چرا بودجه مسئولیت اجتماعی از سود شرکت‌های بورسی جلو زد؟

به گزارش نبض بورس، همزمان با برگزاری مجامع عمومی شرکت‌های بورسی در سال ۱۴۰۵، یکی از موضوعاتی که بیش از هر زمان دیگری توجه سهامداران، تحلیلگران و فعالان بازار سرمایه را به خود جلب کرده، افزایش چشمگیر بودجه مسئولیت اجتماعی (CSR) در بسیاری از شرکت‌های بورسی است؛ افزایشی که در برخی شرکت‌ها به چند برابر سال قبل رسیده، در حالی که در بسیاری از موارد رشد سود خالص شرکت‌ها متناسب با این افزایش نبوده یا حتی سودآوری کاهش یافته است.

این روند اکنون یک پرسش جدی را مطرح کرده است؛ آیا افزایش بودجه مسئولیت اجتماعی بر اساس یک چارچوب مشخص و قابل دفاع انجام شده یا به تصمیمات موردی هیئت‌مدیره‌ها وابسته است؟ مهم‌تر اینکه آیا سهامداران خرد که مالک واقعی این شرکت‌ها هستند، از نحوه تخصیص این منابع رضایت دارند؟

گزارش مجمع شسینا ۱۴۰۵ | اعتراض به تأخیر در تجدید ارزیابی و ابهام در هزینه‌های مسئولیت اجتماعی شسینا

در ادامه حتما بخوانید

چرا بودجه مسئولیت اجتماعی از سود شرکت‌های بورسی جلو زد؟

مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها چیست و چه تفاوتی با فعالیت خیریه دارد؟

مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها (Corporate Social Responsibility یا CSR) به معنای ایفای نقش مسئولانه شرکت در قبال جامعه، محیط‌زیست، کارکنان و سایر ذی‌نفعان است. در ادبیات نوین اقتصادی، CSR بخشی از استراتژی توسعه پایدار شرکت محسوب می‌شود و صرفاً به پرداخت کمک‌های مالی یا اقدامات خیریه محدود نیست.

در واقع، مسئولیت اجتماعی زمانی ارزش‌آفرین است که در راستای منافع بلندمدت شرکت، افزایش بهره‌وری، توسعه جوامع محلی، حفظ محیط‌زیست و ارتقای سرمایه انسانی اجرا شود، نه اینکه صرفاً به پرداخت‌های بدون شاخص و بدون گزارش عملکرد تبدیل شود.

آیا قانونی برای تعیین بودجه مسئولیت اجتماعی وجود دارد؟

بررسی قوانین ایران نشان می‌دهد هیچ قانون مستقلی شرکت‌های بورسی را موظف به اختصاص درصد مشخصی از سود به مسئولیت اجتماعی نکرده است.

مهم‌ترین اسناد حقوقی در این زمینه عبارت‌اند از:

• قانون تجارت

• قانون بازار اوراق بهادار

• دستورالعمل حاکمیت شرکتی سازمان بورس

• قانون برنامه هفتم توسعه

• قوانین محیط‌زیست، کار و مالیات

بر اساس مواد ۳۹ تا ۴۱ دستورالعمل حاکمیت شرکتی سازمان بورس، شرکت‌ها موظف‌اند گزارش پایداری خود را منتشر کرده و تمامی پرداخت‌های مسئولیت اجتماعی را با جزئیات کامل افشا کنند و حسابرس مستقل نیز باید درباره این افشا در گزارش خود اظهارنظر کند.

نکته مهم آن است که این دستورالعمل، هیچ سقف یا فرمول مشخصی برای تعیین بودجه CSR تعیین نکرده و اختیار تعیین مبلغ عملاً در اختیار هیئت‌مدیره و مجمع قرار دارد.

مقایسه رشد سود خالص و رشد بودجه مسئولیت اجتماعی

بررسی گزارش‌های مجامع شرکت‌های بورسی نشان می‌دهد در بسیاری از شرکت‌ها، رشد بودجه مسئولیت اجتماعی از رشد سود خالص بسیار بیشتر بوده است.

فغدیر

سود خالص سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ حدود ۴۵ درصد افزایش یافته است، اما بودجه مسئولیت اجتماعی از ۸۰ میلیارد ریال به ۲۴۰ میلیارد ریال رسیده که ۲۰۰ درصد رشد را نشان می‌دهد؛ یعنی بودجه CSR بیش از چهار برابر سریع‌تر از سود خالص رشد کرده است.

شرانل

بودجه مسئولیت اجتماعی از ۱۵۰ میلیارد ریال به ۴۵۰ میلیارد ریال رسیده که ۲۰۰ درصد رشد دارد، اما سود خالص ۱۱۹ درصد افزایش یافته است.

فولاژ

سود خالص شرکت نسبت به سال قبل حدود ۳۵ درصد افزایش یافته، اما بودجه مسئولیت اجتماعی از ۶۰ میلیارد ریال به ۸۰۰ میلیارد ریال رسیده که بیش از ۱,۲۳۳ درصد رشد را نشان می‌دهد.

شپاس

سود خالص حدود ۵۷ درصد رشد داشته، اما بودجه مسئولیت اجتماعی با جهش حدود ۲۷۰ درصدی از ۱۰۸ میلیارد ریال به ۴۰۰ میلیارد ریال افزایش یافته است.

شکبیر

سود خالص نسبت به سال گذشته حدود ۸۰ درصد افزایش یافته و بودجه مسئولیت اجتماعی نیز از ۱۰۰ میلیارد ریال به ۲۰۰ میلیارد ریال رسیده که ۱۰۰ درصد رشد را نشان می‌دهد.

آلومینا

سود خالص تنها حدود ۳ درصد افزایش یافته، اما بودجه مسئولیت اجتماعی از ۱۵۰ میلیارد ریال به ۵۰۰ میلیارد ریال رسیده که حدود ۲۳۳ درصد رشد داشته است.

وپارس

در حالی که سود خالص بانک از ۴۱۵,۴۴۱ میلیارد ریال به ۳۳۳,۷۷۹ میلیارد ریال کاهش یافته و حدود ۲۰ درصد افت کرده است، بودجه مسئولیت اجتماعی از ۱۸۰ میلیارد ریال به ۵۰۰ میلیارد ریال افزایش یافته که حدود ۱۷۸ درصد رشد را نشان می‌دهد. نکته قابل توجه آنکه سود نقدی سهامداران نیز در این بانک صفر تصویب شده است.

شسپا

سود خالص شسپا نسبت به سال قبل حدود ۲۱۸ درصد رشد داشته، اما بودجه مسئولیت اجتماعی با ۹۰۰ درصد افزایش از ۱۰۰ میلیارد ریال به ۱,۰۰۰ میلیارد ریال رسیده است.

دماوند

سود خالص شرکت حدود ۹۳ درصد رشد کرده، اما بودجه مسئولیت اجتماعی با جهش ۹۰۰ درصدی از ۲ میلیارد ریال به ۲۰ میلیارد ریال رسیده است.

شپنا

سود خالص پالایش نفت اصفهان نسبت به سال قبل حدود ۱۸۰ درصد افزایش یافته و بودجه مسئولیت اجتماعی نیز از ۲,۵۰۰ میلیارد ریال به ۴,۰۰۰ میلیارد ریال رسیده که ۶۰ درصد رشد را نشان می‌دهد؛ در این شرکت رشد سود از رشد بودجه مسئولیت اجتماعی بیشتر بوده است.

در مقابل، بفجر و مبین امسال بودجه مسئولیت اجتماعی را صفر در نظر گرفته‌اند و دلیل آن را اولویت بازسازی واحدهای آسیب‌دیده و سرمایه‌گذاری در احیای تأسیسات عنوان کرده‌اند.

آیا سهامداران از این روند رضایت دارند؟

یکی از مهم‌ترین انتقادهای مطرح‌شده در مجامع امسال، نبود شفافیت درباره نحوه هزینه‌کرد این منابع است.

در برخی شرکت‌ها اعلام شده گزارش‌های سه‌ماهه مسئولیت اجتماعی در اختیار سهامدار عمده یا نهادهای خاص قرار می‌گیرد، اما این سؤال همچنان پابرجاست که سهامداران خرد چگونه می‌توانند از جزئیات محل هزینه‌کرد این مبالغ مطلع شوند؟

از سوی دیگر، در برخی مجامع نمایندگان استانداری‌ها یا مسئولان محلی نیز حضور داشته‌اند و درخواست‌هایی برای اختصاص بخشی از منابع شرکت به پروژه‌های استانی مطرح شده است. این موضوع نیز پرسش دیگری را ایجاد می‌کند؛ آیا این پرداخت‌ها دارای سازوکار مشخص، شاخص ارزیابی عملکرد و نظارت مستقل هستند و آیا منافع بلندمدت شرکت و همه سهامداران در آنها رعایت می‌شود؟

مسئولیت اجتماعی باید چگونه اجرا شود؟

کارشناسان حاکمیت شرکتی معتقدند مسئولیت اجتماعی زمانی ارزش‌آفرین است که:

• بخشی از استراتژی بلندمدت شرکت باشد.

• از پرداخت‌های مقطعی و صرفاً خیریه‌ای فاصله بگیرد.

• بر ایجاد اشتغال، آموزش، توسعه مناطق پیرامونی، سلامت کارکنان و پروژه‌های زیست‌محیطی متمرکز شود.

• دارای شاخص‌های قابل اندازه‌گیری مانند بازده اجتماعی سرمایه‌گذاری (SROI) باشد.

• گزارش عملکرد آن به‌صورت شفاف، مستند و قابل حسابرسی منتشر شود.

• از «سبزشویی» یا استفاده تبلیغاتی از عنوان مسئولیت اجتماعی بدون ارائه نتایج واقعی پرهیز شود.

ضرورت شفافیت بیشتر برای حفظ اعتماد بازار

اصل مسئولیت اجتماعی، یکی از ارکان مهم حاکمیت شرکتی و توسعه پایدار است و می‌تواند به ارتقای جایگاه شرکت، کاهش ریسک‌های اجتماعی و افزایش ارزش بلندمدت سهام کمک کند. با این حال، زمانی که رشد بودجه CSR از رشد سودآوری فاصله معناداری می‌گیرد یا در شرکت‌های زیان‌ده و کم‌بازده نیز افزایش‌های قابل توجهی مشاهده می‌شود، انتظار طبیعی سهامداران، شفاف‌سازی دقیق درباره مبنای تعیین این ارقام، نحوه هزینه‌کرد و نتایج حاصل از آنهاست.

در شرایطی که برخی شرکت‌ها بودجه مسئولیت اجتماعی چند هزار میلیارد ریالی و حتی ارقام در حد ۱۰ همت را در مجامع مطرح کرده‌اند، اجرای کامل الزامات دستورالعمل حاکمیت شرکتی، افشای جزئیات پرداخت‌ها، اظهارنظر شفاف حسابرسان و نظارت مؤثر کمیته‌های حسابرسی و ریسک می‌تواند نقش مهمی در افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران و اطمینان از همسویی این هزینه‌ها با منافع بلندمدت شرکت و همه سهامداران ایفا کند.

در نهایت، آنچه بیش از اصل افزایش بودجه مسئولیت اجتماعی اهمیت دارد، شفافیت، پاسخگویی و سنجش اثربخشی این هزینه‌ها است. اگر شرکت‌ها بتوانند نشان دهند منابع اختصاص‌یافته به CSR چگونه به ایجاد ارزش اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی منجر شده است، این هزینه‌ها می‌تواند به عاملی برای تقویت اعتماد سهامداران و ارتقای حاکمیت شرکتی تبدیل شود؛ اما در غیاب گزارش‌دهی دقیق و معیارهای ارزیابی روشن، افزایش بودجه‌های مسئولیت اجتماعی همچنان با پرسش‌ها و ابهاماتی از سوی فعالان بازار سرمایه و سهامداران همراه خواهد بود.