چرا ارزش معاملات بورس انرژی بیش از دو برابر شد؟

به گزارش نبض بورس، بهناز اکبرپور مدیر تحلیل کارگزاری سرمایه‌گذاری ملی ایران | روند معاملات در بورس انرژی ایران طی ماه‌های اخیر نشان می‌دهد که این بازار به تدریج در حال تثبیت جایگاه خود به عنوان یکی از بسترهای مهم مبادله حامل‌های انرژی در کشور است. بررسی آمارهای بازار فیزیکی نیز این موضوع را تأیید می‌کند. بر اساس داده‌های موجود، در دو ماهه نخست سال ۱۴۰۵ ارزش معاملات بازار فیزیکی بورس انرژی به حدود ۱,۰۳۹ هزار میلیارد ریال رسیده است؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال ۱۴۰۴ حدود ۴۷۳ هزار میلیارد ریال بوده است. به این ترتیب ارزش معاملات بیش از دو برابر افزایش یافته است. از نظر حجمی نیز اگرچه میزان معامله از حدود ۱.۳۰ میلیون تن در دو ماهه ۱۴۰۴ به حدود ۱.۰۰ میلیون تن در دو ماهه ۱۴۰۵ کاهش یافته، اما رشد قابل توجه ارزش ریالی معاملات نشان می‌دهد که ترکیب کالاهای عرضه‌شده، افزایش قیمت حامل‌های انرژی و رشد تقاضا برای خرید از بستر بورس انرژی نقش مهمی در افزایش ارزش معاملات داشته است. درباره شرایط عرضه و معامله در بورس انرژی، می‌توان گفت که حتی پیش از تحولات اخیر نیز نشانه‌هایی از افزایش عرضه و تقاضا در این بازار مشاهده می‌شد. بخشی از این روند به سیاست‌گذاری‌های انجام شده برای هدایت معاملات انرژی به بسترهای شفاف‌تر بازمی‌گردد. بورس انرژی به دلیل مکانیزم رقابتی کشف قیمت و شفافیت اطلاعات، امکان کاهش معاملات غیرشفاف و بهبود کارایی بازار را فراهم می‌کند. همچنین برای عرضه‌کنندگان بزرگ مانند پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها و شرکت‌های فعال در حوزه فرآورده‌های نفتی، این بازار به ابزاری برای فروش منظم‌تر و دسترسی به طیف گسترده‌تری از خریداران تبدیل شده است. در نتیجه طبیعی است که با افزایش عرضه و توسعه سازوکارهای معاملاتی، ارزش معاملات در این بازار روند صعودی داشته باشد.
رونق معاملات برق و گاز در بورس تا حد زیادی با موضوع اصلاحات ساختاری در حوزه قیمت‌گذاری و مدیریت مصرف انرژی ارتباط دارد. در مبحث انرژی ایران، یکی از چالش‌های اصلی، فاصله قابل توجه میان قیمت‌های یارانه‌ای داخلی و قیمت‌های واقعی یا منطقه‌ای انرژی است. هر چه سیاست‌گذار به سمت واقعی‌تر شدن قیمت‌ها، ایجاد بازارهای رقابتی و کاهش مداخلات مستقیم حرکت کند، بستر بورس انرژی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. معاملات برق در بورس انرژی نمونه‌ای از این روند است؛ جایی که نیروگاه‌ها و مصرف‌کنندگان بزرگ می‌توانند در یک چارچوب شفاف‌تر و رقابتی‌تر به معامله بپردازند. در مورد گاز نیز اگر زیرساخت‌های معاملاتی و مقرراتی توسعه پیدا کند، بورس انرژی می‌تواند به محلی برای کشف قیمت و مدیریت بهتر عرضه و تقاضا تبدیل شود. به طور کلی، هر نوع اصلاح در نظام قیمت‌گذاری انرژی که به سمت بازارمحور شدن حرکت کند، به طور طبیعی به تقویت نقش بورس انرژی منجر خواهد شد. در حال حاضر کشور ایران و بازار سرمایه با حجم قابل توجهی از نقدینگی مواجه است که در صورت فراهم شدن ابزارهای مناسب می‌تواند به سمت تأمین مالی بخش انرژی هدایت شود. بورس انرژی از این منظر ظرفیت‌های قابل توجهی دارد. ابزارهایی مانند قراردادهای سلف موازی استاندارد، گواهی‌های سپرده کالایی انرژی، صندوق‌های مبتنی بر دارایی‌های انرژی و حتی اوراق مبتنی بر پروژه‌های زیرساختی می‌توانند به جذب سرمایه‌های خرد کمک کنند. چنین ابزارهایی علاوه بر فراهم کردن فرصت سرمایه‌گذاری برای عموم مردم، می‌توانند منابع مالی مورد نیاز برای توسعه زیرساخت‌های انرژی مانند نیروگاه‌ها، پروژه‌های بهینه‌سازی مصرف یا طرح‌های توسعه‌ای در صنعت نفت و گاز را نیز تأمین کنند. در مجموع، رشد ارزش معاملات بورس انرژی در ماه‌های اخیر را می‌توان نشانه‌ای از افزایش نقش این بازار در ساختار اقتصاد انرژی کشور دانست. اگر روند اصلاحات ساختاری در حوزه قیمت‌گذاری انرژی، توسعه ابزارهای مالی و افزایش عرضه در این بازار ادامه پیدا کند، بورس انرژی می‌تواند به تدریج به یکی از مهم‌ترین بسترهای تأمین مالی و مبادله حامل‌های انرژی در کشور تبدیل شود و نقش پررنگ‌تری در هدایت نقدینگی و افزایش شفافیت اقتصادی ایفا کند.