افشای تسهیلات نجومی صفر درصدی در بانک ایران‌ زمین | تخلف یا سوءمدیریت؟

به گزارش خبرنگار نبض بورس؛ بانک ایران‌زمین که طی سال‌های اخیر بارها با چالش‌های مدیریتی و مالی مواجه شده، اکنون با پرسش‌های جدی درباره نحوه اعطای تسهیلات و وضعیت ترازنامه خود روبه‌رو است. این بانک خصوصی که عملکرد آن در سال‌های گذشته انتقادهای فراوانی را به همراه داشته، در نهایت با تصمیم بانک مرکزی تحت مدیریت هیات سرپرستی قرار گرفت؛ اقدامی که نشان‌دهنده نگرانی نهاد ناظر از روند اداره این بانک است. با این حال، بررسی تازه‌ترین آمارهای رسمی درباره تسهیلات کلان و بدهکاران بزرگ بانک ایران‌زمین، ابعاد تازه‌ای از وضعیت مالی این بانک را آشکار می‌کند؛ ابعادی که می‌تواند برای نظام بانکی کشور نیز هشداردهنده باشد.

بر اساس آخرین آمار منتشر شده از سوی بانک مرکزی، بانک ایران‌زمین در پایان سال گذشته در حالی بیش از ۸۰۹ میلیارد تومان تسهیلات خالص پرداخت کرده که سرمایه ثبتی این بانک طبق اطلاعات سامانه کدال تنها ۴۰۰ میلیارد تومان است؛ رقمی که در مقایسه با سرمایه سایر بانک‌های کشور بسیار ناچیز به نظر می‌رسد. این نسبت نامتوازن میان سرمایه و حجم تسهیلات اعطایی، زمانی نگران‌کننده‌تر می‌شود که ترکیب مطالبات بانک بررسی شود.

مشکوک الوصول ها در ایران زمین!

طبق همین گزارش رسمی، از مجموع تسهیلات پرداختی، حدود ۷۰۹ میلیارد تومان در ردیف مطالبات غیرجاری قرار گرفته است؛ یعنی بخش قابل توجهی از وام‌ها به مرحله‌ای رسیده‌اند که بازپرداخت آن‌ها با تأخیر جدی مواجه شده است. علاوه بر این، بیش از ۶۸۹ میلیارد تومان از این مطالبات در دسته بدهی‌های مشکوک‌الوصول قرار دارند. در ادبیات بانکی، این دسته از مطالبات به وام‌هایی گفته می‌شود که بیش از ۱۸ ماه از سررسید بازپرداخت آن‌ها گذشته و احتمال وصول کامل آن‌ها بسیار پایین ارزیابی می‌شود. چنین سطحی از مطالبات مشکوک‌الوصول، برای هر بانک نشانه‌ای از ضعف در ارزیابی اعتباری و مدیریت ریسک محسوب می‌شود.

 

 

هزاران میلیارد وام صفر درصدی برای خودی ها؟!

اما شاید مهم‌ترین و بحث‌برانگیزترین بخش ماجرا مربوط به تسهیلات کلان پرداختی به شرکت‌های مرتبط با خود بانک باشد. داده‌های منتشرشده از سوی بانک مرکزی نشان می‌دهد که بانک ایران‌زمین در پایان سال گذشته طی چهار فقره وام به دو شرکت مرتبط با خود، در مجموع بیش از ۲۰ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان تسهیلات خالص پرداخت کرده است. این رقم در حالی مطرح می‌شود که چندین برابر سرمایه ثبتی بانک است و از منظر مقررات بانکی نیز ابهامات جدی ایجاد می‌کند.

 

 

بر اساس ضوابط نظارتی شبکه بانکی، مجموع تسهیلات اعطایی به اشخاص مرتبط با بانک نباید از ۴۰ درصد سرمایه بانک فراتر رود. هدف از این محدودیت، جلوگیری از تعارض منافع و جلوگیری از انتقال منابع بانک به شرکت‌ها یا مجموعه‌های وابسته است. با این حال، مقایسه رقم اعلام‌شده با سرمایه ۴۰۰ میلیارد تومانی بانک ایران‌زمین نشان می‌دهد که حجم این تسهیلات به شکل چشمگیری از سقف قانونی فراتر رفته است؛ موضوعی که ضرورت بررسی دقیق از سوی نهادهای نظارتی و بانک مرکزی را برجسته می‌کند.

ابهام مهم دیگر به نرخ سود این تسهیلات مربوط می‌شود. بر اساس آمار منتشر شده، نرخ سود این چهار فقره وام صفر درصد ثبت شده است؛ عددی که در گزارش رسمی بانک مرکزی نیز به‌وضوح درج شده و همین موضوع پرسش‌های زیادی درباره نحوه اعطای این تسهیلات ایجاد کرده است. در شرایطی که نرخ سود تسهیلات در شبکه بانکی کشور در سطوح بالایی قرار دارد، اعطای وام‌های کلان با نرخ صفر درصد، آن هم به شرکت‌های مرتبط، مسئله‌ای است که نمی‌توان به سادگی از کنار آن گذشت.

 

 

همزمان با این مسائل، صورت‌های مالی بانک نیز وضعیت مطلوبی را نشان نمی‌دهد. گزارش عملکرد نیمه نخست سال گذشته حکایت از آن دارد که بانک ایران‌زمین طی شش ماه بیش از ۱۴ هزار میلیارد تومان زیان خالص ثبت کرده است؛ رقمی که نسبت به دوره‌های قبل نیز افزایش داشته است. پیامد این روند، رشد شدید زیان انباشته بانک بوده است؛ به‌طوری‌که در پایان شهریور سال گذشته، زیان انباشته بانک به بیش از ۹۴ هزار و ۵۲۳ میلیارد تومان رسیده است.

این رقم به معنای آن است که زیان انباشته بانک ایران‌زمین حدود ۲۳۶ برابر سرمایه ثبتی آن شده؛ وضعیتی که از منظر مالی و نظارتی یک هشدار جدی برای نظام بانکی محسوب می‌شود. در چنین شرایطی، انتظار می‌رود بانک مرکزی و سایر نهادهای نظارتی با شفافیت بیشتری به بررسی این پرونده بپردازند؛ چرا که ادامه چنین روندی نه‌تنها برای سپرده‌گذاران، بلکه برای ثبات کل شبکه بانکی کشور نیز می‌تواند تبعات قابل توجهی به همراه داشته باشد.