مقصر گرانی کیست؟

به گزارش نبض بورس، نوسان و جهش نرخ ارز، از جمله تغییر در سازوکار تخصیص ارز ترجیحی، در اقتصادی که بخش مهمی از نیاز‌های تولید و مصرف آن به واردات وابسته است، به‌سرعت خود را در قیمت کالا‌ها نشان می‌دهد. در کنار این عامل، تشدید تحریم‌ها، محدودیت‌های حمل‌ونقل و تجارت دریایی، کاهش صادرات و افزایش هزینه تأمین کالا از مسیر‌های جایگزین نیز فشار مضاعفی بر بازار وارد کرده است.

یوسف کاووسی، کارشناس اقتصادی گفت: اگر بخواهیم ریشه‌ای به مسئله نگاه کنیم، باید بگوییم که مجموعه‌ای از عوامل هم‌زمان بر گرانی‌های اخیر اثر گذاشته‌اند. یکی از مهم‌ترین آنها، سیاست‌های ارزی دولت بوده است. به‌عنوان نمونه، زمانی که ارز ترجیحی از ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان افزایش قیمت یافت، عملاً شاهد چند برابر شدن هزینه تأمین ارز بودیم. 

وی ادامه داد: وقتی اقتصاد ما تا این حد به ارز و واردات وابسته است، طبیعی است که این تغییر، روی قیمت بسیاری از کالا‌ها اثر مستقیم بگذارد و هزینه‌ها را بالا ببرد.

این کارشناس اقتصادی توضیح داد: عامل دوم، جنگ و تبعات آن بوده است. جنگ فقط یک درگیری نظامی نیست؛ آثار اقتصادی گسترده‌ای دارد. از تشدید تحریم‌ها گرفته تا افزایش بیکاری، چاپ پول بدون پشتوانه، اختلال در فعالیت کارخانه‌های مولد، و محدود شدن مسیر‌های تجاری. همچنین در شرایطی که محاصره دریایی یا محدودیت‌های مشابه ایجاد می‌شود، واردات کالا دشوارتر و پرهزینه‌تر می‌شود و در نتیجه قیمت تمام‌شده برای مصرف‌کننده افزایش پیدا می‌کند.

وی تشریح کرد: برای مثال، کالایی که در شرایط عادی با هزینه پایین‌تر از مسیر دریایی وارد می‌شد، در شرایط محدودیت ممکن است از مسیر زمینی با چند برابر هزینه به کشور برسد. این یعنی فشار مضاعف بر قیمت‌ها؛ بنابراین نمی‌توان گفت فقط یک عامل باعث گرانی شده است؛ هم سیاست‌های ارزی و هم شرایط ناشی از جنگ، به‌صورت هم‌افزا و تصاعدی بر افزایش قیمت‌ها اثر گذاشته‌اند.

کاووسی گفت: علاوه بر این، کاهش منابع ارزی، افت واردات، محدودیت صادرات و حتی افزایش نرخ‌های توافقی در بازار ارز هم باعث شده‌اند که فاصله میان نرخ رسمی و نرخ واقعی بیشتر شود. در ظاهر ممکن است برخی نرخ‌ها در سامانه‌ها با عدد‌های مشخص ثبت شوند، اما در عمل، نرخ توافقی و واقعی بسیار بالاتر است. این هم خودش به گرانی دامن می‌زند.

نتایج نظرسنجی

نبض بورس نظرسنجی در شبکه‌های اجتماعی خود برگزار کرد و از مخاطبان خود پرسید با توجه به صحبت‌های آقای پزشکیان و آقای مصطفی طاهری عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس، به نظر شما دلیل گرانی‌های اخیر چیست؟

نتایج این نظرسنجی قابل توجه بود:

در تلگرام از مجموع ۵۳۸ شرکت کننده

۵۴ درصد گزینه هر دو مورد را انتخاب کردند

۳۲ درصد جنگ و محاصره (نظر آقای پزشکیان)

۱۴ درصد حذف ارز ترحیجی در دی ماه (نظر آقای طاهری)

در بله از مجموع ۱۴۸۰ شرکت کننده

۵۶ درصد هر دو مورد

۲۵ درصد جنگ و محاصره (نظر آقای پزشکیان)

۱۹ درصد خفذ ارز ترجیحی در دی ماه (نظر آقای طاهری)

در روبیکا از مجموع ۱۱۲۳ شرکت کننده

۵۴ درصد هر دومورد

۲۳ درصد جنگ و محاصره (نظر آقای پزشکیان)

۲۳ درصد حذف ارز ترجیحی در دی ماه (نظر آقای طاهری)

بر اساس نتایج این نظرسنجی، افکار عمومی و پاسخ‌دهندگان تنها یک عامل را مسئول گرانی‌های اخیر نمی‌دانند، بلکه مجموعه‌ای از متغیر‌های اقتصادی و سیاسی را در شکل‌گیری این وضعیت مؤثر ارزیابی کرده‌اند. با این حال، در میان عوامل مطرح‌شده، سیاست‌های ارزی و کاهش ارزش واقعی ارز ترجیحی بیش از سایر موارد مورد توجه قرار گرفته است.

 بسیاری از پاسخ‌ها نشان می‌دهد که مردم، اثر مستقیم تغییرات ارزی را در قیمت کالا‌های اساسی، مواد اولیه و هزینه نهایی مصرف‌کننده به‌خوبی احساس کرده‌اند.

در کنار این موضوع، تبعات جنگ، محدودیت‌های تجاری، اختلال در واردات و فشار‌های ناشی از تحریم‌ها نیز از نگاه شرکت‌کنندگان در نظرسنجی، نقش قابل‌توجهی در تشدید گرانی‌ها داشته است. به بیان دیگر، یافته‌های این نظرسنجی نشان می‌دهد جامعه، افزایش قیمت‌ها را حاصل یک زنجیره به‌هم‌پیوسته از عوامل می‌داند؛ زنجیره‌ای که از سیاست‌های ارزی آغاز می‌شود و با محدودیت‌های بیرونی و اختلال در تأمین کالا ادامه پیدا می‌کند.