اقتصاد مقاومتی بر بستر مزیت ­های کشور: صنعت گیاهان دارویی

اقتصاد جایی مقاوم می­شود که آسیب­پذیری آن در محدودیت­­های ورود کالا به حداقل رسیده و در مقابل، اثرگذاری آن بر بازارهای فعال دنیا به حداکثر برسد. به عبارت دیگر وابستگی به واردات آنگونه نباشد که در شرایطی چون تحریم، صنایع از پای بیافتند؛ و در مقابل، این صنایع صاحب مزیت­هایی باشند که وابستگی بازارهای بین­­المللی را به همراه داشته باشند. این شرایط به آسانی محقق نمی­شود و جز در صنایع مادر مانند صنایع نظامی و کشاورزی، در کمتر صنعتی شاهد چنین شرایطی هستیم.

به گزارش نبض بورس؛ صنعت گیاهان دارویی و مکمل­های طبیعی از معدود صنایعی است که بر بستر مزیت­های اقلیمی و تاریخی کشور ایران قرار گرفته و نه تنها وابستگی قابل ملاحظه­ای به واردات مواد اولیه ندارد بلکه داشته­های زیادی برای عرضه به بازارهای بین­المللی در چنته دارد.

این صنعت در شرایطی قرارداد که آگاهی مصرف کنندگان به مضرات جانبی فراورده­های شیمیائی در صد سال اخیر به حداکثر مقدار خود ارتقاء یافته و بازار آن به سبب گرایش روزافزون بشر به گیاهان دارویی و فراورده­های طبیعی گسترده تر از هر زمانی شده است. امروزه فراورده­های گیاهان دارویی نه تنها در تولید دارو و مکمل­ها، بلکه در صنایع مختلفی چون رنگ‌سازی، آرایشی و بهداشتی، غذائی، تولید سموم آلی و غیره به کار می­رود.

از سوی دیگر این صنعت از لحاظ بازده اقتصادی و همچنین اشتغال­زائی نیز در جهان بویژه در بین کشورهای صنعتی مورد توجه قرار گرفته است. حجم تجارت جهانی گیاهان دارویی و فرآورده‌های آن در سال 2013 به حدود 130 میلیارد دلار در سال رسیده است و طبق آمار معتبر  بانک جهانی و تاکید اسناد راهبردی گیاهان دارویی کشور، این عدد تا سال 2050 به 5000 میلیارد دلار خواهد رسید. از جنبه اشتغال نیز امکان اشتغال 3 نفر به ازای هر هکتار مزرعه گیاهان دارویی و همچنین هزینه 20 میلیون تومانی جهت ایجاد هر شغل (صرفا در حلقه کشت و تولید) نشان از ظرفیت بالای اشتغال زایی این بخش دارد. 100 میلیون اشتغال در زنجیره ارزش صنعت گیاهان دارویی در کشور چین، شاهد مناسبی در این رابطه می­باشد.

کشور ایران به دلیل شرایط ویژه اقلیمی و ژنتیکی و همچنین سابقه طولانی در طب سنتی، دارای موقعیت ویژه جهت تولید گیاهان دارویی و فراورده­های گیاهی می­باشد. دارای بودن 11 اقلیم از 13 اقلیم موجود در جهان و همچنین وجود 2300 گونه گیاهان دارویی که حدود 1700 گونه آن بومی کشور ما می­باشد، به طور بالقوه مزیت رقابتی مناسبی در این زمینه قلمداد می­گردد. از سوئی دیگر وجود تعداد بسیار زیاد تولیدکننده و محصول با کیفیت مبتنی بر استاندادرهای جهانی، ظرفیت مناسبی در این زمینه محسوب می­گردد. اما وجود ظرفیت­های بسیار، بر اساس آخرین آمارهای اعلام شده، در حال حاضر میزان صادرات گیاهان دارویی کشور تنها حدود 450 میلیون دلار بوده است که این این رقم کمتر از 2/0 درصد از کل گردش مالی این صنعت در سطح جهان را تشکیل می‌دهد.

این پتانسیل بالا در صنعت گیاهان دارویی و فراورده­های طبیعی کشور فرصت مناسبی برای صادرات و ارز آوری فراهم می­نماید؛ پتانسیلی که بالفعل شدن آن مستلزم بسترهای تخصصی صادرات در این حوزه می­باشد. با تحول در ساختار تجارت جهانی و حرکت پرشتاب به سمت بازارهای مجازی و پلتفرم­های آنلاین، حوزه گیاهان دارویی نیز نیازمند بهره­گیری از این ابزار و به روزآوری این صنعت سنتی و کهن کشور در بسترهای نوین تجارت بین­الملل می­باشد. اگرچه از سال­ها پیش تلاش­هایی در این زمینه انجام پذیرفته است و در رقابت با پلتفرم­های بین­المللی همچون هربال شاپ، هربال کیور،  هربال پروداکتس، پلتفرم­هایی بومی و ایرانی همچون هربی­‌دی، زودل، هربیمارکت و غیره شکل گرفته­اند اما همچنان ظرفیت­های عمده این صنعت راهی به سوی تجارت بین­الملل، به ویژه بازارهای مجازی و پلتفرم­های آنلاین نیافته­اند. حال آنکه بازیگران بین­المللی این صنعت سهم بزرگی از بازار آنلاین گیاهان دارویی و فراورده­های طبیعی را به خود اختصاص داده و هر روزه  بر این گستردگی و عمق این بازار می­افزایند.

در پایان لازم به ذکر است که بر اساس تاکید سند راهبردی گیاهان دارویی که در سال 92 توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید، ضرورت توجه به صادرات محصولات حوزه گیاهان دارویی با محوریت بخش خصوصی و  شرکت­های تخصصی ارائه خدمات صادرات، ضروری می­باشد که البته این امر با توجه به هزینه­های بالا و پیچید­گی­های عرصه بازرگانی خارجی، بویژه در شرایط تحریمی، نیازمند حمایت بیش از پیش دولت و نهادهای حاکمیتی ذیربط می­باشد.