به گزارش نبض بورس، گزارش آماری هشت‌ماهه سال ۱۴۰۴ انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران نشان می‌دهد صنعت فولاد کشور از نظر حجم تولید همچنان فعال است، اما از منظر تعادل اقتصادی و راهبردی با چالش‌های جدی روبه‌رو شده است. بر اساس داده‌های گزارش، تولید برخی حلقه‌های زنجیره فولاد، به‌ویژه فولاد میانی و آهن اسفنجی، نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش یافته، در حالی که مصرف ظاهری بسیاری از محصولات فولادی رشدی متناسب با این افزایش ثبت نکرده‌اند. این واگرایی میان تولید و مصرف، نشانه شکل‌گیری مازاد ظرفیت ساختاری در زنجیره فولاد است؛ مازادی که در شرایط ضعف تقاضای مؤثر داخلی، به فشار بر قیمت‌ها، کاهش حاشیه سود و تشدید مشکلات نقدینگی بنگاه‌های تولیدی منجر می‌شود.

داده‌های مصرف ظاهری نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از محصولات فولادی، به‌ویژه در حوزه مقاطع تخت و برخی محصولات نهایی، یا با کاهش مصرف مواجه بوده‌اند یا رشدی کمتر از رشد تولید داشته‌اند. این وضعیت بازتاب مستقیم رکود در بخش‌هایی مانند ساخت‌وساز، پروژه‌های عمرانی و سرمایه‌گذاری صنعتی است. از آنجا که فولاد یکی از شاخص‌های پیش‌نگر فعالیت‌های اقتصادی محسوب می‌شود، تضعیف مصرف ظاهری را باید نشانه‌ای از کندی موتور اقتصاد واقعی دانست.

در حوزه تجارت خارجی، گزارش انجمن از افزایش حجم صادرات زنجیره آهن و فولاد در هشت‌ماهه ۱۴۰۴ حکایت دارد؛ با این حال، مقایسه رشد حجمی صادرات با تغییرات ارزش دلاری نشان می‌دهد افزایش صادرات الزاماً به افزایش متناسب درآمد ارزی منجر نشده است. این شکاف بیانگر کاهش متوسط قیمت‌های صادراتی و اتکای بیشتر به رقابت قیمتی در بازارهای خارجی است.

در کنار این روند، تداوم واردات برخی محصولات فولادی در شرایط مازاد تولید داخلی، نشان‌دهنده ضعف در تکمیل زنجیره ارزش و پاسخ‌گویی به نیازهای کیفی بازار است. در مجموع، داده‌های گزارش نشان می‌دهد مسئله اصلی صنعت فولاد ایران نه کمبود ظرفیت تولید، بلکه فقدان راهبرد منسجم در پیوند میان تولید، مصرف و صادرات است.

 در سال‌های گذشته، رشد تولید فولاد میانی هم‌زمان با افت مصرف داخلی نیز رخ داده است اما این افت اغلب مقطعی و قابل بازگشت بود. این افت با تحریک‌های تورمی، پروژه‌های عمرانی یا جهش صادراتی،حدی بازار احیا می‌شد. در سال ۱۴۰۴ مصرف ظاهری داخلی وارد فاز رکود مداوم و ساختاری شده و نشانه‌ای از بازگشت تقاضای مؤثر دیده نمی‌شود. بخش ساخت‌ و ساز و سرمایه‌گذاری صنعتی همچنان فرسایشی و کم‌جان باقی مانده‌اند.

در دوره‌های قبل، صادرات نقش ضربه‌گیر را ایفا می‌کرد و می‌توانست افت بازار داخل را جبران کند؛ اما در ۱۴۰۴ صادرات عمدتاً حجمی، کم‌ارزش‌افزوده و کم‌سود است و توان ترمیم سودآوری زنجیره را ندارد. نتیجه این تغییرات آن است که ناترازی زنجیره فولاد از یک پدیده کوتاه‌مدت، به یک وضعیت مزمن و انباشته تبدیل شده و ریسک سودآوری بنگاه‌ها را به‌طور جدی افزایش داده است.

ناترازی امروز فولاد تکرار گذشته نیست؛ این‌بار هم تقاضای داخل ضعیف است، هم صادرات کیفیت لازم را ندارد و هم بازگشت تعادل به تعویق افتاده است.