رتبه‌بندی بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر استراتژیک نفت؛ ایران در جمع ۱۰ کشور نخست

به گزارش نبض بورس، ایران در تازه‌ترین رتبه‌بندی جهانی ذخایر استراتژیک نفت، با ۷۱ میلیون بشکه در رتبه هفتم جهان قرار گرفته است؛ جایگاهی که نشان می‌دهد تهران در میان کشورهای دارای ظرفیت مقابله با شوک‌های عرضه انرژی، موقعیتی قابل توجه دارد.

چین در صدر؛ فاصله معنادار با دیگر کشورها

بر اساس برآوردهای منتشرشده، چین با ۱.۴ میلیارد بشکه بزرگ‌ترین دارنده ذخایر استراتژیک نفت در جهان است. حجم ذخایر این کشور حتی از مجموع ذخایر استراتژیک چندین بازیگر مهم از جمله آمریکا، ژاپن، کشورهای عضو OECD اروپا، عربستان سعودی، کره جنوبی، ایران، امارات و هند نیز بیشتر برآورد می‌شود.

آمریکا و ژاپن در رتبه‌های دوم و سوم

در این رتبه‌بندی، ایالات متحده با ۴۱۳ میلیون بشکه در رتبه دوم قرار دارد. ذخایر استراتژیک نفت آمریکا عمدتاً در شبکه‌ای از غارهای زیرزمینی نگهداری می‌شود که پس از بحران نفتی سال ۱۹۷۳ ایجاد شد.

پس از آمریکا، ژاپن با ۲۶۳ میلیون بشکه در جایگاه سوم ایستاده است؛ کشوری که به‌دلیل وابستگی شدید به واردات نفت، همواره نگهداری ذخایر اضطراری را در اولویت سیاست انرژی خود قرار داده است.

اروپا و سایر بازیگران مهم

کشور های اروپایی عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در مجموع با ۱۷۹ میلیون بشکه، چهارمین ذخایر بزرگ نفت خام را در اختیار دارند. در کنار آنها، برخی کشورهای خاورمیانه و آسیا نیز با حفظ ذخایر استراتژیک قابل توجه، تلاش کرده‌اند توان خود را برای مدیریت بحران‌های احتمالی بازار نفت افزایش دهند.

چرا ذخایر استراتژیک نفت اهمیت دارد؟

ذخایر استراتژیک نفت یکی از اصلی‌ترین شاخص‌های آمادگی کشورها در برابر بحران‌های انرژی به‌شمار می‌رود. این ذخایر در شرایطی مانند جنگ، تحریم، بلایای طبیعی، اختلال در مسیرهای صادراتی و نوسانات شدید بازار به دولت‌ها کمک می‌کند تا عرضه داخلی سوخت را تثبیت کرده و از جهش‌های ناگهانی قیمت جلوگیری کنند.

تنگه هرمز و تشدید نگرانی‌های جهانی

طبق گزارش‌های بین‌المللی، بازار جهانی انرژی پس از بسته شدن تنگه هرمز با یکی از بزرگ‌ترین اختلالات عرضه در تاریخ معاصر مواجه شده است؛ رخدادی که فشار گسترده‌ای بر بازارهای سوخت و قیمت بنزین در سطح جهان وارد کرده و اهمیت ذخایر استراتژیک را بیش از گذشته آشکار ساخته است.

وابستگی چین به مسیرهای حساس تأمین

حجم بالای ذخایر استراتژیک چین، بازتابی از وابستگی بالای این کشور به واردات نفت و حساسیت آن نسبت به مسیرهای مهمی مانند تنگه هرمز است. کارشناسان معتقدند هرچه حجم این ذخایر بیشتر باشد، کشورها انعطاف‌پذیری بیشتری برای عبور از دوره‌های پرتنش و بی‌ثباتی بازار خواهند داشت.

تداوم توسعه ظرفیت ذخیره‌سازی

همزمان با تداوم تقاضای جهانی برای نفت و افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی، بسیاری از کشورها در حال گسترش ظرفیت ذخیره‌سازی نفت خود هستند تا در صورت وقوع اختلالات احتمالی در عرضه، از امنیت انرژی بیشتری برخوردار باشند.

تاریخچه شوک‌های نفتی و آزادسازی ذخایر استراتژیک

بحران ۱۹۷۳؛ نقطه آغاز

بحران نفتی ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۴ که در پی تحریم جهانی نفت توسط برخی تولیدکنندگان بزرگ رخ داد، موجب افزایش ۳۰۰ درصدی قیمت نفت شد. این بحران نشان داد که اقتصادهای صنعتی تا چه اندازه در برابر اختلال در واردات نفت آسیب‌پذیر هستند.

شکل‌گیری سازوکار ذخایر اضطراری

در پی این بحران، آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) با هدف تقویت هماهنگی میان کشورهای مصرف‌کننده و ایجاد ذخایر استراتژیک نفت برای مقابله با بحران‌های آینده شکل گرفت.

مهم‌ترین آزادسازی‌های استراتژیک نفت

از سال ۱۹۷۴ تاکنون، چند نوبت آزادسازی مهم ذخایر استراتژیک نفت ثبت شده است:

۱۹۹۱: همزمان با جنگ خلیج فارس

۲۰۰۵: پس از خسارات طوفان‌های کاترینا و ریتا به زیرساخت‌های نفتی خلیج مکزیک

۲۰۱۱: در واکنش به اختلال عرضه ناشی از جنگ داخلی لیبی

۲۰۲۲: پس از حمله روسیه به اوکراین

۲۰۲۲: آزادسازی دوم با تشدید بحران انرژی

۲۰۲۶: بزرگ‌ترین آزادسازی ثبت‌شده، پس از بسته شدن تنگه هرمز

جمع‌بندی

جایگاه هفتم ایران در میان دارندگان ذخایر استراتژیک نفت جهان، بیانگر نقش مهم این کشور در معادلات امنیت انرژی است. در شرایطی که بازار جهانی نفت بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر ریسک‌های ژئوپلیتیکی قرار دارد، ذخایر استراتژیک به یکی از کلیدی‌ترین ابزارهای کشورها برای مدیریت بحران و حفظ ثبات بازار داخلی تبدیل شده است.