ممنوعیت واردات کالاهای مشابه داخلی لغو شد + لیست کالاها

با اتمام برنامه ششم توسعه در سال 1401، در اردیبهشت 1404 ممنوعیت ورود کالاهایی که مشابه تولید داخلی دارند، لغو شد. از این پس دولت تصمیم گرفته است به جای ممنوعیت کامل، از ابزارهایی مانند تعرفه و استانداردهای فنی برای حمایت از تولید داخلی استفاده کند. اما نظر موافقان و مخالفان این قانون جدید چیست؟ چه کالاهایی در گذشته مشمول قانون ممنوعیت واردات کالا می‌شدند؟

پایان قانونی ممنوعیت: تغییرات جدید چه می‌گویند؟

با اتمام برنامه ششم توسعه ممنوعیت ورود کالاهایی که مشابه تولید داخلی دارند، رسماً لغو شد. این ممنوعیت پیش‌تر بر اساس ماده ۱۶ قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور و حمایت از کالای ایرانی (مصوب سال 1398) اجرا می‌شد، اما اکنون اعتبار خود را از دست داده است.

درواقع بر اساس نامه رسمی معاون هماهنگی و امور حقوقی دستگاه‌های اجرایی، به وزارت صمت، به تاریخ 6 اردیبهشت 1404، این قانون در برنامه هفتم توسعه تکرار نشده و از نظر قانونی موضوعیت ندارد.

همچنین از پایان مرداد 1404، کارتابل فنی بررسی ساخت داخل برای ثبت سفارش واردات حذف شده است و دولت به جای ممنوعیت کلی، از ابزارهایی مانند تعرفه‌گذاری، ضوابط فنی، و استانداردهای کیفی برای حمایت از تولید داخلی استفاده می‌کند.

مزایای لغو ممنوعیت واردات کالاهای مشابه داخلی

این سیاست جدید می‌تواند نقطه عطفی در سیاست‌گذاری صنعتی و تجاری ایران باشد. سال‌ها ممنوعیت واردات، تولیدکنندگان داخلی را از رقابت واقعی با برندهای خارجی دور نگه داشت، اما اکنون با باز شدن درهای واردات، آن‌ها به ارتقای کیفیت، نوآوری و کارایی ترغیب می‌شوند. از دیگر مزایای این طرح می‌توان به این موارد اشاره کرد:

• تولیدکنندگان داخلی برای رقابت، کیفیت محصولات خود را بهبود می‌بخشند.
• فعالان حوزه فناوری معتقدند این تغییر، دسترسی مصرف‌کنندگان به کالاهای باکیفیت‌تر و فناوری‌های نوین را فراهم می‌کند.
• این سیاست می‌تواند تولیدکنندگان را به استفاده از روش‌های خلاقانه و نوآورانه سوق دهد.
• تنوع بیشتری برای انتخاب مصرف‌کنندگان ایجاد می‌شود.

تأثیر ممنوعیت‌ها بر مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان

ممنوعیت‌های گذشته تأثیرات متفاوتی بر جامعه گذاشت. برای مثال طبقه متوسط که پیش‌تر به خرید لوازم خانگی و خودروهای خارجی روی می‌آورد، با این محدودیت‌ها مجبور به استفاده از محصولات داخلی یا کالاهای قاچاق شد. افزایش قاچاق نیز در این سال‌ها، به اقتصاد رسمی کشور آسیب زد و درآمد گمرکی کاهش پیدا کرد.

همچنین این سیاست به توسعه صنعتی کمک چندانی نکرد و بیشتر به دلیل تحریم‌ها و کمبود ارز اعمال شد. از طرفی برخی تولیدکنندگان از نبود رقابت سود بردند، اما کیفیت محصولاتشان به دلیل نبود فشار رقابتی بهبود چندانی نیافت.

البته نمی‌توان این مسئله را نادیده گرفت که در سال‌های گذشته محصولات غیرضروری و معمولی وارد کشور می‌شدند که به راحتی در داخل ایران تولید می‌شوند و هیچ نیازی نیست که بابت آن‌ها ارزی از کشور خارج گردد. با این حال این قانون در یک دهه گذشته تاثیرات مختلف خود را بر اقتصاد کشور گذاشته است.

درنهایت آنکه با لغو ممنوعیت، بازار ایران در آستانه تحول قرار گرفته است و واردکنندگان زین پس می‌توانند بیش از 1000 قلم کالای جدید را وارد کشور کنند و تنوع در بازار داخلی را افزایش دهند. البته بر اساس اعلام معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری در 17 اردیبهشت 1404، واردات این کالاها باید در وزارت صمت ثبت سفارش شود و سپس بانک مرکزی ارز مورد نیاز را تأمین کند.

• بیشتر بخوانید: تخصیص ارز به کالاهای وارداتی

چالش‌های واردات کالاهای خارجی

با لغو قانون ممنوعیت واردات کالاهای خارجی که مشابه داخلی داشتن، نگرانی‌هایی نیز در این باره وجود دارد:

• این مسئله اگر مدیریت نشود، واردات بی‌رویه ممکن است به تولیدکنندگان داخلی، به‌ویژه صنایع نوپا، آسیب بزند.
• افزایش تقاضا برای کالاهای وارداتی غیرضروری می‌تواند تورم را بالا ببرد و به قشر ضعیف فشار آورد.
• خطر بازگشت قاچاق وجود دارد، که در سال‌های گذشته به دلیل ممنوعیت‌ها افزایش یافته بود.
• با توجه به محدودیت‌های ارزی ناشی از تحریم‌ها، مصرف بیش از حد ارز برای واردات می‌تواند به اقتصاد ضربه بزند.

لیست کالاهای ممنوعه وارداتی مشابه تولید داخل

پیش از اجرای قانون لغو ممنوعیت، تعداد زیادی از کالاها از سال‌های گذشته تا به الان ممنوع بوده‌اند و یا واردات آن‌ها با محدودیت‌ها و شروط زیادی همراه بود. در ادامه فهرستی از کالاهای ممنوعه وارداتی مشابه تولید داخل که در حال حاضر امکان واردات قانونی آن‌ها وجود دارد، به شرح زیر است:

صنایع خودرو و وسایل نقلیه

این گروه به دلیل تولید داخلی مشابه، از خرید خارجی محروم شده بود.

• خودروهای سبک (انواع سواری، وانت تک و دو کابین)
• خودروهای سنگین
• انواع خودرو با کاربری متفاوت (کانتینردار، یخچالدار، آتش‌نشانی، تانکر، تریلر، جک پالت، نیم‌تریلرها، کاروان و ...)
• موتورسیکلت، دوچرخه
• انواع قطعات خودرو، قطعه، باتری و مخزن
• صنایع ریلی، هوایی، دریایی (واگن، هواپیما و کشتی)
• راهسازی و معدنی (لودر، بلدوزر، لیفت‌تراک و ...)
• سایر وسایل نقلیه (ویلچر و کانتینر)

صنایع نساجی و پوشاک

این گروه دومین دسته‌ای است که خرید خارجی آن محدود شده بود و شامل 17 زیرگروه است.

• پرچم
• پارچه چادر مشکی
• انواع نخ فیلامنت پلی‌استر
• انواع نخ سیستم پنبه‌ای
• پنبه هیدروفیل
• انواع الیاف پلی‌استر
• پلی‌پروپیلن (کاربرد در نساجی و سایر صنایع)
• انواع نخ فیلامنت نایلون (کاربرد در نساجی و سایر صنایع)
• انواع چرم و محصولات چرمی
• انواع کفش
• انواع منسوج بی‌بافت (کاربرد در نساجی و سایر صنایع)
• انواع گونی و چتایی پلی‌پروپیلن
• انواع پتو
• انواع موکت
• انواع فرش ماشینی
• انواع پوشاک
• انواع پارچه از پنبه و الیاف مصنوعی
• انواع پارچه پشمی و فاستونی

صنایع ماشین‌سازی و تجهیزات

این گروه با 13 زیرگروه، حمایت از تولید داخلی را هدف قرار داده بود.

• پکیج‌ها
• ماشین‌آلات
• انواع کوره
• رآکتور و دیگ بخار
• انتقال مواد
• آسانسور و پله برقی
• ماشین‌آلات و ادوات کشاورزی
• ماشین‌آلات خطوط تولید
• مبدل‌های حرارتی
• پمپ و شیرآلات
• سازه فلزی
• مخازن و برج‌ها
• تجهیزات نیروگاه‌های برق
• تجهیزات پرکننده و بسته‌بندی
• سازه و تجهیزات گلخانه‌ای
• تجهیزات آبزی‌پروری، مرغداری و کشتارگاه

صنایع فلزی و لوازم خانگی

این گروه با 4 زیرگروه، تولید داخلی را پشتیبانی می‌کرد.

• لوازم خانگی
• انواع لوله و اتصالات فلزی
• سایر مصنوعات فلزی
• تجهیزات سرمایشی و گرمایشی

صنایع معدنی فلزی

با 6 زیرگروه، این بخش نیز دارای محدودیت‌های زیادی بود.

• آلومینیوم
• سرب و روی
• محصولات مسی
• گندله و آهن اسفنجی
• فولاد خام

صنایع معدنی غیرفلزی

این گروه با 16 زیرگروه، مشابه تولیدات داخلی بود.

• انواع کاشی و سرامیک
• لنز داخل چشم
• محصولات بتنی
• انواع سنگ
• انواع آجر
• الیاف شیشه فسفات
• سولفات سدیم و پشم سنگ
• شن و ماسه
• فرآورده‌های نسوز
• سیمان
• انواع گچ
• عایق رطوبتی
• کنسانتره
• ظروف چینی
• لعاب و سرامیک
• شیشه و ظروف شیشه‌ای
• آهک
• کربنات کلسیم
• پودر صنعتی
• چینی بهداشتی

صنایع غذایی، دارویی و بهداشتی

این گروه با دو زیرگروه، خرید خارجی را محدود کرده بود.

• محصولات دارویی
• محصولات بهداشتی

صنایع برق، الکترونیک، مخابرات و تجهیزات پزشکی

این گروه با چهار زیرگروه، تولید داخلی را حمایت می‌کرد.

• برق
• تجهیزات پزشکی
• تجهیزات مخابراتی
• تجهیزات الکترونیک

صنایع شیمیایی و سلولزی

این گروه با 5 زیرگروه، خرید خارجی را محدود کرده بود.

• انواع کاغذ و مقوا و مصنوعات مربوط
• چوب و مصنوعات چوبی
• محصولات پلاستیکی
• محصولات شیمیایی
• محصولات پلیمری

جمع‌بندی: آینده تجارت ایران به کجا می‌رود؟

لغو ممنوعیت واردات کالاهای مشابه تولید داخل، فرصتی برای دسترسی مصرف‌کنندگان به محصولات بهتر و تشویق تولیدکنندگان به نوآوری است. این تغییر می‌تواند بازار ایران را پویاتر کند و به رشد اقتصادی کمک کند، اما اگر به‌درستی مدیریت نشود، ممکن است چالش‌هایی مانند تورم، قاچاق، یا آسیب به صنایع نوپا ایجاد شود.

علاوه‌براین واردکنندگانی که در آینده نزدیک شروع به واردات اقلام جدید خارجی می‌کنند، باید در نظر داشته باشند که بدون تحقیق و بررسی دقیق بازار داخلی و نیازهای مشتریان و نداشتن برنامه‌ریزی برای حمل‌ونقل بین‌المللی بار و ترخیص آن از گمرکات کشور، پروژه واردات کالا را با مشکل مواجه کرد.

به همین خاطر بهتر است که با شرکت‌های معتبر در حوزه حمل‌ونقل و ترخیص کالا همکاری کنند تا بتوانند امور گمرکی و تجاری را با کمترین هزینه و سریع‌ترین زمان ممکن انجام دهند. شرکت‌هایی نظیر پست بین المللی پی ای پس اکسپرس یکی از گزینه‌های مناسب برای واردات از کشورهای مختلف از جمله چین، امارات و ترکیه است.