جنگ جهانی باتری: کدام کشورها زنجیره تأمین آینده انرژی را تسخیر کرده‌اند؟

به گزارش نبض بورس، همزمان با جهش تقاضای خودروهای برقی، جنگ خاموشی بر سر لیتیوم، کبالت و نیکل در جریان است؛ جنگی که برنده‌ آن آینده اقتصاد انرژی را تعیین می‌کند. رقابت جهانی برای تأمین مواد خام باتری وارد مرحله‌ای تازه شده و کشورها در تلاش‌اند سهم خود را از زنجیره ارزش انرژی پاک تثبیت کنند. شواهد نشان می‌دهد چین در خط مقدم این رقابت جهانی با تسلط بر پالایش لیتیوم و کبالت ایستاده است.

مثلث لیتیوم؛ قلب تپنده انرژی پاک

منابع لیتیوم در جهان به‌طور قابل‌توجهی در سه کشور شیلی، آرژانتین و بولیوی متمرکز شده‌اند؛ منطقه‌ای که «مثلث لیتیوم» نام گرفته و بیش از ۵۰ درصد ذخایر جهانی را در خود جای داده است. با این حال، ارزش‌افزوده اصلی همچنان خارج از این کشورها شکل می‌گیرد. چین با در اختیار داشتن بیش از ۶۰ درصد ظرفیت پالایش لیتیوم جهان، در عمل کنترل مرحله‌ای را به دست دارد که بیشترین ارزش اقتصادی را ایجاد می‌کند.
در نتیجه، اگرچه آمریکای جنوبی صادرکننده بزرگ لیتیوم است، اما «ارزش نهایی» عمدتاً در چین تولید می‌شود.

 

کبالت کنگو؛ ثروت بزرگ، ریسک بزرگ

جمهوری دموکراتیک کنگو (DRC) با سهم حدود ۷۰ درصدی از تولید کبالت جهان، بازیگر تعیین‌کننده در صنعت باتری است. کبالت برای تولید باتری‌های با چگالی انرژی بالا ضروری است.
اما صنعت معدن‌کاری این کشور با چالش‌های بنیادی مانند کار کودکان، فساد و خطرات انسانی روبه‌روست. همین وضعیت بسیاری از شرکت‌های جهانی را به سمت تنوع‌بخشی منابع سوق داده و کشورهایی مانند اندونزی را به گزینه‌های جذاب‌تری تبدیل کرده است؛ زیرا اندونزی کبالت را به‌عنوان محصول جانبی از صنعت عظیم نیکل خود استخراج می‌کند.
در کنار این مسائل، چین همچنان خریدار اصلی کبالت کنگو است و بخش عمده پالایش و فرآوری نیز تحت سیطره شرکت‌های چینی قرار دارد.

اندونزی؛ برنده بزرگ نیکل و صعود به هاب باتری‌سازی

اندونزی، که بزرگ‌ترین ذخایر و تولیدکننده نیکل جهان محسوب می‌شود، با یک تصمیم استراتژیک مسیر خود را تغییر داد:
دولت این کشور در سال‌های اخیر صادرات نیکل خام را ممنوع و سرمایه‌گذاری خارجی را تنها در صورتی پذیرفت که شامل احداث پالایش‌گاه و کارخانه‌های بالادستی باشد.
این سیاست، اندونزی را به مقصد اصلی سرمایه‌گذاری چینی‌ها تبدیل کرد و ارزش صادرات بخش نیکل را از ۴ میلیارد دلار در ۲۰۱۹ به بیش از ۳۰ میلیارد دلار در ۲۰۲۳ رساند.
امروز اندونزی نه‌تنها تولیدکننده مواد اولیه است، بلکه در حال تبدیل شدن به یکی از مراکز اصلی تولید باتری در آسیاست.

افول سرمایه گذاری در چین

در ادامه حتما بخوانید

ایالات متحده؛ وابستگی بالا، تلاش برای استقلال

با وجود سرمایه‌گذاری کلان در خودروهای برقی، آمریکا هنوز در تأمین مواد معدنی باتری به‌شدت وابسته است.
به‌دلیل قوانین «منشأ مواد»، خودروهای برقی که باتری‌شان حاوی مواد استخراج‌شده یا فرآوری‌شده در کشورهای با ریسک ژئوپولیتیک (از جمله چین) باشد، ممکن است از معافیت‌های مالیاتی حذف شوند.
این وضعیت باعث شده که آمریکا به‌دنبال ایجاد زنجیره تأمین امن از طریق ائتلاف با کانادا، استرالیا، شیلی و کشورهای آفریقایی باشد.
اما واقعیت این است که ایالات متحده هنوز فاصله زیادی تا استقلال در زنجیره باتری دارد.

استرالیا؛ غول لیتیوم با ضعف پالایش

استرالیا یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان لیتیوم در جهان است و بخش عمده لیتیوم مورد استفاده در باتری‌ها از سنگ معدنی «اسپودومین» این کشور استخراج می‌شود.
اما این قدرت استخراج با یک ضعف کلیدی همراه است: بیشتر لیتیوم استرالیا برای فرآوری به چین فرستاده می‌شود.
این موضوع نشان می‌دهد که استرالیا در مرحله استخراج قوی است، اما برای تسلط بر زنجیره ارزش باید در بخش پالایش و شیمی مواد سرمایه‌گذاری کند.
با این حال، ثبات سیاسی و سرمایه‌گذاری خارجی چشمگیر، استرالیا را به یکی از ستون‌های آینده تأمین باتری تبدیل کرده است.

اتحادیه اروپا؛ جاه‌طلب اما وابسته

اروپا با اعلام اهداف بلندپروازانه‌ای مانند بی‌طرفی کربنی تا سال ۲۰۵۰، شدیدترین سیاست‌های توسعه خودروهای برقی را دنبال می‌کند.
اما چالش اصلی اینجاست:

• بیش از ۸۰ درصد لیتیوم مورد نیاز اروپا وارداتی است.

• بخش فرآوری مواد معدنی در اروپا تقریباً ناچیز است.

• بسیاری از کارخانه‌های گیگافکتوری اروپایی هنوز وابسته به مواد و فناوری چینی‌اند.

اتحادیه اروپا تلاش می‌کند با پروژه‌هایی مانند European Battery Alliance ظرفیت داخلی ایجاد کند، اما سرعت رشد زنجیره تأمین چین همچنان بیشتر است.

 

 

عناصر نادر؛ نقطه فشار استراتژیک چین بر جهان

علاوه بر لیتیوم، کبالت و نیکل، مواد معدنی دیگری مانند آهنرباهای نئودیمیوم، عناصر خاکی کمیاب و فلزات نادر نقش حیاتی در تولید موتورهای EV و زیرساخت‌های انرژی پاک دارند.
در این بخش نیز چین بیش از ۹۰ درصد ظرفیت پالایش جهانی را دارد؛ ظرفیتی که توسعه آن در کشورهای دیگر بسیار گران، پیچیده و آلاینده است.
به همین دلیل، کارشناسان هشدار می‌دهند که کمبود یا محدودیت صادرات این مواد می‌تواند کل صنعت خودروهای برقی را دچار شوک کند.

جمع‌بندی و پیامدها

«جنگ جهانی باتری» یک رقابت صنعتی ساده نیست؛ جنگی است که تعیین می‌کند کدام کشورها اقتصاد انرژی قرن ۲۱ را در دست خواهند داشت. در حال حاضر:

• چین با تسلط بر پالایش و فرآوری، بازیگر مسلط زنجیره ارزش است.

• اندونزی با سیاست صنعتی هوشمند، جایگاه خود را تثبیت کرده است.

• کنگو همچنان منبع اصلی کبالت است، اما با چالش‌های اخلاقی و ریسک بالا.

• استرالیا و آمریکای جنوبی منبع ذخایر مهم‌اند اما ارزش افزوده به خارج منتقل می‌شود.

• آمریکا و اروپا تلاش می‌کنند وابستگی را کاهش دهند، اما همچنان عقب‌تر از رقبا هستند.

آینده صنعت باتری نه‌فقط درباره معدن‌کاری، بلکه درباره پالایش، فناوری، زنجیره تأمین امن و سیاست‌گذاری هوشمندانه است. کشورهایی که این چهار عنصر را کنار هم قرار دهند — و تنها صادرکننده ماده خام نباشند — برنده واقعی این جنگ خواهند بود.