژی چنین اتفاق افتاده است، تقویت می‌کند.

در همین راستا، شرکت «Schneider Electric» با شرکت اماراتی پالایشی «ADNOC» فعال در بخش انرژی، همکاری خود را برای اجرای مرحله آزمایشی فرایند خودکارسازی مبتنی بر هوش مصنوعی آغاز کرده است.

در این پروژه، با بهره‌گیری از پلتفرم «EcoStruxure»، سامانه‌های این شرکت اماراتی با حداقل مداخلات انسانی به فعالیت خود ادامه می‌دهند. این راهکار با استفاده از الگوریتم‌های یادگیری ماشین و هوش مصنوعی پیشرفته، فرایندها را به‌ طور مستمر پایش، کنترل و بهینه‌سازی می‌کند و از طریق یادگیری مداوم، توصیه‌های هوشمندانه‌ای برای اپراتورهای فعال در بخش انرژی ارائه می‌دهد.

انتظار می‌رود اجرای مرحله آزمایشی خودکارسازی، منجر به افت مصرف انرژی، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و ارتقای بهره‌وری عملیاتی شرکت «ADNOC» شود.

ولید شیتا، مدیر بخش خاورمیانه و آفریقا در شرکت «Schneider Electric» اظهار داشت: هم‌گرایی فرایند الکتریکی‌سازی و دیجیتالی‌سازی، شتاب‌دهنده حرکت منطقه خاورمیانه به‌ سوی اجرای کامل عملیات خودکارسازی خواهد بود.

با توجه به پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی مبنی بر رشد ۵۰ درصدی تقاضای برق تا سال ۲۰۳۵ و سهم بیش از ۵۰۰ تراوات‌ ساعتی بخش سرمایش، بهره‌گیری از فناوری‌های خودکار دیگر گزینه‌ای اختیاری برای انتخاب نبوده بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.

از مراکز داده مبتنی بر هوش مصنوعی گرفته تا دوقلوهای دیجیتال و شبکه‌های خودترمیم، این سامانه‌های هوشمند در حال ایجاد زیرساخت‌هایی ایمن‌تر، مقاوم‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تر در سراسر بخش انرژی در منطقه خاورمیانه‌ هستند.