ارمنستان، دروازه ورود ایران به اوراسیا

به گزارش نبض بورس، معاونت بررسی‌های اقتصادی اتاق بازرگانی تهران در گزارشی تحت عنوان «ارمنستان؛ بازیگر نوظهور در مسیر تحولات تجاری»، وضعیت اقتصادی ارمنستان را مرور کرده، به بررسی وضعیت تجارت ارمنستان با جهان و همچنین تعاملات تجاری ایران و ارمنستان و فرصت‌های ایران در بازار ارمنستان پرداخته است.   

بر اساس این گزارش حجم تجارت ایران و ارمنستان طی سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۲ تغییرات قابل توجهی داشته، به‌طوری‌که در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ حجم کل تجارت نسبتاً ثابت و در محدوده ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون دلار بود. در این بازه، تراز تجاری مثبت و صادرات ایران به ارمنستان بیشتر از واردات از این کشور بود. اوج تجارت بین ایران و ارمنستان پس از آن در سال ۲۰۱۷ رخ داد، جایی که کل ارزش تجارت به حدود ۲۳۲ میلیون دلار رسید.  

این رشد ناشی از افزایش قابل توجه صادرات ایران به ارمنستان بود که نشان دهنده تقویت روابط اقتصادی و افزایش تقاضا برای کالاها و خدمات ایرانی بود. پس از سال ۲۰۱۷ تجارت دو کشور به دلایل مختلفی از جمله تحریم‌ها، شیوع کووید ۱۹ و نوسانات اقتصادی کاهش یافت و تا سال ۲۰۱۹ روند نزولی را در پیش گرفت، اما از سال، ۲۰۲۰ تجارت میان ایران و ارمنستان علی الخصوص پس از جنگ قره باغ مجدد رشد چشمگیری را تجربه کرد و در سال ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ به اوج جدیدی رسید. در این دوره، صادرات ایران به ارمنستان به طور قابل توجهی افزایش یافت و به حدود ۳۷۰ میلیون دلار در سال ۲۰۲۲ رسید، در حالی که واردات از ارمنستان همچنان در سطح پایینی باقی ماند.  

این افزایش تجارت ممکن است ناشی از عواملی از جمله تقویت روابط تجاری و اقتصادی میان دو کشور، توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل، تمایل ارمنستان به استفاده از مسیرهای جایگزین برای تأمین کالاها به دلیل تحریم‌ها، محدودیت‌های تجاری با کشورهای همسایه و نقش ایران به عنوان تأمین کننده اصلی سوخت‌های معدنی و محصولات انرژی باشد که در سال های اخیر به دلیل نیازهای رو به رشد ارمنستان اهمیت بیشتری یافته است.  

ایران چه کالاهایی به ارمنستان صادر می‌کند؟   

در بخش صادرات، «چدن، آهن و فولاد» با ارزشی معادل ۸۹.۱ میلیون دلار و سهم ۲۴ درصدی از کل صادرات ایران به ارمنستان، در صدر اقلام صادراتی قرار دارد. این محصولات برای صنایع مختلف ارمنستان به‌ویژه در ساخت وساز و تولیدات صنعتی اهمیت بالایی دارند. دومین گروه کالایی مهم صادراتی، «سوخت‌های معدنی، روغن‌های معدنی و محصولات حاصل از تقطیر آنها» است که با ارزشی معادل ۵۳.۳ میلیون دلار و سهم ۱۴ درصدی، جایگاه مهمی در تأمین انرژی ارمنستان دارد. این محصولات عمدتاً شامل فرآورده‌های نفتی و سوخت‌های معدنی هستند که برای مصارف صنعتی و خانگی استفاده می‌شوند.  

در جایگاه بعدی، «مواد پلاستیکی و اشیاء ساخته شده از این مواد «با ارزشی معادل ۳۷.۴ میلیون دلار و سهم ۱۰ درصدی قرار دارد. این اقلام نشان دهنده نیاز ارمنستان به محصولات پلاستیکی برای مصارف مختلف صنعتی و خانگی است. علاوه بر این، «شیر و محصوالت لبنی، تخم پرندگان، عسل طبیعی و محصولات خوراکی» با سهم ۸ درصدی و ارزشی معادل ۳۰.۱ میلیون دلار، نشان دهنده تقاضای بالا برای محصولات غذایی و کشاورزی از ایران است.    

همچنین در بخش واردات از ارمنستان، «راکتورهای هسته‌ای، دیگ‌های بخار آب گرم، ماشین آلات و وسایل مکانیکی» با ارزشی معادل ۳.۶ میلیون دلار و سهم ۲۸ درصدی، در صدر قرار دارد. «آلات و دستگاه‌های اپتیک، عکاسی و غیره» با ارزشی معادل ۲.۸ میلیون دلار و سهم ۲۲ درصدی، از دیگر اقلام مهم وارداتی ایران از ارمنستان است که در حوزه‌های پزشکی و صنعتی کاربرد فراوانی دارند. «سنگ فلز، جوش و خاکستر» نیز با ارزش ۱.۷ میلیون دلار و سهم ۱۳ درصدی، از دیگر اقلام مهم وارداتی ایران از ارمنستان بوده که در صنایع متالورژی و ساختمانی استفاده می‌شود.  

در این میان بر اساس داده‌های منتشر شده توسط ITC، محصولات با بیشترین پتانسیل صادراتی از ایران به ارمنستان شامل میله‌های آهنی یا فولادی تغییر شکل یافته، پسته و پلی اتیلن با وزن مخصوص ۰.۹۴ یا بیشتر به شکل اولیه هستند. ایران همچنین بیشترین ظرفیت عرضه را در زمینه محصولات کفپوش‌های منسوجات دستساز، پسته و خرما دارد. از سوی دیگر، محصولاتی مانند میله‌های آهنی/ فولادی تغییر شکل یافته و آلومینیوم، بیشترین پتانسیل تقاضا را در بازار ارمنستان دارند.  

موانع تجارت ایران و ارمنستان 

گفتنی است در روزهای اخیر بحث تجارت ایران و ارمنستان در صدر اخبار بوده است؛ چراکه اخیرا مسئولان دولتی و فعالان بخش خصوصی برای شرکت در نشست بزرگ تجاری ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا به ارمنستان سفر کرده‌اند. در حاشیه جلسات وزیر صمت در این کشور، موضوعاتی از جمله رشد سه برابری تجارت ایران و ارمنستان و دستیابی به صادرات بالغ بر ۷۰۰ میلیون دلار طی سال اخیر، رشد چند برابری اجرای پروژه‌های زیربنایی ایران در ارمنستان و اراده جدی دولت‌های دو کشور برای نیل به تجارت ۳ میلیارد دلاری، مطرح شده است.  

علاوه بر این رئیس هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران با حضور در ارمنستان، یک تفاهم‌نامه همکاری با رئیس اتاق بازرگانی و صنایع ارمنستان برای ایجاد شهرک صنعتی مشترک در خاک ارمنستان، امضا کرده است. در این جلسه هرویک یاریجانیان، رئیس اتاق مشترک ایران و ارمنستان، هم به چند چالش در تجارت ایران و ارمنستان اشاره کرده که نبود سیستم پست میان دو کشور و بالابودن هزینه‌های فرودگاهی ارمنستان از جمله مواردی بود که به گفته او منجر به کندی مبادلات ‌می‌شود.  

او همچنین خواستار برقراری استثنائاتی برای کالاهای ایرانی در اعمال محدودیت بر واردات کالا شده و پیشنهاد کرده که اتاق‌های مشترک دو کشور کالاهایی با برند مشترک تولید کنند و آن را به دیگر کشورها صادر کنند. چراکه با توجه به نفوذ ارمنستان در بازارهای حوزه CIS، دو کشور دارای ظرفیت‌هایی در تولید کالا هستند و به جای صرف هزینه به صورت جداگانه ‌می‌توانند به صورت مشترک در نمایشگاه‌ها شرکت کنند.  

گفتنی است ارمنستان به عنوان یکی از معدود مسیرهای ارتباطی ایران با اروپا و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، می‌تواند دروازه‌ای برای گسترش تجارت ایران در منطقه باشد و از سوی دیگر، ایران نیز می‌تواند با تأمین نیازهای ارمنستان در زمینه‌های انرژی، ماشین‌آلات و کالاهای مصرفی، نقش پر رنگ‌تری در اقتصاد این کشور ایفا کند. | خبرگزاری ایسنا