به گزارش نبص بورس، عملیات بازار باز یکی از روش های رایج در نظام بانکداری بین المللی برای مدیریت تورم و نقدینگی است که در ایران نیز از دی ماه ۹۸ اجرایی شده است؛ در این روش اقدام به خرید اوراق بدهی دولتی از بانک‌ها می کند تا از این طریق به مدیریت تورم کمک کند؛ در حقیقت این شیوه یک روش غیرمستقیم برای اجرای سیاست های پولی به شمار می آید؛ همچنان که تا پیش از آن ابزارهایی مانند تعیین نرخ سپرده قانونی یا کنترل‌های مستقیم روش های معمول نهاد ناظر برای مدیریت نقدینگی و تورم بود.

عملکرد بانک مرکزی در ماههای اخیر بخصوص از ابتدای امسال نشان می دهد که قصد دارد از عملیات بازار باز به عنوان یک ابزار جدید برای هدایت نقدینگی به سمت تولید و کاهش هزینه تامین مالی بخش تولید استفاده کند.

در این شیوه بانک مرکزی با خرید اوراق از بانک‌ها، نقدینگی به شبکه بانکی تزریق می‌کند و با فروش اوراق، نقدینگی را جمع‌آوری می‌کند. اما وقتی سخن از «حمایت از تولید» به میان می آید، یعنی این ابزار در راستای حمایت از فعالیت‌های مولد نیز به کار گرفته شود؛ بر این اساس وقتی بانک مرکزی از طریق عملیات بازار باز نقدینگی کافی در اختیار بانک‌ها قرار دهد، فشار بر بازار بین‌بانکی کاهش یافته و نرخ سود کنترل می‌شود. در نتیجه بانک‌ها می‌توانند تسهیلات را با هزینه کمتری در اختیار واحدهای تولیدی قرار دهند.

در روشی دیگر بانک مرکزی می‌تواند شرایطی طراحی کند که بانک‌هایی که سهم بیشتری از منابع خود را به بخش‌های مولد اختصاص می‌دهند، دسترسی آسان‌تر یا ارزان‌تری به منابع حاصل از عملیات بازار باز داشته باشند. به این ترتیب، حمایت از تولید به یکی از معیارهای بهره‌مندی بانک‌ها از منابع بانک مرکزی تبدیل می‌شود.

پیش‌بینی بورس فردا یکشنبه ۱۷ خرداد ۱۴۰۵| منتظر سرخ پوشی بورس باشیم؟

در ادامه حتما بخوانید

برخی کارشناسان پولی و بانکی معتقدند هدایت نقدینگی به سمت اوراق دولتی می‌تواند ضمن کاهش فعالیت‌های غیرمولد، منابع لازم برای توسعه زیرساخت‌های اقتصادی را نیز فراهم کند. با این حال، برخی کارشناسان اقتصادی تأکید دارند که موفقیت چنین سیاست‌هایی بیش از آنکه به تنوع ابزارها وابسته باشد، به نحوه اجرای سیاست پولی، کنترل تورم و مدیریت نرخ بهره بستگی دارد.

البته کارشناسان پولی بر این باورند که عملیات بازار باز به تنهایی نمی‌تواند تولید را رونق دهد. موفقیت آن در گرو الزاماتی چون «هدایت اعتباری دقیق به سمت بخش‌های پیشران اقتصاد»، «نظارت بر مصرف تسهیلات و جلوگیری از انحراف منابع»، «حفظ تعادل میان حمایت از تولید و کنترل تورم» و «هماهنگی سیاست پولی با سیاست‌های مالی و صنعتی دولت» است.

در این ارتباط کامران ندری کارشناس پولی و استاد اقتصاد دانشگاه در گفت و گو با خبرنگار اقتصادی ایرنا، پیش نیاز موفقیت این رویکرد را «هدف‌گذاری مشخص برای کنترل تورم و مدیریت نرخ بهره» دانست و گفت: تا زمانی که بانک مرکزی نتواند متناسب با شرایط تورمی، نرخ بهره و رشد متغیرهای پولی را مدیریت کند، استفاده از ابزارهای جدید به تنهایی نمی‌تواند اثر قابل توجهی بر اقتصاد کشور داشته باشد.

وی افزود: بانک مرکزی باید یک متغیر بسیار مهم را متناسب با وضعیت اقتصادی و شرایط تورمی تعیین کند و آن نرخ بهره است.

وی در این ارتباط توضیح داد: اگر به عملکرد بانک‌های مرکزی در دنیا نگاه کنیم، می‌بینیم که مهم‌ترین هدف عملیاتی آنها تعیین نرخ بهره و هدف نهایی آنها کنترل تورم است. بنابراین، استفاده از ابزارهای نوین تا زمانی که برنامه مشخصی برای نرخ بهره و هدف‌گذاری روشنی برای تورم وجود نداشته باشد، نمی‌تواند راهگشا باشد.

ندری در عین حال وظیفه اصلی بانک مرکزی را کنترل تورم دانست که می بایست با ابزارهایی که در اختیار دارد، آن را اجرایی کند و در این رابطه نباید از ابزارهایی چون نرخ بهره یا کنترل متغیرهای پولی نیز غافل بود.

این استاد دانشگاه عملیات بازار باز را از روش های جدید و غیرمستقیم نظامن بانکی برای کنترل نقدینگی و هدایت آن برشمرد و درباره الزامات موفقیت عملیات بازار باز توضیح داد: برای این کار نخست باید مشخص شود بانک مرکزی در بازار بین‌بانکی و از طریق عملیات بازار باز به دنبال چه هدفی است.

وی افزود: اگر قرار باشد نرخ بهره بین‌بانکی در سطح فعلی باقی بماند، باید توضیح داده شود که این نرخ چگونه با شرایط تورمی موجود سازگار است زیرا در شرایطی که نرخ رشد نقدینگی افزایش یافته و نرخ تورم نیز بسیار بالاست، انتظار می‌رود سیاست‌های پولی متناسب با این شرایط تنظیم شوند.

ندری درباره امکان استفاده از عملیات بازار باز و انتشار اوراق برای تأمین مالی غیرتورمی پروژه‌های زیرساختی نیز گفت: از منظر اقتصاد کلان، اولویت اصلی امروز اقتصاد ایران کنترل تورم است زیرا در این صورت می توان اجرای طرح های اقتصادی و سرمایه گذاری های اقتصادی را توجیه پذیر کرد.

این استاد دانشگاه افزایش نرخ تورم را سبب تشدید نا اطمینانی ها در اقتصاد توصیف کرد و گفت: وظیفه بانک مرکزی فراهم کردن ثبات پولی و مهار تورم است و سایر اهداف باید در چارچوب این مأموریت دنبال شوند.

وی خواستار اجرای ابزارهای پولی اعم از مستقیم و غیرمستقیم برای مهار تورم در شرایط کنونی شد و گفت: امروز تمرکز اصلی سیاست‌گذار پولی باید بر کنترل تورم باشد و سایر ابزارها و سیاست‌ها نیز باید در خدمت این هدف قرار گیرند.

منبع: ایرنا