بحران در تالارهای پتروشیمی و صنعتی بورس کالا؛ آیا زمان بازگشت رقابت ۶۰ ثانیه‌ای فرا رسیده است؟

به گزارش نبض بورس، محمدعلی غفاری کارشناس بورس کالا | مدت‌هاست که جایگزینی مدل رقابتی ۶۰ ثانیه‌ای با «حراج همزمان ۷ قیمتی» در تالارهای پتروشیمی و صنعتی، به یک چالش جدی برای خریداران و معامله‌گران بورس کالا تبدیل شده است. این تغییر که در دوران بحرانی پس از جنگ و به‌دلیل محدودیت‌های زیرساختی به‌عنوان یک راهکار اضطراری اتخاذ شد، اکنون به وضعیتی تثبیت‌شده بدل شده که با واقعیت‌های امروز بازار همخوانی ندارد.

افزایش شکاف قیمتی در بورس کالا

نقد اصلی، بروز اختلاف‌های قیمتیِ غیرمنطقی است. در مدل ۶۰ ثانیه‌ای، شکاف قیمتی در محدوده‌ای معقول کنترل می‌شد، اما اکنون شاهد جهش‌هایی تا یک میلیارد تومان هستیم که نشان می‌دهد رقابت از یک فرآیند پویا و زنده، به یک اقدام ایستا و از پیش‌محاسبه‌شده تبدیل شده است؛ وضعیتی که مستقیماً هزینه تمام‌شده برای صنایع پایین‌دستی و مصرف‌کننده نهایی را افزایش می‌دهد.

راهکارهای پیشنهادی برای اصلاح معاملات بورس کالا

در بحث اصلاح این وضعیت، دو مسیر پیش روی متولیان بازار است:

۱. بازگشت به مدل ۶۰ ثانیه‌ای

احیای این مدل با توجه به ارتقای زیرساخت‌های فنی، منطقی‌ترین گام برای بازگرداندنِ رقابت واقعی و کاهش فشار روانی بر خریداران است.

۲. اصلاح پارامتریک در مدل فعلی

اگر بنا بر حفظ سازوکار فعلی است، ۷ قیمت موجود برای بازار تهاجمی کنونی ناکافی است و باید دست‌کم به ۱۴ قیمت افزایش یابد تا از شکاف‌های قیمتیِ غیرمنطقی جلوگیری شود.

نقش ربات‌های معاملاتی در بازار بورس کالا

در این میان، برخی بازگشت به روال ۶۰ ثانیه‌ای را به دلیل فعالیت «ربات‌های معاملاتی» توسط برخی کارگزاری‌ها رد می‌کنند. اما باید به این نکته توجه کرد که «برای یک بی‌نماز، درِ مسجد را نمی‌بندند». برخورد با متخلفین باید هدفمند باشد؛ نه اینکه کل بازار را قربانیِ سوءاستفاده‌ی عده‌ای محدود کنیم.

می‌توان با اعمال محدودیت‌های شدید معاملاتی و جریمه‌های سنگین برای کارگزاری‌های متخلف، انضباط را به بازار بازگرداند. در بازارِ به‌شدت رقابتیِ کارگزاری‌ها، ترس از دست دادن مشتری به دلیل محرومیت، قوی‌ترین اهرم بازدارنده است.

ادامه وضعیت فعلی؛ تهدیدی برای صنایع پایین‌دستی

در نهایت، تداوم وضع موجود نه‌تنها توجیه اجرایی ندارد، بلکه باعث بی‌اعتباری سازوکار کشف قیمت شده است. انتظار می‌رود با اولویت‌بندیِ «حمایت از تولید»، یا رقابت ۶۰ ثانیه‌ای احیا شود و یا ظرفیتِ رقابت در مدل فعلی تا حداقل ۱۴ قیمت افزایش یابد؛ چرا که ادامه مسیر فعلی، چیزی جز تحمیل فشار مالی به صنعت و بی‌نظمی در بازار در پی نخواهد داشت.