بیمه عمر در برابر غول تورم: گذار از بیمه‌نامه های سنتی به سیستم‌های تطبیق‌پذیر با تورم

به گزارش نبض بورس، این بحران نه‌تنها اعتماد عمومی را خدشه‌دار کرده، بلکه پرسش‌های بنیادینی را دربارهٔ آیندهٔ بیمهٔ عمر در اقتصاد تورمی ایران مطرح می‌کند. برای بررسی این موضوع، با سرکار خانم  زهرا ذوالفقاریان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حوزهٔ بیمه و مدیریت ریسک، گفت‌وگو کرده‌ایم. وی با مطالعهٔ تطبیقی نظام‌های بیمه‌ای کشورهای درحال‌توسعه، دیدگاهی جامع از چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌روی این صنعت ارائه می‌دهند. در این مصاحبه، به بررسی راهکارهای عملی برای حفظ ارزش پول بیمه‌گذاران، الزامات اصلاح ساختاری و تجربهٔ موفق کشورهای مشابه خواهیم پرداخت. با ما همراه باشید.

در شرایط تورم مزمن بالای ۳۰٪، بیمه‌های عمر سنتی ایران با چه بحرانی مواجه‌اند؟

مشکل اصلی در عدم تطابق نرخ سود اسمی با تورم واقعی است. بیمه‌های عمر سنتی ما معمولاً نرخ سود علی‌الحساب ۱۸ تا ۲۲ درصد دارند، در حالی که تورم ۴۰ تا ۵۰ درصد است. یعنی هر سال ارزش واقعی سرمایه بیمه‌گذار حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش می‌یابد. این یعنی بیمه‌نامه عملاً به ابزاری برای کاهش ثروت تبدیل شده است، نه حفظ آن. از طرف دیگر، نقدشوندگی پایین و جریمه فسخ بالا، بیمه‌گذاران را در شرایط بحران نقدینگی گرفتار می‌کند. نتیجه، افت شدید تقاضا و بی‌اعتمادی به این محصول است.

تجربه کشورهایی مثل ترکیه و برزیل که سال‌ها با تورم مزمن دست‌وپنجه نرم کرده‌اند، چه راهکاری به ما نشان می‌دهد؟

ترکیه و برزیل دو مسیر موفق را طی کردند. در ترکیه، از اوایل دهه ۲۰۰۰، بیمه‌های عمر Unit-Linked (واحد سرمایه‌گذاری) معرفی شد. در این مدل، حق‌بیمه به جای سپرده بانکی، در صندوق‌های سرمایه‌گذاری متنوع (طلا، سهام، اوراق) سرمایه‌گذاری می‌شود. ریسک با بیمه‌گذار است، اما بازدهی در بلندمدت از تورم پیشی می‌گیرد. امروز حدود ۴۰٪ پرتفوی بیمه عمر ترکیه از این نوع است. همچنین آن‌ها محصولاتی با نرخ سود شناور طراحی کردند که هر سه ماه یکبار بر اساس تورم و نرخ بهره بازار به‌روز می‌شود.

در برزیل، محصول معروف VGBL (نسخه بیمه‌ای صندوق بازنشستگی) موفق شد. در این محصول، بیمه‌گذار حق‌بیمه را به یک صندوق سرمایه‌گذاری با سبد متنوع (شامل اوراق دولتی تورمی) واریز می‌کند. نکته کلیدی: امکان برداشت تا ۱۰٪ از سرمایه بدون جریمه و معافیت مالیاتی برای سرمایه‌گذاری بلندمدت. بازدهی این محصول در دهه گذشته به طور متوسط ۱۵٪ بالاتر از تورم بوده است.

به نظر شما کدام یک از این مدل‌ها برای ایران مناسب‌تر است؟

ترکیبی از هر دو. ما باید از مدل Unit-Linked با سبد سرمایه‌گذاری متنوع (ترجیحاً با وزن بالای طلا و اوراق بهادار تورمی) استفاده کنیم. همچنین اضافه کردن یک ضریب تعدیل تورم به سرمایه پایه بیمه‌نامه ضروری است. یعنی سرمایه فوت و پایان دوره هر سال بر اساس شاخص CPI یا قیمت طلا افزایش یابد. نکته مهم دیگر، کاهش جریمه فسخ به زیر ۵٪ است تا بیمه‌گذار احساس نکند در دام افتاده است. برزیل نشان داد که معافیت مالیاتی مشوق قدرتمندی برای این محصولات است.

چه موانع قانونی و عملیاتی در ایران برای پیاده‌سازی این مدل‌ها وجود دارد؟

مهم‌ترین مانع، نبود مجوز رسمی برای بیمه‌های Unit-Linked از سوی بیمه مرکزی است. همچنین نبود صندوق‌های سرمایه‌گذاری اختصاصی با نقدشوندگی بالا برای بیمه‌نامه‌ها. مشکل دیگر، نظام توزیع است؛ نمایندگان فروش ما آموزش دیده‌اند که یک محصول ساده با سود ثابت بفروشند، نه یک محصول سرمایه‌گذاری پیچیده. نیاز به بازآموزی گسترده داریم.

همچنین شفافیت اطلاعاتی ضعیف است؛ بیمه‌گذار باید هر ماه از بازدهی صندوق خود مطلع شود، در حالی که الان فقط سالی یک بار اعلام سود می‌شود.

اگر بخواهید یک محصول جدید و عملیاتی برای بازار ایران پیشنهاد دهید، چه ویژگی‌هایی دارد؟

محصول پیشنهادی «بیمه عمر سپهر تورمی» نام دارد از جمله ویژگی‌های این محصول، سرمایه پایه ۱۰۰ میلیون تومانی است که هر سال بر اساس تورم رسمی (اعلامی بانک مرکزی) به‌روز می‌شود، حق‌بیمه سالانه نیز بر اساس سرمایه جدید محاسبه می‌شود (انعطاف در پرداخت)،  ۶۰٪ حق‌بیمه به صندوق سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار تورمی و صندوق طلا واریز می‌شود؛ نرخ سود تضمینی صفر و نرخ سود علی‌الحساب بر اساس عملکرد صندوق (مثلاً ۳۰-۵۰٪)؛ امکان برداشت تا ۲۰٪ از حساب سرمایه‌گذاری هر سال بدون جریمه؛ معافیت مالیاتی برای سود سرمایه‌گذاری در صورت نگهداری حداقل ۵ سال، این محصول هم پوشش ریسک فوت دارد، هم ارزش واقعی سرمایه را حفظ می‌کند.

البته این نکته را نیز یادآور شویم که فقط طراحی محصول راهگشا نخواهد بود بلکه باید فکری به حال واحدهای سرمایه‌گذاری شرکت‌های بیمه شود، به استثنای برخی شرکت‌های بیمه اکنون واحد سرمایه‌گذاری در شرکت‌های بیمه عمده نقدینگی را به سبدگردان‌ها منتقل می‌کنند ئ در پایان سال متوجه می‌شوند که منابع در اختیار سبدگردان بازدهی مناسبی نداشته در حالی که اگر شرکت‌های بیمه واحدهای سرمایه‌گذاری خود را تقویت کنند و مدیر سرمایه‌گذاری به عنوان یک مدیر مستقل و در چارچوب کمیته سرمایه‌گذاری عمل کند شاهد اتفاقات خوبی در حوزه سرمایه‌گذاری شرکت‌های بیمه خواهیم بود.

در کنار این نکته به این مسئله نیز اشاره می‌کنیم که شرکت‌های بیمه عمدتا دارایی‌های غیرمولدی دارند که می‌توانند از طریق ارزشگذاری

چه توصیه‌ای به فعالان بیمه‌های عمر و زندگی شرکت‌های بیمه دارید؟

اولاً، از مدل کسب‌وکار سنتی دست بردارید. محصولات جدید با مشارکت در ریسک تورم طراحی کنید. ثانیاً، با شرکت‌های تأمین سرمایه و بورس همکاری نزدیک برای ایجاد صندوق‌های اختصاصی بیمه داشته باشید. ثالثاً، روی آموزش دیجیتال و اپلیکیشن‌های موبایل برای گزارش‌دهی لحظه‌ای سرمایه‌گذاری کنید. و در نهایت، با بیمه مرکزی برای اصلاح مقررات و صدور مجوز محصولات جدید لابی کنید. اگر امسال شروع نکنیم، تا دو سال دیگر بازار بیمه عمر به نقطه بدون بازگشت می‌رسد.