به گزارش نبض بورس، زمستان ۱۴۰۴ برای اقتصاد ایران فصلی سخت و بی‌سابقه بود. گزارش فصلی پایش محیط کسب‌وکار اتاق ایران نشان می‌دهد که شاخص ملی با جهشی چشمگیر نسبت به فصل مشابه سال قبل، به بدترین سطح خود از سال ۱۴۰۱ رسیده است. فعالان اقتصادی می‌گویند سه عامل «بی‌ثباتی قیمت‌ها»، «خشکی منابع بانکی» و «قطعی‌های مکرر اینترنت» هم‌زمان تولید و تجارت را فلج کرده است. در این میان، مشکل اینترنت برای اولین بار به عنوان یکی از سه اولویت اصلی مطرح شده که هشدار جدی برای کسب‌وکارهای دیجیتال و صادراتی است.

بدترین رکورد ۴ ساله

شاخص ملی محیط کسب‌وکار (از ۱ تا ۱۰، ۱۰ بدترین وضعیت) در زمستان ۱۴۰۴ به ۶.۲۰ رسید. این رقم نسبت به پاییز ۱۴۰۴ (۶.۱۳) رشد ۱.۱۴ درصدی و نسبت به زمستان ۱۴۰۳ (۶.۰۱) رشد ۳.۱۶ درصدی داشته است. میانگین شاخص در سال ۱۴۰۳ نیز ۶.۰۱ بوده، بنابراین زمستان امسال به طور معناداری از میانگین سال قبل بدتر شده است.

صنعت در بحران‌ترین وضعیت؛ کشاورزی مقاوم‌تر

بخش صنعت با شاخص ۶.۱۷ نامساعدترین محیط کسب‌وکار را در میان سه بخش اصلی دارد و نسبت به پاییز رشد ۲.۱۶ درصدی بدبینی را تجربه کرده است. بخش خدمات با ۶.۱۱ در رتبه دوم قرار دارد. در مقابل، بخش کشاورزی با شاخص ۶.۰۳ (و بهبود ۰.۰۵ درصدی نسبت به فصل قبل) مساعدترین شرایط را گزارش کرده است.

 اینترنت، عضو جدید سه‌گانه بحران کسب‌وکار

بنگاه ها پنج مانع اصلی کسب‌وکار در زمستان ۱۴۰۴ را به ترتیب اولویت عنوان کردند:

1. غیرقابل پیش‌بینی بودن و تغییرات قیمت مواد اولیه و محصولات (تداوم رتبه اول)

2. دشواری تأمین مالی از بانک‌ها

3. محدودیت‌های دسترسی به شبکه تلفن همراه و اینترنت (برای اولین بار در جمع سه مانع اصلی)

4. بی‌ثباتی سیاست‌ها، قوانین و مقررات

5. وجود انحصار، امتیاز یا رانت برای یک یا تعدادی از رقبا در بازار

اینترنت در حالی به این فهرست راه یافته که در پاییز جایی در سه رتبه اول نداشت. قطعی‌های مکرر و کاهش سرعت، به ویژه برای کسب‌وکارهای دانش‌بنیان و صادرات خدمات فنی، هزینه‌های مبادله را به شدت افزایش داده است.

نقشه استانی؛ شکاف عمیق بین استان‌ها / چهارمحال در صدر، همدان و سمنان در قعر

شاخص استانی محیط کسب‌وکار در زمستان ۱۴۰۴ نشان‌دهنده تفاوت قابل توجهی بین استان‌هاست. مساعدترین استان‌ها به ترتیب عبارتند از:

• چهارمحال و بختیاری (۵.۸۶) – بهترین استان، با بهبود ۰.۲۸ درصدی نسبت به پاییز

• البرز (۵.۸۸) – با وجود بهبود ۰.۹۳ درصدی نسبت به پاییز، همچنان در جایگاه دوم

• خراسان جنوبی (۵.۹۲) – با بهبود ۰.۵۰ درصدی نسبت به فصل قبل

در مقابل، نامساعدترین استان‌ها به ترتیب:

• همدان (۶.۵۲) – بدترین استان، با جهش ۶.۳۲ درصدی نسبت به زمستان سال قبل

• سمنان (۶.۴۲) – سقوط آزاد؛ با رشد ۲.۶۲ درصدی نسبت به پاییز و ۲.۷۲ درصدی نسبت به زمستان ۱۴۰۳

• خوزستان (۶.۳۶) – با وجود بهبود ۱.۰۴ درصدی نسبت به پاییز، اما نسبت به زمستان سال قبل ۱۴.۱۳ درصد بدتر شده (بیشترین افت سالانه)

• کهگیلویه و بویراحمد (۶.۳۳) و کردستان (۶.۳۵) در رتبه‌های بعدی بدترین‌ها قرار دارند

نکته حاوز اهمیت این است که استان‌های مرزی غرب (کردستان ۶.۳۵، کرمانشاه ۶.۰۰، ایلام ۶.۲۸) عموماً وضعیت بدتری نسبت به میانگین دارند، در حالی که استان‌های مرزی شرق (خراسان جنوبی ۵.۹۲، سیستان و بلوچستان ۶.۱۹) نسبتاً مساعدترند.

کدام رشته‌های اقتصادی در رنج‌اند؟

بدترین رشته‌های فعالیت اقتصادی در زمستان ۱۴۰۴:

• آب رسانی، مدیریت پسماند، فاضلاب و فعالیت‌های تصفیه (۷.۲۰) – بحرانی‌ترین رشته

• سلامت انسان و مددکاری اجتماعی (۶.۸۰)

• سایر فعالیت‌های خدماتی (۶.۶۰)

در مقابل آن بهترین رشته‌های فعالیت:

• فعالیت حرفه‌ای، علمی و فنی (۵.۸۳)

• هنر، سرگرمی و تفریح (۵.۸۳)

• مالی و بیمه (۵.۸۶)

 ورود «محدودیت اینترنت» به جمع سه مانع اصلی کسب‌وکار، یک هشدار ساختاری جدی است. قطعی‌های مکرر و اختلال در ارتباطات بین‌المللی، نه تنها هزینه‌های جاری بنگاه‌ها را افزایش داده، بلکه مزیت رقابتی شرکت‌های دانش‌بنیان و صادرات خدمات فنی-مهندسی را تهدید می‌کند. همزمان، تداوم تورم افسارگسیخته و سیاست‌های انقباضی بانکی، سرمایه در گردش بنگاه‌ها را خشکانده و «تأمین مالی» را به دومین مانع بزرگ تبدیل کرده است.

سقوط آزاد سمنان و خوزستان در رتبه‌بندی استانی نیز زنگ خطری برای صنایع نیمه‌دولتی و مزیت‌های تاریخی این استان‌ها در حوزه معدن، صنعت و نفت است. شکاف بین استان‌های برتر و عقب‌مانده در حال افزایش است و این نشان می‌دهد که سیاست‌های رفع موانع کسب‌وکار به جای فراگیر شدن، فقط در چند استان موفق عمل کرده است.