چرا دلارِ ارزان، سفره‌ها را ارزان نمی‌کند؟ رمزگشایی از یک پارادوکس اقتصادی

به گزارش نبض بورس، بازار ارز و طلا در هفته‌های اخیر روی دورِ کاهش قیمت چرخیده است، اما در کفِ بازار و فروشگاه‌های محل، خبری از ریزش قیمت‌ها نیست. برای بسیاری از مردم این تناقض عجیب است: «چرا با بالا رفتنِ دلار، همه چیز در عرض چند ساعت گران می‌شود، اما وقتی دلار به پایین برمی‌گردد، کالاها و خدماتِ معیشتی انگار به صندلی‌شان میخکوب شده‌اند و حاضر به عقب‌نشینی نیستند؟» پاسخ این پرسش در یک مفهوم کلیدی اقتصادی نهفته است که کارشناسان آن را «چسبندگی قیمت‌ها» می‌نامند؛ پدیده‌ای که اجازه نمی‌دهد ترمزِ تورم به این سادگی‌ها کشیده شود.

بازار راکد مسکن؛ معامله فقط برای خانه بهتر است!

در ادامه حتما بخوانید

چرا آسانسورِ قیمت‌ها فقط دکمه «بالا» دارد؟

در اقتصاد پدیده‌ای داریم به نام «چسبندگی قیمت»؛ به این معنا که قیمت‌ها در برابر تغییراتِ کاهشی، مقاومت نشان می‌دهند. برخلافِ تصور عمومی که فکر می‌کنند قیمت‌ها مثل یک توپِ رها شده با ریزش دلار پایین می‌ریزند، قیمت کالاها بیشتر شبیه به یک مایع غلیظ هستند که به‌سختی جریان پیدا می‌کنند. وقتی دلار جهش می‌کند، «انتظارات تورمی» باعث می‌شود فروشنده قیمت را بلافاصله بالا ببرد، اما وقتی دلار پایین می‌آید، هیچ انگیزه ساختاری برای فروشنده وجود ندارد که قیمت را به همان سرعت کاهش دهد، مگر اینکه مطمئن باشد این کاهشِ قیمت، پایدار است.

هزینه‌های ثابت؛ سدِ محکم در برابرِ کاهش قیمت

بسیاری از مردم فکر می‌کنند قیمت نهایی کالا فقط تابعِ قیمتِ دلار است، اما در واقعیت، هزینه‌های ثابتِ تولید مثلِ «اجاره‌بهای فروشگاه»، «حقوق پرسنل»، «هزینه حمل‌ونقل» و «قبوض انرژی» در ایران عملاً چسبندگی دارند. یعنی وقتی دلار ۱۰ درصد ارزان می‌شود، آیا اجاره مغازه یا دستمزد کارگرِ یک سوپرمارکت هم ۱۰ درصد ارزان شده است؟ پاسخ منفی است. از آنجایی که این هزینه‌های جانبیِ تولیدکننده کاهش نیافته، او هم توانِ کاهش قیمت نهایی را ندارد، چون در صورت کاهش، عملاً دچار زیان می‌شود.

ترس از ضرر؛ عامل اصلی در «فریزِ قیمت» توسط فروشندگان

یک فروشنده یا تولیدکننده همیشه با این ترسِ منطقی روبه‌رو است که: «اگر امروز کالا را ارزان بفروشم و فردا دلار دوباره جهش کند، با پولِ حاصل از این فروش نمی‌توانم جنسِ جدید جایگزین کنم.» در اقتصاد ایران به دلیل نوساناتِ متناوب، فعالان اقتصادی همیشه «بدترین سناریو» را در نظر می‌گیرند. این «عدم اطمینانِ بلندمدت»، باعث می‌شود فروشندگان ترجیح دهند کالا را با قیمت بالا نگه دارند تا دچار «شوکِ جایگزینی کالا» نشوند. در واقع، گرانیِ امروز، بیمه فروشندگان در برابرِ نااطمینانی‌های فرداست.

چه زمانی می‌توان انتظارِ ارزان شدن داشت؟

واقعیت تلخ این است که با نوساناتِ کوتاه‌مدتِ ارزی، «چسبندگی قیمت‌ها» شکسته نمی‌شود. بازار کالا و خدمات زمانی به کاهش قیمت ارز واکنشِ مثبت (کاهش قیمت) نشان می‌دهد که فعالان اقتصادی به «ثباتِ نرخ ارز» در یک بازه زمانی طولانی اعتماد کنند. تا زمانی که قیمت دلار به صورتِ «سینوسی» بالا و پایین می‌رود، انتظاراتِ تورمی زنده می‌ماند و فروشندگان همچنان ترجیح می‌دهند قیمت‌ها را در قله نگه دارند. تنها «ثباتِ پایدار» است که می‌تواند این چسبندگی را از بین ببرد و اجازه دهد قدرت خریدِ مردم تا حدی ترمیم شود.