پیچ و خم صادرات فولاد/ بررسی سبد قیمت گذاری صادراتی فولاد

به گزارش نبض بورس، برای صادرکننده فولاد ایرانی، پاسخ به این پرسش که «قیمت جهانی فولاد چقدر است؟» به‌تنهایی تقریباً بی‌معناست. فولاد برخلاف فلزاتی مانند مس یا آلومینیوم یک قیمت جهانی واحد ندارد. قیمت صادراتی شمش، اسلب، میلگرد یا ورق ایران حاصل برهم‌کنش چند بازار است: قیمت FOB چین، قیمت‌های دریای سیاه، بازار فولاد و قراضه ترکیه، قیمت‌های CFR کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و جنوب شرق آسیا، کرایه حمل، بیمه، ریسک مبدا، نرخ ارز و در نهایت قدرت چانه‌زنی خریدار و فروشنده.

اهمیت این موضوع برای ایران کم نیست. داده‌های World Steel Association نشان می‌دهد ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۳.۵ میلیون تن فولاد صادر کرده و دهمین صادرکننده بزرگ فولاد جهان بوده است. بنابراین تغییر چند دلاری در مرجع قیمتی منطقه‌ای، در مقیاس صادرات ایران می‌تواند اثری چند ده میلیون دلاری بر درآمد ارزی صنعت داشته باشد.

بازار در سال ۲۰۲۶ تفاوت اساسی با سال‌های قبل دارد: بخشی از مراجع سنتی قیمت‌گذاری ایران دیگر به شکل منظم منتشر نمی‌شوند. Fastmarkets از ۶ مارس ۲۰۲۶ ارزیابی «Billet FOB Iran» و «Slab FOB Iran» را به دلیل نبود داده معاملاتی کافی و قابل اتکا تعلیق کرد. در ماه سپتامبر نیز به دلیل اختلال در تجارت دریای سیاه، ارزیابی‌های FOB بیلت، اسلب، HRC، CRC و وایرراد روسیه در دریای سیاه به حالت تعلیق درآمد. صادرکننده ایرانی بیش از گذشته ناچار است به جای یک شاخص، از سبد شاخص قیمتی استفاده کند.

چین؛ مهم‌ترین قطب برای تعیین سقف قیمت صادرات ایران

در شرایط فعلی، چین یکی از مهم‌ترین بازارهایی است که هر صادرکننده فولاد ایران باید به‌طور روزانه رصد کند. اهمیت چین فقط به این دلیل نیست که بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد جهان است؛ چین هم خریدار برخی محصولات نیمه‌ساخته ایران بوده و هم رقیب ایران در بازارهای آسیایی، خاورمیانه و حتی برخی بازارهای اروپایی است.

برای محصولات تخت، مهم‌ترین مرجع قابل رصد HRC FOB China است. قیمت‌های اخیر بازار فیزیکی صادرات HRC چین در محدوده حدود ۴۹۵ تا ۵۰۵ دلار به ازای هر تن FOB شنیده شده است. این محدوده برای صادرکننده اسلب یا ورق ایرانی اهمیت مستقیم دارد، زیرا کارخانه نوردی که اسلب خریداری می‌کند، همواره قیمت ماده اولیه را با ارزش HRC قابل تولید از آن مقایسه می‌کند. اگر HRC چین ارزان شود، ظرفیت پرداخت خریدار برای اسلب نیز کاهش پیدا می‌کند.

در بیلت نیز چین اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده است. SMM در ۱۷ سپتامبر قیمت صادراتی بیلت چین در بندر ژیانگیان را حدود ۴۶۵ تا ۴۷۰ دلار در هر تن FOB گزارش کرد. یک روز بعد، قیمت صادراتی بیلت ایران در گزارش SMM به محدوده ۴۰۵ تا ۴۱۰ دلار FOB رسیده بود و معامله­ای حدود ۱۰ هزار تنی نیز در ۴۰۶ دلار FOB گزارش شد. یعنی در مقطع فعلی، تخفیف مبدا ایران نسبت به قیمت پیشنهادی بیلت چین بسیار بزرگ است؛ بخشی از این فاصله را نه هزینه لجستیک، ریسک حمل، محدودیت‌های پرداخت و ریسک مبدا ایران توضیح می‌دهد.

در اسلب نیز SMM در ۱۸ سپتامبر محدوده ۴۱۰ تا ۴۱۵ دلار FOB ایران را گزارش کرده، هرچند تأکید می‌کند این قیمت‌ها از حمایت معاملاتی قوی برخوردار نبوده‌اند. این نکته بسیار مهم است: «Offer» با «Deal» یکی نیست. برای تحلیل قیمت واقعی صادرات ایران باید معاملات انجام‌شده نسبت به پیشنهادهای فروش وزن بیشتری داشته باشند. جایگاه چین در سال ۲۰۲۶ حتی مهم‌تر شده است. CRU می‌گوید ایران طی سال‌های اخیر حدود ۲ میلیون تن اسلب در سال به بازار جهانی عرضه کرده و چین و جنوب شرق آسیا از مقاصد مهم آن بوده‌اند. با اختلال در عرضه ایران، چین صادرات محصولات نیمه‌ساخته خود را افزایش داده و در برخی بازارها بخشی از فضای خالی ایران را پر کرده است. بنابراین چین برای ایران همزمان «مشتری»، «رقیب» و «قیمت‌ساز» است.

ترکیه؛ مهم‌ترین قطب قیمت‌گذاری محصولات طویل

برای صادرکننده میلگرد، وایرراد و حتی بیلت ایران، ترکیه شاید مهم‌ترین بازار منطقه‌ای پس از چین باشد. دو شاخص باید همزمان دیده شوند: Rebar FOB Turkey و Scrap CFR Turkey.

ترکیه بخش بزرگی از فولاد خود را با مسیر کوره قوس الکتریکی و قراضه تولید می‌کند. در نتیجه قیمت قراضه وارداتی عملاً هزینه ماده اولیه کارخانه‌های ترک را مشخص می‌کند. هر افزایش جدی در Scrap CFR Turkey فشار صعودی بر قیمت میلگرد و بیلت ترکیه ایجاد می‌کند. در آخرین ارزیابی بازار ( ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶) قراضه وارداتی ترکیه در محدوده ۳۹۵ تا ۴۰۰ دلار در هر تن CFR قرار دارد؛ در حالی که یک هفته قبل حدود ۳۹۰ دلار بود. همزمان قیمت صادرات میلگرد ترکیه به ۶۳۰ تا ۶۴۰ دلار FOB رسید؛ حدود ۲۰ دلار بالاتر از هفته قبل.

این دو عدد برای صادرکننده ایرانی یک «اسپرد» بسیار مهم می‌سازند. وقتی فاصله میلگرد FOB ترکیه با Scrap CFR Turkey افزایش پیدا می‌کند، حاشیه تنفس کارخانه‌های ترک بیشتر می‌شود و امکان رقابت قیمتی آنها بالا می‌رود. برعکس، وقتی قراضه بالا می‌رود اما میلگرد توان افزایش متناسب ندارد، کارخانه‌های ترکیه در خرید قراضه و بیلت محتاط‌تر می‌شوند. فروشنده بیلت ایرانی نباید فقط قیمت بیلت چین یا روسیه را ببیند؛ باید بپرسد کارخانه ترک امروز با چه قیمتی قراضه می‌خرد و محصول نهایی خود را با چه قیمتی می‌تواند بفروشد.

دریای سیاه؛ مرجعی برای مقایسه

سال‌ها FOB Black Sea Billet یکی از مهم‌ترین مراجع قیمت‌گذاری شمش ایران بود. منطق آن روشن است: فولاد روسیه و حوزه دریای سیاه در بسیاری از بازارهای ترکیه، شمال آفریقا و خاورمیانه با فولاد ایران رقابت دارد.

در اواسط سپتامبر، برخی ارزیابی‌های بازار قیمت بیلت روسیه را حدود ۴۷۵ دلار FOB دریای سیاه نشان می‌دادند. اما این عدد باید با احتیاط استفاده شود؛ زیرا بازار بسیار کم‌عمق شده و بخشی از قیمت‌ها جنبه اسمی دارند. Fastmarkets نیز از ۴ سپتامبر انتشار شاخص رسمی بیلت FOB Black Sea خود را تعلیق کرده است.

در نتیجه برای قیمت‌گذاری شمش ایران، دریای سیاه همچنان «مرجع مقایسه» است، ولی دیگر نباید به تنهایی پایه قیمت‌گذاری باشد.

 مجموع GCC، عراق و جنوب شرق آسیا؛ سازنده FOB ایران

یک خطای رایج این است که صادرکننده فقط قیمت FOB رقبا را مقایسه کند. در حالی که خریدار معمولاً به قیمت تحویل‌شده در مقصد نگاه می‌کند. فرض کنید خریدار در عمان حاضر است بیلت را ۴۴۵ دلار CFR خریداری کند. اگر تمام هزینه حمل، بیمه و عملیات از ایران تا مقصد ۲۵ دلار باشد، قیمت قابل تحقق ایران تقریباً ۴۲۰ دلار FOB است. فرمول عملی صادرکننده باید چنین باشد:

FOB قابل تحقق ایران برابر است با قیمت CFR مقصد ، کرایه حمل ، بیمه و ریسک و هزینه‌های بندر و سپس باید این عدد با قیمت رقیب مقایسه شود.

در سال ۲۰۲۶ این موضوع چند برابر اهمیت پیدا کرده است؛ زیرا کرایه و بیمه عدد حاشیه‌ای نیستند. S&P Global گزارش کرده بود در دوره‌ای از اختلالات مسیرهای خلیج فارس، کرایه واردات فولاد به بنادر فجیره و صحار تا محدوده ۷۰ تا ۹۰ دلار در تن افزایش یافته بود. چنین تغییری می‌تواند تمام مزیت قیمتی ۲۰ یا ۳۰ دلاری یک تولیدکننده را از بین ببرد.

در تجارت زمینی نیز عراق اهمیت ویژه‌ای دارد. آخرین گزارش SMM قیمت HRC ایران برای ارسال از مسیر شلمچه به عراق را حدود ۵۸۰ تا ۵۹۰ دلار FCA ذکر کرده است. در نتیجه برای صادرکننده محصولات نهایی، مقایسه صرف با FOB بندر کافی نیست و بازارهای مرزی باید جداگانه تحلیل شوند.

بازارهای آتی چه سیگنالی می‌دهند؟

داده‌های پایان معاملات جمعه ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ در بازار چین تصویر جالبی ارائه می‌دهد. سنگ‌آهن روز جمعه افزایش یافته، اما HRC و میلگرد کاهش داشته‌اند و در مقابل زغال کک‌شو و کک سقوط سنگینی کرده‌اند. بازار چین در حال دریافت دو سیگنال متضاد است: از یک طرف سنگ‌آهن هنوز به دلیل خرید و انبارسازی مقاومت نشان می‌دهد؛ از طرف دیگر ضعف تقاضای فولاد و کاهش هزینه مواد اولیه کربنی، حمایت هزینه‌ای از قیمت فولاد را کاهش می‌دهد.

برای صادرکننده ایرانی، کاهش SHFE HRC و Rebar هشدار کوتاه‌مدت است. اگر این روند چند روز ادامه پیدا کند، کارخانه‌ها و تجار چینی ممکن است قیمت صادراتی خود را پایین بیاورند. در آن صورت خریدار آسیایی نیز بلافاصله از صادرکننده ایرانی تخفیف بیشتری مطالبه خواهد کرد.

LME چه چیزی به صادرکننده فولاد ایران می‌گوید؟

بورس فلزات لندن در حوزه فولاد چند قرارداد مهم دارد:

Steel HRC FOB China

Steel Rebar FOB Turkey

Steel Scrap CFR Turkey

ارقام معادل معامله نقدی فولاد در بندر نیستند. قراردادهای فولادی LME Cash Settled Futures هستند. برای مثال قرارداد میلگرد ترکیه بر اساس متوسط ماهانه ارزیابی Platts Steel Rebar FOB Turkey تسویه می‌شود. بنابراین LME بیش از آنکه «قیمت محموله امروز» باشد، ابزاری برای مشاهده انتظارات بازار و پوشش ریسک است. آخرین داده‌های بازار برای قراردادهای سپتامبر، HRC FOB China را در محدوده حدود ۴۹۹.۵ دلار در تن و Scrap CFR Turkey را حدود ۳۹۱.۵ دلار نشان می‌دهد؛ قیمت بسته‌شدن قابل مشاهده برای Rebar FOB Turkey نیز حدود ۵۹۷ دلار بوده است. تفاوت این ارقام با بازار فیزیکی طبیعی است؛ به‌ویژه اینکه نقدشوندگی قراردادهای فولادی LME در تمام سررسیدها یکسان نیست.

اتفاق مهم بعدی در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ رخ می‌دهد. LME قرارداد جدید Steel HRC Shanghai را راه‌اندازی خواهد کرد. این قرارداد مستقیماً بر اساس قیمت HRC بورس آتی شانگهای تسویه و قیمت یوان آن به دلار تبدیل خواهد شد. LME از بازار HRC شانگهای به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بنچ‌مارک‌های بخش فولاد تخت جهان یاد کرده است. برای معامله‌گر ایرانی این قرارداد می‌تواند ابزار بسیار مفیدی باشد، زیرا فاصله میان قیمت داخلی چین و بازار بین‌المللی دلاری را شفاف‌تر می‌کند.

صادرکننده ایرانی دقیقاً چه چیزهای را باید بداند؟

اگر هدف، تعیین قیمت فروش امروز شمش، اسلب یا محصول نهایی باشد، نگاه کردن به یک شاخص کافی نیست. یک داشبورد حرفه‌ای صادرات فولاد ایران باید حداقل شامل این متغیرها باشد:

بیلت ایران (FOB) و آخرین معامله واقعی

بیلت چین (FOB)

بیلت دریای سیاه FOB(FOB) یا آخرین Indication معتبر

HRC FOB China

SHFE HRC و SHFE Rebar

DCE Iron Ore

Scrap CFR Turkey

Rebar FOB Turkey

قیمت CFR مقصد: عمان، UAE، ترکیه، عراق و جنوب شرق آسیا

کرایه کشتی، بیمه جنگ و هزینه انتقال پول

نرخ ارز موثر صادرکننده در ایران

از میان این متغیرها، وزن هر شاخص با محصول تغییر می‌کند. برای شمش بلوم و بیلت ایران، مهم‌ترین مراجع امروز چین، دریای سیاه، Scrap CFR Turkey، Rebar FOB Turkey و CFR بازار مقصد هستند.

HRC FOB China، SHFE HRC، قیمت اسلب چین و آسیا و شرایط تقاضای چین و جنوب شرق آسیا اهمیت بیشتری دارند. اروپا نیز به‌خصوص با سازوکار CBAM و افزایش توجه کارخانه‌های اروپایی به اسلب وارداتی، بازار ثانویه مهمی است. CRU تأکید کرده است که ایران طی سال‌های اخیر سومین صادرکننده بزرگ اسلب تجاری جهان بوده است. برای میلگرد و وایرراد ایران، مهم‌ترین مرجع منطقه‌ای ترکیه است؛ زیرا صادرکننده ایرانی باید بداند میلگرد ترک با چه قیمت FOB عرضه می‌شود و قیمت قراضه مورد استفاده کارخانه ترک در چه سطحی قرار دارد. چین مهم‌ترین مرجع خارجی برای ورق گرم ایران است و علاوه بر HRC FOB China، از اواخر اکتبر HRC Shanghai در LME نیز باید به داشبورد اضافه شود.

تصویر فعلی بازار؛ فرصت یا فشار برای ایران؟

در وضعیت فعلی، تناقض مهمی مشاهده می‌شود. از یک طرف قیمت محصولات نیمه‌ساخته ایران پایین‌تر از بسیاری از رقبا قرار گرفته است؛ SMM بیلت ایران (FOB) را ۴۰۵ تا ۴۱۰ دلار و اسلب (FOB) را ۴۱۰ تا ۴۱۵ دلار ارزیابی کرده است. در مقابل بیلت چین (FOB)در محدوده ۴۶۵ تا ۴۷۰ دلار قرار دارد و ارزیابی‌های اخیر دریای سیاه نیز بالاتر بوده‌اند. این اختلاف در ظاهر مزیت رقابتی بزرگی برای ایران ایجاد می‌کند.

البته تمام این فاصله سود صادرکننده ایرانی نیست. بخشی از «تخفیف ایران» در واقع هزینه تحریم، انتقال پول، ریسک حمل، بیمه، محدودیت کشتی، عدم قطعیت زمان تحویل و محدودیت دسترسی مستقیم به برخی خریداران است. به عبارت دیگر، قیمت پایین FOB ایران الزاماً نشانه رقابت‌پذیری تولید نیست؛ بخشی از آن قیمت ریسکی است که خریدار از فروشنده ایرانی مطالبه می‌کند. برای تاجر حرفه‌ای، سؤال اصلی نباید این باشد که «شمش ایران امروز چند دلار است؟» سؤال صحیح این است:

شمش ایران پس از کسر همه هزینه‌های ریسک و رساندن کالا به مقصد، چند دلار نسبت به نزدیک‌ترین رقیب ارزان‌تر یا گران‌تر تمام می‌شود؟

همین اسپرد است که تعیین می‌کند معامله صادراتی واقعاً اقتصادی است یا فقط در ظاهر قیمت جذابی دارد.

جمع‌بندی

بازار صادرات فولاد ایران دیگر با یک بنچ‌مارک قابل تحلیل نیست. برای شمش باید همزمان چین، دریای سیاه و ترکیه را دید؛ برای اسلب، چین و بازارهای آسیایی اهمیت بیشتری دارند؛ برای محصولات طویل، ترکیه قطب اصلی مقایسه است و در همه محصولات، CFR مقصد و هزینه حمل می‌تواند حتی از تغییر قیمت FOB مهم‌تر شود.

داده‌های ۱۸ سپتامبر نیز نشان می‌دهد بازار چین هنوز تحت فشار ضعف تقاضای فولاد قرار دارد: HRC و میلگرد شانگهای نزولی بوده‌اند، در حالی که زغال کک‌شو و کک کاهش شدیدی ثبت کرده‌اند. از سوی دیگر، در ترکیه رشد قراضه به محدوده ۳۹۵ تا ۴۰۰ دلار CFR باعث شده قیمت میلگرد صادراتی به محدوده ۶۳۰ تا ۶۴۰ دلار FOB برسد. این دو قطب در هفته پیش‌رو می‌توانند جهت قیمت محصولات طویل و نیمه‌ساخته منطقه را تعیین کنند.

برای صادرکننده ایرانی، معامله موفق زمانی شکل می‌گیرد که FOB ایران، قیمت رقیب، CFR مقصد، کرایه حمل، ریسک مالی و روند بازار آتی در یک مدل واحد قرار گیرند. در بازار امروز، کسی که فقط قیمت را می‌بیند معامله می‌کند؛ اما کسی که «اسپردها» را می‌بیند، بازار را می‌فهمد.