بورس تهران درحالی به فتح پی‌درپی قله‌های جدید می‌پردازد و جریان نقدینگی در این بازار به ارقام جدیدی می‌رسد که نگاهی اقتصادی بر مبنای «تئوری پیچیدگی» می‌تواند ضمن بیان دلایل واقعی‌ برای جهش‌های قیمتی در این بازار، هشداری مهم برای آینده در پی دارد.

این تئوری توضیح می‌دهد چگونه قرار گرفتن یک جامعه در شرایط بحرانی می‌تواند حساسیت به تغییرات را به‌طور تصاعدی افزایش دهد. همچنین تغییر رفتار درصد بسیار کوچکی از مردم جامعه (اجزای سیستم پیچیده) می‌تواند تبعاتی بسیار بزرگ‌تر ایجاد کند.

جهش‌های متوالی قیمت سهام از ابتدای سال ۹۸ تاکنون و در کنار آن ضعف‌های موجود در قوانین بازار سهام سبب شده گروه‌های مختلف، دومینووار به آستانه واکنش خود رسیده و به شکلی گسترده در بازار سهام حضور یافته‌اند. افرادی که برمبنای شنیده‌های خود درباره کسب سودهای چند صد درصدی با کمترین زحمت در بازار سهام حضور پیدا کرده‌اند.

بنابراین اگر تعجیلی در اصلاح برخی محدودیت‌ها و افزودن ابزار‌هایی برای دو طرفه کردن بازار سهام صورت نگیرد، این مهم به فاجعه‌ای بدل شده و با رشد قارچ‌گونه‌ خود فرصتی برای جبران باقی نمی‌گذارد.

در این میان طرق تامین مالی بسیاری از افراد تازه‌وارد برای حضور در گردونه معاملات سهام، یادآور جنون «گل لاله هلندی» است. جنون گل لاله امروزه به‌عنوان مثالی در تئوری‌های اقتصادی مطرح است و ماجرای تجارت پیاز گل لاله در هلند، در دنیای اقتصاددانان بیانگر اصطلاح «حباب اقتصادی» است.

این اتفاق برای پیاز گل لاله در قرن ۱۷ میلادی در هلند رخ داد که قیمت برای پیاز تازه معرفی شده گل لاله به سطح فوق‌العاده بالا ترقی و سپس به‌طور ناگهانی سقوط کرد.

در آن سال‌ها با رشد افسارگسیخته قیمت پیازهای گل لاله، عده‌ای چوب حراج به املاک، مستغلات، زمین یا دام‌های خود را برای پیش‌خرید پیازهای لاله زدند؛ چراکه سرمایه‌گذاری در بازار پیاز لاله را کاری پرسودتر می‌پنداشتند.

رشد قیمت پیازها اما تا جایی ادامه پیدا کرد که دیگر عملا خریداری در این بازار باقی نماند. کار به جایی رسید که طی چند هفته قیمت آن به یک صدم کاهش یافت و سرمایه‌های زیادی دود شد. در بورس تهران نیز این ‌روزها نمونه‌های فراوانی از افرادی دیده می‌شوند که به هر طریقی به تامین مالی برای ورود به تالار شیشه‌ای می‌پردازند.

نمونه واضح آن رشد قابل توجه و بی‌سابقه ارزش معاملات خرد سهام است. سرمایه‌گذاران تازه‌واردی که با رویابافی برای کسب سودهای بزرگ به جمع سهامداران بورس تهران پیوسته‌اند.

این می‌تواند مرحله نهایی قبل از توقف بزرگ شدن حباب در میان برخی سهام بورسی باشد؛ چراکه بورس تهران به علت یک‌طرفه بودن و نداشتن ابزار فروش استقراضی برای خنثی کردن رفتارهای هیجانی، ذاتا مستعد ایجاد حباب‌های قیمتی است (به جرات می‌توان گفت در شرایط فعلی هیچ فردی را نمی‌توان یافت که منکر وجود حباب قیمتی در برخی سهام یا صنایع بورسی شود).

اینجا است که شناسایی سود و البته واقف شدن به این واقعیت که دیگر قیمت‌ها واقعی نیستند، ترکیدن حباب را به‌دنبال دارد. اتفاق بزرگ زمانی رخ می‌دهد که شاهد افت‌های شدید بعد از ترکیدن حباب‌ها هستیم که شاید دامن تمام بازار را بگیرد.

منبع: دنیای اقتصاد