تغییر رؤسای کل بانک مرکزی و اثر آن بر نرخ دلار در ایران؛ از نوربخش تا فرزین

به گزارش نبض بورس، در سه دهه‌ی گذشته، نرخ دلار در بازار آزاد از حدود ۲٬۵۰۷ ریال در دوره محسن نوربخش به بیش از ۱٬۰۶۵٬۰۰۰ ریال در دوره محمدرضا فرزین رسیده است.
مرور تاریخ نشان می‌دهد که هر دوره ریاست، با یک نقطه‌ی عطف اقتصادی یا سیاسی همراه بوده است.

نوسان نرخ دلار در دوره‌های مختلف ریاست بانک مرکزی (بر حسب ریال)

دوره محسن نوربخش (۱۳۷۳–۱۳۸۲): سیاست تک‌نرخی‌سازی ارز اجرا شد و نرخ دلار از ۲٬۵۰۷ به ۸٬۱۸۴ ریال افزایش یافت.

دوره ابراهیم شیبانی (۱۳۸۲–۱۳۸۶): ثبات نسبی در بازار ارز با رشد محدود ۱۴ درصدی.

دوره طهماسب مظاهری (۱۳۸۶–۱۳۸۷): همزمان با آغاز تحریم‌های بین‌المللی، دلار با رشد جزئی به ۹٬۸۴۵ ریال رسید.

دوره محمود بهمنی (۱۳۸۷–۱۳۹۲): تشدید تحریم‌ها و جهش نرخ دلار تا ۳۱٬۷۷۵ ریال؛ بیش از ۲۲۳ درصد رشد.

دوره ولی‌الله سیف (۱۳۹۲–۱۳۹۷): دوران برجام و سپس بازگشت تحریم‌ها؛ نرخ دلار از ۳۱٬۷۷۵ به ۱۰۲٬۳۷۶ ریال رسید.

دوره عبدالناصر همتی (۱۳۹۷–۱۴۰۰): در بحبوحه‌ی کرونا و تحریم‌های نفتی، دلار بیش از دو برابر شد و به ۲۳۵٬۵۴۱ ریال رسید.

دوره اکبر کمیجانی (۱۴۰۰): دوره‌ای کوتاه و انتقالی با رشد محدود نرخ دلار تا ۲۷۴٬۷۳۳ ریال.

دوره علی صالح‌آبادی (۱۴۰۰–۱۴۰۱): با اجرای سیاست ETS و حذف ارز ترجیحی، نرخ دلار به ۴۰۸٬۶۸۹ ریال رسید.

دوره محمدرضا فرزین (۱۴۰۱ تا کنون): علی‌رغم سیاست تثبیت نرخ، دلار در بازار آزاد جهش ۱۶۰ درصدی را تجربه کرده و به حدود ۱٬۰۶۵٬۰۰۰ ریال رسیده است.

تحلیل نهایی: تغییر رؤسا، تغییر سیاست ارزی

تجربه‌ی سه دهه‌ی اخیر نشان می‌دهد که هر تغییر در ریاست بانک مرکزی، اغلب با تغییر رویکرد در سیاست ارزی و مداخله در بازار دلار همراه بوده است.
در دوره‌هایی که سیاست تثبیت نرخ اجرا شده، معمولاً در بلندمدت منجر به شکاف میان نرخ رسمی و بازار آزاد شده و در نهایت جهش قیمتی رخ داده است.

جمع‌بندی

مرور روند تاریخی نرخ دلار از سال ۱۳۷۳ تاکنون، تصویری روشن از چرخه‌ی نوسانات ارزی در اقتصاد ایران ارائه می‌دهد: افزایش پیوسته‌ی قیمت دلار در کنار تغییرات مدیریتی بانک مرکزی.
این روند نشان می‌دهد که پایداری نرخ ارز، بیش از هر عامل دیگر، نیازمند ثبات مدیریتی، استقلال سیاست پولی و هماهنگی با سیاست‌های مالی دولت است.