به گزارش نبض بورس، ضریب جینی به‌عنوان مهم‌ترین شاخص سنجش نابرابری درآمدی، تصویر روشنی از وضعیت توزیع درآمد در اقتصاد ایران ارائه می‌دهد. داده‌های رسمی نشان می‌دهد این شاخص در سال‌های اخیر در محدوده‌ای بالا نوسان کرده (بین صفر و یک و هرچه بیشتر باشد یعنی توزیع درامد نابرابرتر بوده است) و نشانه‌ای از کاهش پایدار شکاف درآمدی دیده نمی‌شود.
بررسی تفکیکی آمارها حاکی از آن است که نابرابری در مناطق شهری شدیدتر از روستاهاست، هرچند سطح رفاه مطلق در روستاها پایین‌تر باقی مانده است.
این اعداد یک پرسش کلیدی را مطرح می‌کند: چرا با وجود تغییر سیاست‌ها، ضریب جینی همچنان مقاوم مانده است؟

ضریب جینی چه می‌گوید؟

شکاف درآمدی در ایران عمیق‌تر شد؛ مقایسه شهر و روستا زیر ذره‌بین آمار

بررسی تازه‌ترین داده‌های شاخص‌های کلان اقتصادی و اجتماعی کشور نشان می‌دهد نابرابری درآمدی همچنان یکی از چالش‌های ساختاری اقتصاد ایران باقی مانده است. ضریب جینی، به‌عنوان مهم‌ترین شاخص سنجش توزیع درآمد، تصویر روشنی از فاصله میان دهک‌های درآمدی ارائه می‌دهد؛ تصویری که در سال‌های اخیر نه‌تنها بهبود معناداری نداشته، بلکه در مقاطعی نشانه‌هایی از تشدید نابرابری را نیز بروز داده است.

ضریب جینی؛ عددی که از عدالت اقتصادی پرده برمی‌دارد

بر اساس داده‌های رسمی، ضریب جینی کل کشور حدود ۰٫۳۸ تا ۰٫۴۳ در نوسان بوده است.

این دامنه نشان می‌دهد توزیع درآمد در اقتصاد ایران همچنان فاصله محسوسی با وضعیت متعادل دارد. هرچه این عدد به یک نزدیک‌تر شود، شکاف درآمدی عمیق‌تر و توزیع درآمد ناعادلانه‌تر خواهد بود.

روند چندساله ضریب جینی؛ بهبود مقطعی، ثبات نگران‌کننده

مرور روند ضریب جینی در سال‌های اخیر نشان می‌دهد اگرچه در برخی سال‌ها کاهش‌های جزئی مشاهده شده، اما این کاهش‌ها پایدار و ساختاری نبوده‌اند. در عمل، نابرابری درآمدی پس از هر شوک اقتصادی یا تورمی، دوباره به مسیر افزایشی بازگشته است. این الگو بیانگر آن است که سیاست‌های بازتوزیعی نتوانسته‌اند اثر ماندگار بر کاهش شکاف درآمدی بگذارند.

شهر در برابر روستا؛ نابرابری کجا شدیدتر است؟

یکی از نکات کلیدی داده‌ها، تفاوت معنادار ضریب جینی در مناطق شهری و روستایی است. طبق آمار:

• ضریب جینی در مناطق شهری بالاتر از مناطق روستایی ثبت شده است،

• اما در مقابل، سطح درآمد مطلق در روستاها پایین‌تر است.

این ترکیب نشان می‌دهد اگرچه نابرابری نسبی در شهرها بیشتر است، اما فشار معیشتی در روستاها می‌تواند عمیق‌تر احساس شود؛ به‌ویژه زمانی که تورم خوراکی‌ها سهم بالایی از هزینه خانوارهای روستایی را تشکیل می‌دهد.

زمان اعلام نتایج قرعه‌کشی ایران خودرو آذر ۱۴۰۴

در ادامه حتما بخوانید

فاصله دهک‌ها؛ وقتی اعداد نابرابری را فریاد می‌زنند

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، نسبت هزینه دهک دهم (پردرآمدترین) به دهک اول (کم‌درآمدترین) در سال‌های اخیر رقمی بیش از ۱۳ برابر بوده است 

این نسبت برای:

• بیست درصد بالا به بیست درصد پایین حدود ۷ برابر،

• و برای چهل درصد بالا به چهل درصد پایین بیش از ۴ برابر گزارش شده است.

این اعداد نشان می‌دهد شکاف درآمدی تنها محدود به دو سر طیف نیست، بلکه در کل ساختار توزیع درآمد امتداد دارد.

تورم و نابرابری؛ دو مسیر که به هم می‌رسند

همزمانی تورم بالا با سطح بالای ضریب جینی، یک پیام روشن دارد: تورم، نابرابری را بازتولید می‌کند. دهک‌های پایین که بخش بزرگی از درآمد خود را صرف خوراکی‌ها می‌کنند، بیشترین آسیب را از جهش قیمت‌ها می‌بینند. در مقابل، دهک‌های بالاتر به دلیل تنوع منابع درآمدی، اثر تورم را کمتر احساس می‌کنند.

جمع‌بندی؛ ضریب جینی زنگ خطر را به صدا درآورد

آنچه داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد این است که نابرابری درآمدی در ایران مسئله‌ای ساختاری و مزمن است. ضریب جینی در سطحی قرار دارد که از شکاف قابل توجه میان دهک‌ها حکایت می‌کند و تفاوت شهر و روستا نیز ابعاد این نابرابری را پیچیده‌تر کرده است.

تا زمانی که رشد اقتصادی با توزیع عادلانه درآمد همراه نشود و سیاست‌های حمایتی هدفمند نشوند، کاهش مقطعی ضریب جینی نمی‌تواند نشانه بهبود واقعی باشد. در چنین شرایطی، ضریب جینی بیش از آنکه یک عدد آماری باشد، هشداری جدی برای سیاست‌گذار اقتصادی است؛ هشداری که نادیده گرفتن آن، هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی سنگینی به‌دنبال خواهد داشت.