رویارویی بورسی و غیربورسی: بانک ملت یا بانک ملی؟

به گزارش نبض بورس، سام حمزه ای | در سال مالی ۱۴۰۳، دو بانک بزرگ ایران مسیرهای متفاوتی در سودآوری طی کردند؛ بانک ملت با رشد ۸۴ درصدی سود خالص، عملکرد بورسی موفقی داشت، در حالی که بانک ملی علی‌رغم افزایش درآمدها، تحت فشار هزینه‌ها باقی ماند. این تفاوت، نتیجه ساختار حاکمیتی و الزامات شفافیت در مدل‌های بورسی و غیربورسی است.

نگاهی تطبیقی به عملکرد بانک‌های ملت و ملی در سال ۱۴۰۳

در سال مالی ۱۴۰۳، دو بانک بزرگ و اثرگذار کشور یعنی بانک ملت به عنوان بزرگترین بانک بورسی و بانک ملی به عنوان بزرگترین بانک غیربورسی مسیرهای متفاوتی در سودآوری طی کردند. بانک ملت با رشد ۸۴ درصدی سود خالص، نشان از کارایی بالاتر و انعطاف عملیاتی داشت، در حالی که بانک ملی علی‌رغم رشد درآمدها، با افزایش هزینه‌ها دست و پنجه نرم کرد. این تفاوت کلیدی را می‌توان در ساختار حاکمیتی، الزامات افشا و فشارهای رقابتی ریشه‌یابی کرد.

تحلیل تطبیقی کلیدی‌ترین شاخص‌ها

رمزگشایی تفاوت‌ها: چرا مسیرها واگرا شد؟

۱. ساختار حاکمیتی و الزامات شفافیت

بانک ملت به عنوان یک بانک بورسی، تحت نظارت سازمان بورس و الزامات افشای دقیق‌تر قرار دارد. این موضوع نه تنها شفافیت عملیاتی را افزایش می‌دهد، بلکه بانک را به بهبود کارایی و مدیریت ریسک سوق می‌دهد. کاهش هزینه‌های اداری و عمومی بانک ملت و کنترل بهتر هزینه مطالبات، بازتاب همین فشارهای نظارتی و رقابتی بازار سرمایه است.

در مقابل، بانک ملی با ساختار غیربورسی، اگرچه از پشتوانه و شبکه بزرگتری برخوردار است، اما ممکن است با فشارهای رقابتی مستقیم کمتری برای بهینه‌سازی هزینه مواجه باشد.

۲. مدل تأمین مالی و بار هزینه سود سپرده

بار مالی ناشی از هزینه سود سپرده در بانک ملی تقریباً دو برابر بانک ملت است. این تفاوت می‌تواند ناشی از:

• ترکیب و حجم سپرده‌ها: بانک ملی دارای سهم بالاتری از سپرده‌های کوتاه‌مدت با نرخ سود بالاتر است.

• استراتژی متفاوت جذب نقدینگی: بانک ملت از راهکارهای جایگزین تأمین مالی یا مدیریت فعال‌تر نرخ سود پرداختی بهره می‌برد.

این اختلاف، تأثیر مستقیمی بر حاشیه سود ناخالص (درآمد تسهیلات منهای هزینه سپرده) داشته است.

۳. تنوع درآمدی و نوآوری مالی

بانک ملت توانایی خلق درآمد از مسیرهای غیرمتداول را دارد. رقم ۱,۱۱۹ میلیارد ریال «سایر درآمدهای عملیاتی» – که تقریباً معادل درآمد تسهیلات آن است – نشان‌دهنده موفقیت در:

• توسعه خدمات کارمزدمحور

• بانکداری سرمایه‌گذاری

• خدمات ارزی و مشتقه

در حالی که بانک ملی هنوز وابستگی بیشتری به درآمدهای سنتی سود تسهیلات دارد. این تفاوت، یک مزیت رقابتی ساختاری برای بانک‌های بورسی ایجاد می‌کند.

۴. ریسک اعتباری و کیفیت دارایی‌ها

افزایش چشمگیر هزینه مطالبات مشکوک‌الوصول در بانک ملی هشداری درباره کیفیت پرتفوی اعتباری است. بانک ملت نه تنها این هزینه را کاهش داده، بلکه مدیریت محتاطانه‌تر اعتبار را نشان می‌دهد. این موضوع برای سرمایه‌گذاران و نهادهای نظارتی یک شاخص کلیدی سلامت مالی محسوب می‌شود.

جمع‌بندی:

• کارایی در برابر حجم: بانک ملت (بورسی) الگوی «کارایی و تنوع» را دنبال کرده، در حالی که بانک ملی (غیربورسی) بر مدل «حجم و گستردگی» متکی است.

• شفافیت، محرک بهره‌وری: الزامات افشا و نظارت بازار سرمایه، بانک ملت را به بهینه‌سازی هزینه و مدیریت ریسک سوق داده است.

• چالش ساختاری هزینه‌ها: بار سنگین هزینه سود سپرده، یک چالش مشترک اما با شدت متفاوت است.

• آینده رقابت: فشار برای تنوع درآمدی و مدیریت فعال ریسک اعتباری، به ممیزه اصلی رقابت در صنعت بانکداری تبدیل خواهد شد.

این رویارویی دو الگوی متفاوت از حکمرانی و عملیات بانکی در ایران را به تصویر می‌کشد و پرسش مهمی را پیش روی سیاست‌گذاران و مدیران صنعت می‌گذارد:
آیا مدل بانکداری غیربورسی می‌تواند بدون پذیرش فشارهای رقابتی و شفافیت بازار، در بلندمدت به بهبود بهره‌وری و سودآوری پایدار دست یابد؟

پاسخ این پرسش، نه تنها بر آینده این دو غول بانکی، بلکه بر نقشه رقابت کل نظام بانکی کشور تأثیر تعیین‌کننده‌ای خواهد داشت.