اخبار فوری
فرابورس چیست؟ آشنایی با فرابورس ایران و نحوه فعالیت آن
کد خبر: ۱۳۸۹۸۰
۲۳:۲۱
۱۴۰۵/۰۷/۱۲
فرابورس ایران یکی از بازارهای سازمان‌یافته بازار سرمایه کشور است که امکان معامله اوراق بهادار و استفاده از روش‌های مختلف تأمین مالی را فراهم می‌کند. سهام برخی شرکت‌ها در فرابورس معامله می‌شود و سرمایه‌گذاران می‌توانند از طریق کارگزاری‌های مجاز به این بازار دسترسی داشته باشند.
به گزارش نبض بورس، فرابورس ایران یکی از بازارهای سازمان‌یافته بازار سرمایه کشور است که امکان معامله اوراق بهادار و استفاده از روش‌های مختلف تأمین مالی را فراهم می‌کند. سهام برخی شرکت‌ها در فرابورس معامله می‌شود و سرمایه‌گذاران می‌توانند از طریق کارگزاری‌های مجاز به این بازار دسترسی داشته باشند.
فرابورس به زبان ساده
تصور کنید شرکتی برای توسعه فعالیت‌های خود به سرمایه نیاز دارد و می‌خواهد بخشی از سهام خود را در اختیار سرمایه‌گذاران قرار دهد. یکی از مسیرهای پیش روی این شرکت، طی کردن فرایند پذیرش و عرضه در بازارهای فرابورس ایران است.
از طرف دیگر، سرمایه‌گذاری که قصد خرید سهام این شرکت را دارد، می‌تواند پس از عرضه و آغاز معاملات، از طریق سامانه معاملاتی کارگزاری خود سفارش خرید ثبت کند.
بنابراین، فرابورس از یک سو می‌تواند مسیری برای تأمین مالی شرکت‌ها باشد و از سوی دیگر، بستری سازمان‌یافته برای معامله اوراق بهادار در اختیار سرمایه‌گذاران قرار دهد.
فرابورس ایران چه کاری انجام می‌دهد؟
فرابورس تنها محل خریدوفروش سهام نیست؛ این نهاد در بخش‌های مختلف بازار سرمایه فعالیت دارد. مهم‌ترین کارکردهای آن عبارت‌اند از:
- فراهم کردن بستر معاملات: ایجاد زیرساخت و سازوکارهای لازم برای معامله اوراق بهادار در بازارهای مربوط.
- کمک به تأمین مالی شرکت‌ها: فراهم کردن مسیرهای ورود شرکت‌ها به بازار سرمایه و استفاده از ظرفیت‌های تأمین مالی.
- کمک به کشف قیمت: شکل‌گیری قیمت اوراق بهادار بر اساس عرضه، تقاضا و سازوکار معاملاتی هر بازار.
- توسعه ابزارهای مالی: فراهم کردن بستر معامله برخی ابزارهای مالی متناسب با مقررات و ساختار بازارهای مربوط.
- کمک به شفافیت اطلاعاتی: انتشار اطلاعیه‌ها و اطلاعات ناشران در چارچوب الزامات و مقررات بازار سرمایه.
چه دارایی‌هایی در فرابورس معامله می‌شوند؟
نوع دارایی قابل معامله به بازار و مقررات مربوط بستگی دارد. مهم‌ترین گروه‌ها عبارت‌اند از:
| گروه دارایی یا ابزار | توضیح |
|---|---|
| سهام شرکت‌ها | سهام شرکت‌هایی که در بازارهای مربوط فرابورس پذیرفته شده‌اند یا طبق مقررات امکان معامله آن‌ها وجود دارد |
| حق‌تقدم سهام | حق ناشی از افزایش سرمایه شرکت‌ها که در صورت فراهم بودن شرایط قانونی و معاملاتی، امکان معامله آن وجود دارد |
| اوراق بدهی | ابزارهایی مانند اوراق تأمین مالی که مطابق مقررات در بازار مربوط عرضه یا معامله می‌شوند |
| صندوق‌های سرمایه‌گذاری | واحدهای صندوق‌هایی که در بازار مربوط پذیرفته شده‌اند و امکان معامله دارند |
| سایر ابزارهای مالی | ابزارهای دیگری که عرضه یا معامله آن‌ها در چارچوب مقررات فرابورس مجاز است |
همه این دارایی‌ها لزوماً در یک بازار یا با شرایط معاملاتی یکسان معامله نمی‌شوند.
بازارهای فرابورس ایران کدام‌اند؟
فرابورس ایران از بازارها و بخش‌های مختلفی تشکیل شده است که هرکدام کارکرد و ضوابط خاص خود را دارند. برای مثال، بازارهای اول و دوم، بازار شرکت‌های کوچک و متوسط، بازار ابزارهای نوین مالی و بازار پایه از جمله بخش‌هایی هستند که در ساختار فرابورس شناخته می‌شوند. ساختار بازارها و ضوابط آن‌ها ممکن است با اصلاح مقررات تغییر کند؛ بنابراین برای تصمیم‌گیری درباره یک نماد مشخص، باید آخرین اطلاعات و مقررات رسمی بررسی شود.
بازار اول و بازار دوم فرابورس
این بازارها از جمله محل‌های پذیرش و معامله سهام شرکت‌ها در فرابورس هستند. شرایط پذیرش، الزامات اطلاعاتی و ضوابط مربوط به هر بازار یکسان نیست و وضعیت هر شرکت باید بر اساس مقررات همان بازار بررسی شود.
بازار شرکت‌های کوچک و متوسط
این بخش با هدف فراهم کردن مسیر ورود شرکت‌های واجد شرایط کوچک و متوسط به بازار سرمایه و کمک به تأمین مالی آن‌ها شکل گرفته است. ورود به این بازار نیز تابع ضوابط و فرایندهای مشخص است.
بازار ابزارهای نوین مالی
این بازار برای عرضه و معامله ابزارهای مالی مربوط، از جمله برخی اوراق بدهی و ابزارهای سرمایه‌گذاری، مورد استفاده قرار می‌گیرد. شرایط هر ابزار به مقررات و اطلاعیه‌های عرضه آن وابسته است.
بازار پایه
بازار پایه بخشی از ساختار فرابورس است که معاملات اوراق بهادار مشمول ضوابط آن در این بخش انجام می‌شود. قرار گرفتن یک نماد در بازار پایه به معنای بی‌ارزش بودن شرکت نیست؛ اما به‌تنهایی نیز نشانه مناسب بودن آن برای سرمایه‌گذاری محسوب نمی‌شود. سرمایه‌گذار باید مقررات بازار، وضعیت اطلاعاتی ناشر، نقدشوندگی، شرایط معاملاتی و ریسک‌های مربوط را بررسی کند.
توجه: فهرست و ساختار بازارها و تابلوها ممکن است با تغییر مقررات به‌روزرسانی شود. برای اطلاع از وضعیت جاری هر نماد، اطلاعیه‌های رسمی فرابورس ایران و اطلاعات معاملاتی همان نماد ملاک بررسی است.
تفاوت فرابورس با بورس اوراق بهادار تهران چیست؟
بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران هر دو بخشی از زیرساخت بازار سرمایه کشور هستند و معاملات اوراق بهادار را در چارچوب مقررات مربوط سامان‌دهی می‌کنند. با این حال، ساختار بازارها و ضوابط پذیرش و معامله در آن‌ها می‌تواند متفاوت باشد.
تفاوت این دو را نباید صرفاً به این شکل خلاصه کرد که شرکت‌های بزرگ در بورس تهران و شرکت‌های کوچک در فرابورس قرار دارند. اندازه شرکت تنها یکی از عواملی است که ممکن است در بررسی شرایط پذیرش اهمیت داشته باشد؛ نوع بازار، الزامات قانونی و مقررات اختصاصی نیز مؤثرند.
برای مقایسه دقیق‌تر، مقاله «تفاوت بورس و فرابورس چیست؟» می‌تواند به‌صورت جداگانه شرایط پذیرش، ساختار بازارها، الزامات اطلاعاتی و ملاحظات سرمایه‌گذاری را بررسی کند.
چگونه در فرابورس معامله کنیم؟
سرمایه‌گذار برای خریدوفروش سهام و سایر اوراق بهادار قابل معامله در فرابورس، معمولاً این مسیر را طی می‌کند:
۱. دریافت کد معاملاتی و تکمیل مراحل لازم برای فعالیت در بازار سرمایه.
۲. ثبت‌نام و احراز هویت مطابق فرایندهای جاری.
۳. انتخاب و استفاده از خدمات یک کارگزاری مجاز.
۴. جست‌وجوی نماد موردنظر در سامانه معاملاتی و بررسی وضعیت آن.
۵. ثبت سفارش خرید یا فروش با توجه به شرایط بازار و ضوابط معاملاتی.
۶. انجام معامله در صورت تطبیق سفارش‌ها و طی شدن فرایندهای مربوط.
ثبت سفارش به معنای انجام قطعی معامله نیست؛ انجام معامله به شرایط سفارش‌ها و سازوکار معاملاتی بازار بستگی دارد.
آیا همه شرکت‌های فرابورسی شرایط یکسانی دارند؟
خیر. شرکت‌هایی که سهام آن‌ها در بازارهای مختلف فرابورس معامله می‌شود، ممکن است از نظر اندازه، سابقه فعالیت، وضعیت مالی، میزان شفافیت اطلاعاتی، ساختار مالکیت و نقدشوندگی تفاوت‌های زیادی داشته باشند.
حتی دو شرکت حاضر در یک بازار نیز لزوماً ریسک و کیفیت مالی یکسانی ندارند. به همین دلیل، صرف مشاهده نام یک شرکت در فهرست نمادهای فرابورسی برای تصمیم‌گیری کافی نیست.
اطلاعات شرکت‌های فرابورسی را از کجا بررسی کنیم؟
برای بررسی یک شرکت، بهتر است اطلاعات آن از منابع معتبر و متناسب با موضوع جمع‌آوری شود:
- سامانه کدال: برای بررسی صورت‌های مالی، گزارش‌های ماهانه، اطلاعیه‌های بااهمیت و سایر افشاهای ناشران.
- وب‌سایت رسمی فرابورس ایران: برای اطلاعیه‌های بازار، اطلاعات مربوط به پذیرش و عرضه و مقررات منتشرشده.
- سامانه معاملاتی کارگزاری: برای مشاهده اطلاعات معاملاتی و ثبت سفارش در حدود امکانات سامانه.
- اطلاعیه‌های رسمی مربوط به نماد: برای آگاهی از تغییر وضعیت معاملاتی، عرضه‌ها و سایر رویدادهای اعلام‌شده.
اطلاعات مالی شرکت باید در کنار قیمت سهام، شرایط صنعت، وضعیت بازار و ریسک‌های احتمالی بررسی شود.
مزایای فرابورس چیست؟
فرابورس می‌تواند مزایایی برای بخش‌های مختلف بازار سرمایه داشته باشد:
- ایجاد مسیرهای متنوع‌تر برای تأمین مالی شرکت‌ها.
- فراهم کردن امکان دسترسی سرمایه‌گذاران به طیف متنوعی از اوراق بهادار.
- کمک به سازمان‌یافتگی معاملات در بازارهای مربوط.
- فراهم کردن بستری برای ورود شرکت‌های واجد شرایط به بازار سرمایه.
- کمک به توسعه ابزارها و روش‌های تأمین مالی در چارچوب مقررات.
با این حال، وجود این مزایا به معنای تضمین موفقیت شرکت‌ها، سودآوری سهام یا کاهش ریسک سرمایه‌گذاری نیست.
ریسک‌های سرمایه‌گذاری در فرابورس چیست؟
سرمایه‌گذاری در نمادهای فرابورسی نیز مانند سایر سرمایه‌گذاری‌های بازار سهام با ریسک همراه است. مهم‌ترین مواردی که باید بررسی شوند عبارت‌اند از:
- ریسک افت قیمت: قیمت سهام ممکن است کاهش پیدا کند و سرمایه‌گذار متحمل زیان شود.
- ریسک نقدشوندگی: ممکن است فروش سهم در زمان موردنظر یا با قیمت مطلوب به‌سادگی امکان‌پذیر نباشد.
- ریسک مالی شرکت: زیان‌دهی، بدهی بالا یا ضعف جریان نقدی می‌تواند بر وضعیت شرکت اثر بگذارد.
- ریسک اطلاعاتی: کمبود اطلاعات کافی، ابهام در گزارش‌ها یا تأخیر در افشا می‌تواند ارزیابی شرکت را دشوار کند.
- ریسک مقررات و شرایط معاملاتی: تغییر مقررات یا وضعیت معاملاتی نماد ممکن است بر امکان معامله اثر بگذارد.
نوع و شدت این ریسک‌ها در همه نمادها یکسان نیست؛ بنابراین بررسی موردی هر شرکت اهمیت دارد.
مثال ساده از فعالیت یک شرکت در فرابورس
فرض کنید یک شرکت برای توسعه خط تولید خود به منابع مالی جدید نیاز دارد. پس از بررسی گزینه‌های تأمین مالی، تصمیم می‌گیرد مسیر ورود به بازار سرمایه را دنبال کند.
این شرکت باید شرایط و الزامات بازار موردنظر را بررسی کند و فرایندهای قانونی و اجرایی مربوط را طی کند. در صورت تکمیل مراحل لازم و فراهم بودن شرایط عرضه، سهام آن می‌تواند مطابق مقررات وارد مرحله معامله شود.
پس از آغاز معاملات، سرمایه‌گذاران می‌توانند از طریق کارگزاری سفارش خرید یا فروش ثبت کنند. قیمت سهم نیز با توجه به سازوکار معاملاتی و شرایط عرضه و تقاضا شکل می‌گیرد. این مثال صرفاً برای توضیح فرایند است و به معنای پذیرش یا عرضه خودکار هر شرکت در فرابورس نیست.
اشتباهات رایج درباره فرابورس
اشتباه اول: فرابورس بازاری غیررسمی است.
فرابورس ایران بازاری سازمان‌یافته با سازوکارها و مقررات مشخص است. تعبیر «خارج از بورس» نباید با معامله غیررسمی یا بدون نظارت یکسان گرفته شود.
اشتباه دوم: هر شرکت فرابورسی از شرکت‌های بورسی ضعیف‌تر است.
نمی‌توان کیفیت شرکت‌ها را فقط بر اساس محل معامله سهام آن‌ها رتبه‌بندی کرد. ارزیابی باید با بررسی اطلاعات مالی، شرایط صنعت، حاکمیت شرکتی و ریسک‌ها انجام شود.
اشتباه سوم: سهم فرابورسی حتماً سود بیشتری دارد.
هیچ تضمینی برای بازدهی بالاتر وجود ندارد. بازدهی به قیمت خرید، عملکرد شرکت، شرایط بازار و عوامل متعدد دیگر بستگی دارد.
اشتباه چهارم: همه نمادهای فرابورسی نقدشوندگی یکسانی دارند.
حجم معاملات، عمق سفارش‌ها و میزان تقاضا در نمادهای مختلف متفاوت است.
اشتباه پنجم: همه بازارهای فرابورس شرایط یکسانی دارند.
هر بازار یا بخش معاملاتی می‌تواند ضوابط، شرایط پذیرش و ویژگی‌های متفاوتی داشته باشد.
پرسش‌های متداول درباره فرابورس
فرابورس چیست؟
فرابورس ایران بازاری سازمان‌یافته در بازار سرمایه کشور است که در آن معاملات اوراق بهادار و برخی ابزارهای مالی در چارچوب مقررات مربوط انجام می‌شود.
آیا خرید سهام فرابورسی از طریق کارگزاری انجام می‌شود؟
بله. سرمایه‌گذاران معمولاً از طریق کارگزاری مجاز و سامانه معاملاتی آن به نمادهای قابل معامله دسترسی پیدا می‌کنند.
آیا فرابورس همان بورس تهران است؟
خیر. بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران دو بازار متمایز با ساختارها و ضوابط مربوط به خود هستند؛ هر دو نیز در چارچوب مقررات بازار سرمایه فعالیت می‌کنند.
آیا سرمایه‌گذاری در فرابورس پرریسک است؟
ریسک به نماد، بازار مربوط، وضعیت مالی شرکت، نقدشوندگی، شرایط معاملاتی و قیمت خرید بستگی دارد. نمی‌توان درباره همه نمادهای فرابورسی یک حکم یکسان صادر کرد.
آیا همه شرکت‌های حاضر در فرابورس سودده هستند؟
خیر. حضور یک شرکت در فرابورس به معنای سودده بودن آن نیست. برای ارزیابی عملکرد شرکت باید صورت‌های مالی، گزارش‌های دوره‌ای، اطلاعیه‌های کدال و شرایط کسب‌وکار آن بررسی شود.
اطلاعات رسمی فرابورس را از کجا پیدا کنیم؟
برای پیگیری اطلاعیه‌ها و اطلاعات بازار می‌توان به وب‌سایت رسمی فرابورس ایران به نشانی ifb.ir و برای بررسی افشاهای شرکت‌ها به سامانه کدال مراجعه کرد.
ویکی‌های مرتبط در نبض بورس
برای درک بهتر جایگاه فرابورس، مطالعه این موضوعات پیشنهاد می‌شود:
ارسال نظر
نیازمندی‌ها
