موافقان و مخالفان عرضه خودرو در بورس کالا چه می‌گویند؟

خبر پذیرش سه سواری ایران‌خودرو  «ری‌را»، «سورن»، «رانا»  در بورس کالا موافقان و مخالفان عرضه خودرو در این بازار را دوباره روبه‌رو کرد. بورس کالا بازاری سازمان‌یافته زیر نظر سازمان بورس است که کالاهایی مانند محصولات صنعتی، کشاورزی و خودرو را با هدف شفافیت قیمت‌گذاری و حذف رانت معامله می‌کند. پذیرش این خودروها یعنی:

خودروها استاندارد هستند.

امکان عرضه انبوه وجود دارد.

قوانین مالی بورس رعایت شده است.

قیمت بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شود.

قرعه‌کشی حذف و امکان خرید ارزان‌تر از بازار آزاد فراهم می‌شود. 

نظر موافقان: تجربه محدود سال ۱۴۰۱ نشان داد قیمت خودرو در بورس حدود ۲۰ درصد کمتر از بازار آزاد است. عرضه در بورس با کشف قیمت واقعی، رانت و واسطه‌گری را کاهش می‌دهد. سازمان بورس در خرداد ۱۴۰۴ اعلام کرد عرضه خودرو هیچ منع قانونی ندارد و با رعایت ضوابط بلامانع است. کارشناسان معتقدند قیمت‌گذاری دستوری با ایجاد بازار دونرخی، تقاضای کاذب و دلالی را افزایش داده و عرضه در بورس این مشکلات را حل می‌کند.

نظر مخالفان: شورای رقابت بر اساس قانون اصل ۴۴، بازار خودرو را انحصاری می‌داند و عرضه در بورس را مغایر دستورالعمل ۵۴۳ خود اعلام کرده است. مهرداد خسروی از وزارت صمت نیز معتقد است عرضه در بورس به دلیل تقاضای بالا و عرضه محدود، رانت برای شرکت‌ها ایجاد می‌کند و مردم عادی به دلیل ناآشنایی با بورس حذف می‌شوند. همچنین، شروط قانونی مانند طرح جوانی جمعیت (۵۰ درصد عرضه) و خودروهای فرسوده (۲۰ درصد عرضه) در بورس رعایت نمی‌شود.

نظر کارشناسان:

تجربه نشان داده قیمت‌های بورسی ارزان‌تر از بازار آزاد است.

تخصیص ۷۰ درصد عرضه به طرح‌های خاص، دسترسی مصرف‌کننده واقعی را محدود می‌کند.

مشکلات دسترسی به بورس با آموزش و ساده‌سازی قابل رفع است.

رانت با سقف خرید و محدودیت برای شرکت‌ها کنترل می‌شود.

وزارت صمت باید به جای حذف عرضه بورسی و پاک‌کردن صورت‌مساله با هماهنگی شورای رقابت و بورس، سازوکارها را اصلاح کند تا مصرف‌کننده واقعی منتفع شود.