بانک مرکزی یا مرکز آمار؛ تورم واقعی ایران کجاست؟

به گزارش نبض بورس، بانک مرکزی در تازه‌ترین گزارش خود، نرخ تورم ۱۴۰۳ را ۳۵.۸٪ اعلام کرده، اما این رقم با نرخ ۳۲.۵٪ اعلام‌شده توسط مرکز آمار ایران تفاوت قابل توجهی دارد. این اختلاف باعث ایجاد پرسش‌های جدی درباره معیارها و روش‌شناسی محاسبه تورم در هر دو نهاد شده است. در این گزارش، روند ۱۲ سال اخیر تورم بررسی می‌شود، دلایل قطع انتشار برخی داده‌ها از سال ۱۳۹۷ و بازگشت رسمی آمار در آذر ۱۴۰۳ تحلیل شده و مقایسه دقیق نرخ تورم بانک مرکزی و مرکز آمار ارائه می‌شود.

وقفه در انتشار؛ و بازگشت دوباره آمار تورم بانک مرکزی

از حدود پایان سال ۱۳۹۷ / اوایل ۱۳۹۸ به بعد، بانک مرکزی ایران  به‌تدریج انتشار منظم و شفاف آمار ماهانه و تفصیلی تورم و شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) را متوقف کرد. دلیل اصلی این توقف، تغییر روش محاسبه و تمرکز بانک مرکزی بر شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) به جای شاخص‌های گسترده‌تر بوده است. این تغییر باعث شد که برخی داده‌ها با جزئیات پیشین منتشر نشود و مقایسه مستقیم دشوار گردد. با این حال، پس از حدود ۷ سال وقفه، بانک مرکزی در آذر ۱۴۰۳ دوباره اقدام به انتشار نرخ تورم مصرف‌کننده کرد. اقدامی که برخی تحلیلگران آن را نشانه بازگشت شفافیت آماری و تلاش برای احیای اعتبار گزارش‌های رسمی می‌دانند.

نرخ تورم مرکز آمار در مقابل بانک مرکزی

 

نمودار مقایسه‌ای نرخ تورم بانک مرکزی و مرکز آمار ایران از سال ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۳ تصویری روشن از روند تورم در کشور ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که هر دو نهاد در طول این دوره، افزایش قابل توجهی در نرخ تورم را تجربه کرده‌اند، اما میزان و شدت آن متفاوت بوده است. در سال‌های ابتدایی این بازه، اختلاف میان دو نهاد نسبتا کم و در حدود ۱ تا ۲ درصد بود، که نشان‌دهنده همگرایی نسبی روش‌های محاسبه و پوشش داده‌ها بود. اما با گذر زمان و به‌ویژه از سال ۱۳۹۷ به بعد، این اختلاف افزایش یافت و در سال ۱۳۹۹ به بیشترین حد خود یعنی بیش از ۱۰ درصد رسید، که به وضوح تاثیر تحولات اقتصادی، فشارهای ارزی، افزایش قیمت کالاهای اساسی و تفاوت در سبد مصرفی هر نهاد را نشان می‌دهد. نمودار همچنین روند تورم صعودی پس از سال ۱۳۹۵ را برجسته می‌کند و تفاوت شیب خطوط بانک مرکزی و مرکز آمار، نشان‌دهنده روش‌های متفاوت محاسبه شاخص‌ها و پوشش نمونه‌گیری است. این تصویر مقایسه‌ای به تحلیلگران و سرمایه‌گذاران امکان می‌دهد تا با درک بهتر از روند بلندمدت تورم و تفاوت دیدگاه‌های دو مرجع رسمی، تصمیمات دقیق‌تر اقتصادی و سرمایه‌گذاری اتخاذ کنند و نشان می‌دهد که بررسی ترکیبی داده‌های هر دو نهاد ضروری است تا تصویری کامل از وضعیت اقتصادی واقعی کشور حاصل شود.

دلیل تفاوت نرخ تورم دو نهاد

تفاوت نرخ تورم بین بانک مرکزی و مرکز آمار ایران چند دلیل اصلی دارد:

1. روش محاسبه شاخص: بانک مرکزی بر پایه شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) تمرکز دارد، در حالی که مرکز آمار ممکن است شاخص‌های گسترده‌تری شامل کالاها و خدمات عمومی استفاده کند.

2. نمونه‌گیری و پوشش جغرافیایی: مرکز آمار برای پوشش داده‌ها از نمونه‌های گسترده‌تر و پراکنده‌تری استفاده می‌کند، بنابراین ممکن است نرخ تورم واقعی در نقاط مختلف را دقیق‌تر نشان دهد.

3. بازه‌های زمانی و به‌روزرسانی‌ها: بانک مرکزی معمولاً نرخ تورم ماهانه و سالانه را به صورت رسمی منتشر می‌کند، اما مرکز آمار ممکن است داده‌ها را پس از جمع‌آوری تفصیلی به تأخیر بیاندازد.

4. اصلاحات فصلی و تغییر سبد مصرفی: هر نهاد ممکن است سبد کالا و خدمات متفاوتی برای محاسبه CPI انتخاب کند که باعث اختلاف می‌شود.

سکوت مقصران اصلی گرانی دلار | سقف دلار در پایان سال چند خواهد بود؟

در ادامه حتما بخوانید

مقایسه روند تورم در ۱۲ سال اخیر

• در اکثر سال‌ها، نرخ تورم بانک مرکزی بالاتر از مرکز آمار اعلام شده است.

• اختلاف در برخی سال‌های پرنوسان مانند ۱۳۹۹ به بیش از ۱۰٪ می‌رسد که نشان‌دهنده تاثیر روش‌شناسی و تحولات اقتصادی خاص است.

• روند کلی نشان می‌دهد که پس از سال ۱۳۹۵، تورم شتاب بیشتری یافته و فاصله میان دو نهاد نیز افزایش یافته است.

نتیجه‌گیری:

اگرچه هر دو نهاد معتبر هستند، اما برای تحلیل دقیق اقتصادی و سرمایه‌گذاری در بازار ایران باید تفاوت روش‌ها و شاخص‌های استفاده‌شده را مدنظر قرار داد. مقایسه نرخ‌های تورم دو نهاد نشان می‌دهد که بانک مرکزی ارقام را حفظ واقع‌بینی بیشتر برای سیاست‌گذاری پولی اعلام می‌کند، در حالی که مرکز آمار نرخ‌های کمتر و نزدیک‌تر به تجربه واقعی خانوارها ارائه می‌دهد.