هزینه‌های مسئولیت اجتماعی شرکت‌های بورسی زیر ذره‌بین؛ پول سهامداران کجا خرج می‌شود؟

به گزارش نبض بورس، افشای هزینه‌های مسئولیت اجتماعی شرکت‌های بورسی، حالا جزئیات متفاوتی از نحوه مصرف منابع شرکت‌ها را پیش روی سهامداران قرار داده است؛ از کمک به مدارس و بیمارستان‌ها گرفته تا محیط زیست، امور خیریه، ورزش و پروژه‌های عمرانی. اما افزایش برخی بودجه‌ها این سؤال را ایجاد می‌کند که معیار تعیین این هزینه‌ها چیست و آیا خروجی آنها به اندازه منابع مصرف‌شده شفاف است؟

در پی الزام سازمان بورس، شرکت‌ها جزئیات هزینه‌های مسئولیت اجتماعی سال ۱۴۰۴ و برنامه‌های سال ۱۴۰۵ خود را منتشر کرده‌اند. این افشا می‌تواند گام مثبتی در مسیر شفافیت باشد، اما صرف اعلام رقم هزینه کافی نیست و سهامداران انتظار دارند محل مصرف و نتیجه این هزینه‌ها نیز روشن باشد.

فملی؛ رشد چهاربرابری هزینه‌ها و مجوز ۱۰ همتی

در میان این شرکت‌ها، «فملی» به دلیل اندازه ارقام، موضوع متفاوتی دارد.

هزینه‌های مسئولیت اجتماعی این شرکت از حدود ۱.۱ همت در سال ۱۴۰۱ به حدود ۲ همت در سال ۱۴۰۲ و سپس ۴.۱ همت در سال ۱۴۰۳ رسید. در سال ۱۴۰۴ نیز مجموع هزینه‌ها به حدود ۴.۵ همت افزایش یافت؛ یعنی در چهار سال بیش از چهار برابر شد.

در سال ۱۴۰۴، حدود ۱.۴ همت برای خدمات ورزشی و حدود ۱.۶ همت برای احداث جاده‌های دسترسی هزینه شده است.

اما بخش بحث‌برانگیز ماجرا، مجوز جدید ۱۰ هزار میلیارد تومانی است؛ رقمی که بیش از دو برابر کل هزینه مسئولیت اجتماعی فملی در سال ۱۴۰۴ است.

اینجاست که انتقاد سهامداران قابل فهم است: وقتی هزینه‌ها از ۱.۱ همت به ۴.۵ همت رسیده و حالا مجوز ۱۰ همت دیگر صادر شده، دقیقاً چه معیاری برای تعیین این ارقام وجود دارد؟

به‌خصوص اینکه سهم ورزش در هزینه‌های فملی قابل توجه بوده و طبق گزارش، ۱.۴ همت از منابع سال ۱۴۰۴ صرف خدمات ورزشی شده، در حالی که هزینه بهبود سلامت و بهداشت جوامع محلی حدود ۵۵۶ میلیارد تومان اعلام شده است.

این انتقاد به معنای مخالفت با اصل مسئولیت اجتماعی یا کمک به مناطق محروم نیست؛ مسئله این است که منابع شرکت متعلق به همه سهامداران است و هرچه رقم بزرگ‌تر می‌شود، انتظار برای شفافیت نیز باید بیشتر شود.

ومعادن؛ بدون هزینه در ۱۴۰۴

«ومعادن» اعلام کرده در سال مالی ۱۴۰۴ هیچ هزینه‌ای بابت مسئولیت اجتماعی نداشته است. با این حال، برای سال ۱۴۰۵ مبلغ ۱۰۰ میلیارد ریال در مجمع عمومی تصویب شده و قرار است نحوه هزینه‌کرد آن پس از بررسی و تصمیم‌گیری هیئت‌مدیره مشخص شود.

این مورد نشان می‌دهد میان بودجه مصوب و هزینه واقعی شرکت‌ها می‌تواند فاصله قابل توجهی وجود داشته باشد و به همین دلیل مقایسه «بودجه» با «هزینه انجام‌شده» اهمیت زیادی دارد.

شکبیر؛ هزینه در درمان، فرهنگ و محیط زیست

«شکبیر» در سال ۱۴۰۴ مبلغ ۱,۱۵۹ میلیارد ریال برای مسئولیت اجتماعی هزینه کرده است. طبق گزارش شرکت، این منابع در حوزه‌های بهداشت و بیمارستان، امور اجتماعی، فرهنگی، محیط زیست و ورزش و در مناطقی از جمله خوزستان، مازندران و هرمزگان هزینه شده است.

برای سال ۱۴۰۵ نیز بودجه مسئولیت اجتماعی این شرکت افزایش یافته و بخش‌هایی مانند آموزش و بهداشت در برنامه‌های آن قرار گرفته است.

کالا؛ ۲.۵ میلیارد تومان با جزئیات مشخص

«کالا» یکی از شرکت‌هایی است که محل هزینه‌کرد خود را نسبتاً شفاف اعلام کرده است.

در سال ۱۴۰۴ مبلغ ۲.۵ میلیارد تومان برای مسئولیت اجتماعی هزینه شده که شامل ۱.۸ میلیارد تومان برای جمعیت هلال احمر، ۴۰۰ میلیون تومان برای سازمان نوسازی مدارس، ۲۰۰ میلیون تومان برای تجهیز دبیرستان ماندگار البرز و ۱۰۰ میلیون تومان برای آسایشگاه کهریزک بوده است.

برای سال ۱۴۰۵ نیز مبلغ ۳ میلیارد تومان در نظر گرفته شده که بخش عمده آن قرار است در اختیار سازمان نوسازی مدارس قرار گیرد.

در اینجا دست‌کم سهامدار می‌تواند تصویر روشن‌تری از مقصد منابع داشته باشد؛ موضوعی که برای افزایش اعتماد بازار اهمیت دارد.

گروه مالی مهرگان؛ تمرکز بر حمایت اجتماعی

گروه مالی مهرگان تأمین پارس مبلغ ۳۵ هزار میلیون ریال برای سال ۱۴۰۴ در سرفصل مشارکت‌های اجتماعی و فرهنگی قرار داده است.

طبق گزارش شرکت، هدف این هزینه‌ها حمایت از خانواده‌های آسیب‌دیده و کاهش آثار اجتماعی و اقتصادی ناشی از جنگ عنوان شده و محل مصرف نیز در سطح کشور اعلام شده است.

فمراد؛ بخش مهمی برای محیط زیست

«فمراد» برای سال ۱۴۰۴ مبلغ ۱۰۰۰ میلیون ریال هزینه مصوب داشته که ۴۵۰ میلیون ریال آن به خیریه کهریزک برای خرید دارو اختصاص یافته است.

برای سال ۱۴۰۵ نیز بودجه به ۱۵۰۰ میلیون ریال افزایش یافته که یک میلیارد ریال آن برای اداره محیط زیست قزوین و رفع مشکلات محیط‌زیستی در نظر گرفته شده است.

این ترکیب نشان می‌دهد در مقیاس شرکت‌های کوچک‌تر، حتی مبالغ نسبتاً محدود نیز می‌تواند با هدف مشخص‌تری به حوزه‌های اجتماعی یا محیط زیستی اختصاص پیدا کند.

پارس؛ ۱۲۰ میلیارد تومان هزینه در بوشهر

«پارس» از شرکت‌هایی است که رقم هزینه مسئولیت اجتماعی آن قابل توجه است.

طبق گزارش، مجموع هزینه‌های مسئولیت اجتماعی پتروشیمی پارس در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۲۰ میلیارد تومان بوده و بخش عمده این منابع در استان بوشهر هزینه شده است.

حوزه‌های هزینه شامل فعالیت‌های فرهنگی و ورزشی، امور مذهبی و اجتماعی، محیط زیست، امور عام‌المنفعه و حمایت از خانواده‌های بی‌بضاعت بوده است. در فهرست هزینه‌ها نیز مواردی مانند دادگستری استان، مدارس، سازمان تبلیغات اسلامی و طرح حمایت از تحصیل دانش‌آموزان دیده می‌شود.

برای سال ۱۴۰۵ نیز بنیاد خیرین مدرسه‌ساز، تجهیزات آموزشی و تکمیل برخی زیرساخت‌های ورزشی در برنامه قرار گرفته‌اند.

بوعلی؛ بودجه ۱۲۰ میلیاردی اما مصرف ۴۳ میلیارد تومان

«بوعلی» در سال ۱۴۰۴ بودجه ۱۲۰۰ میلیارد ریالی معادل ۱۲۰ میلیارد تومان برای مسئولیت اجتماعی در نظر گرفته بود، اما طبق گزارش شرکت تنها ۴۳۴ میلیارد ریال، معادل حدود ۴۳.۴ میلیارد تومان از این بودجه مصرف شده است.

یعنی حدود ۳۶ درصد از بودجه مصوب مورد استفاده قرار گرفته است.

با این حال، بودجه سال ۱۴۰۵ به ۱۵۰۰ میلیارد ریال، معادل ۱۵۰ میلیارد تومان افزایش یافته است.

اینجا یک سؤال قابل طرح است: وقتی بخش قابل توجهی از بودجه سال قبل مصرف نشده، افزایش سقف بودجه سال بعد بر چه اساسی انجام شده است؟

شپنا؛ رشد ۶۰ درصدی بودجه

«شپنا» برای سال ۱۴۰۴ مبلغ ۲۵۰۰ میلیارد ریال معادل ۲۵۰ میلیارد تومان بودجه مسئولیت اجتماعی داشته است.

محل هزینه‌کرد این منابع استان اصفهان اعلام شده و مدارس، دانشگاه‌ها و بیمارستان‌ها در میان محل‌های دریافت‌کننده قرار داشته‌اند.

اما برای سال ۱۴۰۵، بودجه مسئولیت اجتماعی پالایش نفت اصفهان به ۴۰۰۰ میلیارد ریال معادل ۴۰۰ میلیارد تومان رسیده که نشان‌دهنده رشد ۶۰ درصدی است. شرکت اعلام کرده تخصیص منابع پس از بررسی در کمیته CSR و تأیید هیئت‌مدیره انجام می‌شود.

ارفع؛ محیط زیست در کنار مدرسه و درمان

«ارفع» هزینه‌های مسئولیت اجتماعی خود را در حوزه‌های اجتماعی، آموزشی، درمانی و محیط زیستی انجام داده است.

در فهرست دریافت‌کنندگان، مدارس، بیمارستان ضیایی اردکان، مؤسسات خیریه، فرمانداری اردکان، اداره تبلیغات اسلامی و اداره محیط زیست اردکان قرار دارند.

در برنامه سال ۱۴۰۵ نیز ۱۷۴ میلیارد ریال برای محیط زیست و ۲۶ میلیارد ریال برای تجهیز مدارس اختصاص یافته است.

سامان؛ ۱۰۰ میلیارد تومان برای امور خیریه

«سامان» برای سال ۱۴۰۵ مبلغ ۱۰۰۰ میلیارد ریال معادل ۱۰۰ میلیارد تومان برای امور مسئولیت اجتماعی و خیریه اختصاص داده است.

بانک اعلام کرده هزینه‌کرد این منابع متناسب با نیازها و اولویت‌های حوزه مسئولیت اجتماعی و در چارچوب مصوبه مجمع انجام خواهد شد.

در این مورد نیز مسئله مهم، نحوه افشای هزینه‌های انجام‌شده و مشخص شدن دریافت‌کنندگان نهایی منابع است.

شتران؛ افشا پس از بالا گرفتن انتقادها

«شتران» نیز در واکنش به موضوع مطرح‌شده درباره هزینه‌های مسئولیت اجتماعی، جزئیات هزینه‌های این بخش را به تفکیک منتشر کرده است.

طبق گزارش موجود در فایل، این افشا در پی اعتراض‌های مطرح‌شده و الزام شرکت‌های بورسی به انتشار هزینه‌کرد مسئولیت اجتماعی انجام شده است.

این اتفاق خود یک نکته مهم دارد؛ شفافیت زمانی بیشترین ارزش را دارد که از ابتدا بخشی از گزارش‌دهی شرکت باشد، نه صرفاً پس از ایجاد مطالبه و اعتراض.

فکور؛ ۷۲.۴ میلیارد تومان از بودجه ۹۰ میلیاردی مصرف شد

«فکور» برای سال ۱۴۰۴ بودجه‌ای معادل ۹۰۰ میلیارد ریال یا ۹۰ میلیارد تومان برای مسئولیت اجتماعی داشته که از این مبلغ ۷۲۴ میلیارد ریال معادل ۷۲.۴ میلیارد تومان هزینه شده است.

بنابراین حدود ۸۰ درصد بودجه مصوب مصرف شده است.

بودجه سال ۱۴۰۵ نیز به ۱۰۰۰ میلیارد ریال معادل ۱۰۰ میلیارد تومان افزایش یافته است.

شسپا؛ بودجه‌ای که ۱۰ برابر شد

«شسپا» در سال ۱۴۰۴ مبلغ ۹۸.۴ میلیارد ریال از بودجه ۱۰۰ میلیارد ریالی مسئولیت اجتماعی خود را هزینه کرده است؛ یعنی حدود ۹۸.۴ درصد بودجه.

این هزینه‌ها در استان‌های اصفهان، تهران، فارس و خراسان انجام شده و حمایت از خانواده‌های شهدا، مؤسسات خیریه، مناطق آسیب‌دیده، تجهیزات آموزشی و پروژه‌های عام‌المنفعه را شامل شده است.

اما نکته قابل توجه برای سال ۱۴۰۵ است؛ بودجه مسئولیت اجتماعی شسپا به ۱۰۰۰ میلیارد ریال معادل ۱۰۰ میلیارد تومان رسیده؛ یعنی ۱۰ برابر بودجه سال قبل.

چنین رشدی طبیعتاً نیازمند توضیح دقیق درباره پروژه‌ها و دلایل افزایش بودجه است.

جمع‌بندی؛ شفافیت فقط اعلام عدد نیست

گزارش‌های ومعادن، شکبیر، کالا، گروه مالی مهرگان، فمراد، پارس، بوعلی، شپنا، ارفع، سامان، شتران، فکور، شسپا و فملی نشان می‌دهد شرکت‌ها مبالغ و اولویت‌های متفاوتی برای مسئولیت اجتماعی دارند.

در برخی موارد، محل هزینه‌کرد به‌طور مشخص اعلام شده؛ در برخی دیگر تنها رقم بودجه یا چارچوب کلی هزینه‌ها ارائه شده است.

اما نکته مهم این است که مسئولیت اجتماعی نباید به محلی برای هزینه‌کرد بدون ارزیابی نتیجه تبدیل شود.

سهامدار حق دارد بداند:

چقدر هزینه شده؟
کجا هزینه شده؟
چه نهادی منابع را دریافت کرده؟
چرا این هزینه ضروری بوده؟
و در نهایت چه نتیجه‌ای برای جامعه و شرکت داشته است؟

الزام جدید سازمان بورس می‌تواند نقطه شروع خوبی باشد، اما شفافیت واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که شرکت‌ها علاوه بر اعلام رقم، گزارش عملکرد و نتیجه هزینه‌کرد منابع را نیز به‌صورت روشن و قابل سنجش منتشر کنند.

در نهایت، مسئولیت اجتماعی زمانی ارزشمند است که هم جامعه از آن منتفع شود و هم حقوق سهامداران نادیده گرفته نشود.