روایت 40 سال جهاد و مقاومت صنعتی

رستمی: توسعه صنعت مس با نگاه بلندمدت اردبیلی آغاز شد

دکتر علی رستمی، مدیرعامل پیشین شرکت ملی صنایع مس ایران و مدیرعامل پیشین شستا، در سخنان خود بخش مهمی از تجربه همکاری با مهندس اردبیلی را به موضوع توسعه صنعت مس اختصاص داد و تأکید کرد که بسیاری از برنامه‌های توسعه‌ای این صنعت، ریشه در نگاه و تصمیم‌های مدیریتی او دارد.

رستمی با اشاره به نخستین دوره راه‌اندازی مس سرچشمه در اوایل دهه ۱۳۶۰ گفت: نخستین تولید مس آند در سوم خرداد ۱۳۶۱ و هم‌زمان با آزادسازی خرمشهر محقق شد؛ دستاوردی که به گفته او، حاصل تلاش مهندس اردبیلی و مجموعه نیروهای متخصص همراه او بود.

او با اشاره به بازگشت اردبیلی به مجموعه مس در سال ۱۳۸۷ توضیح داد که با وجود گذشت حدود ۲۵ سال از راه‌اندازی اولیه، ظرفیت تولید مس کشور همچنان در محدوده ۱۵۰ تا ۱۷۰ هزار تن قرار داشت. به گفته رستمی، اردبیلی در این دوره بار دیگر برنامه توسعه صنعت مس را در دستور کار قرار داد و پروژه‌هایی با هدف افزایش ظرفیت تولید و توسعه مجتمع‌های مس تعریف کرد.

رستمی همچنین به دشواری‌های اجرای این برنامه‌ها اشاره کرد. به گفته او، در شرایطی که قیمت جهانی مس در پی بحران مالی سال ۲۰۰۸ کاهش شدیدی را تجربه کرده بود، برخی نسبت به اجرای پروژه‌های توسعه‌ای تردید داشتند؛ اما اردبیلی معتقد بود افت قیمت‌ها می‌تواند فرصت مناسبی برای اجرای پروژه‌ها با هزینه کمتر باشد. از همین رو، بخشی از طرح‌های توسعه‌ای در همان دوره به مرحله مناقصه و واگذاری رسید.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان رستمی، روایت او از شیوه مدیریت هزینه‌ها توسط اردبیلی بود. او تعریف کرد که اردبیلی پس از انتصاب به مدیریت شرکت ملی صنایع مس، از معاون منابع انسانی خواسته بود حکم حقوقی او به نصف کاهش پیدا کند.

رستمی گفت اردبیلی این تصمیم را از آن جهت اتخاذ کرده بود که پیش از حضور در شرکت، با ۱۱ مورد اعتصاب در یک سال مواجه شده بود و معتقد بود اصلاح ساختار هزینه‌ها و دستمزدها باید از مدیران ارشد آغاز شود. به روایت رستمی، اردبیلی حتی از دریافت بخشی از مزایای مرتبط با عملکرد نیز صرف‌نظر کرده بود.

این مدیر پیشین صنعت مس، کاهش هزینه‌ها و افزایش تولید را دو محور اصلی سیاست مدیریتی اردبیلی در دوره مواجهه با بحران بازار جهانی دانست و تأکید کرد که او تلاش داشت فشار اصلاحات را ابتدا از خود آغاز کند.

رستمی در ادامه، شکل‌گیری برنامه توسعه یک‌میلیون‌تنی مس را نیز ادامه همان مسیر دانست؛ برنامه‌ای که در دوره مسئولیت مشترک او و مهندس هدایت پیگیری شد و به گفته وی، در جریان ارائه ظرفیت‌های صنعت مس به معاون اول وقت رئیس‌جمهور، حتی پیشنهاد افزایش هدف‌گذاری به سه میلیون تن نیز مطرح شده بود.

او در بخش دیگری از سخنانش به میراث اردبیلی در حوزه ساخت داخل اشاره کرد و گفت توسعه توان تولید تجهیزات و قطعات موردنیاز صنعت مس، از جمله زیرساخت‌هایی است که امروز امکان ادامه فعالیت این صنعت در شرایط تحریم را فراهم کرده است.

رستمی برای توضیح این موضوع، دو نمونه فنی نیز مطرح کرد: نخست، تشخیص گرفتگی لوله‌های آب برگشتی در مجتمع مس سونگون که به گفته او، با اعزام گروهی از متخصصان سرچشمه و بررسی میدانی، علت افت تولید شناسایی شد؛ دوم، پیگیری ساخت یک سنگ‌شکن بزرگ موردنیاز صنعت مس در داخل کشور، پس از آنکه تجهیزات سفارش‌داده‌شده از یک کشور اروپایی به دلیل محدودیت‌های تحریمی در بندر متوقف شده بود.

از نگاه رستمی، این نمونه‌ها نشان می‌دهد اردبیلی تنها به اداره روزمره مجموعه‌ها فکر نمی‌کرد، بلکه به دنبال ایجاد توان فنی پایدار در داخل کشور بود.

هدایت: اردبیلی اولویت‌های واقعی توسعه صنعتی را می‌شناخت

مهندس سید مجید هدایت، رئیس پیشین هیئت‌مدیره شرکت ملی صنایع مس ایران و رئیس اسبق هیئت عامل ایدرو، در سخنان خود تلاش کرد فراتر از خاطرات شخصی، منطق تصمیم‌گیری و نگاه صنعتی اردبیلی را تشریح کند.

هدایت با اشاره به بیش از چهار دهه فعالیت خود در صنایع کشور گفت شناخت شخصیت اردبیلی بدون توجه به انتخاب‌هایی که در مقاطع حساس صنعتی انجام داد، کامل نخواهد بود. از نظر او، یکی از ویژگی‌های برجسته اردبیلی، توانایی تشخیص اولویت‌های واقعی کشور و اختصاص دادن عمر و توان خود به حوزه‌هایی بود که می‌توانستند بیشترین اثر اقتصادی و صنعتی را داشته باشند.

او با مقایسه تجربه صنعت مس با صنایع دیگر، به الگویی اشاره کرد که به گفته وی، در برخی صنایع کشور تکرار شده است: تأمین تجهیزات و فناوری از خارج، بدون انتقال دانش و ایجاد امکان توسعه مستقل. هدایت معتقد بود چنین رویکردی باعث می‌شود صنایع داخلی به جای حرکت به سمت بلوغ فنی، برای تأمین قطعات و تجهیزات به خارج وابسته باقی بمانند.

هدایت، تجربه مس سرچشمه را نمونه‌ای از مقابله با این الگو دانست و توضیح داد که راه‌اندازی این مجموعه در شرایط جنگ، کمبود نیروی متخصص و خروج کارشناسان خارجی، صرفاً یک پروژه تولیدی نبود؛ بلکه تلاشی برای ایجاد زیرساخت صنعتی و دستیابی به توان تولید مستقل محسوب می‌شد.

 چرا هدایت صنعت مس را یک اولویت راهبردی می‌داند؟

بخش مهمی از سخنان هدایت به ظرفیت اقتصادی صنعت مس اختصاص داشت. او با مقایسه ارزش صادرات محصولات مختلف معدنی و پتروشیمی، تأکید کرد که مس به دلیل ارزش اقتصادی بالا، حجم حمل‌ونقل کمتر نسبت به برخی محصولات حجیم و امکان صادرات به بازارهای مختلف، می‌تواند نقش مهمی در درآمد ارزی کشور داشته باشد.

هدایت در همین زمینه به مقایسه‌ای قابل توجه پرداخت. او با اشاره به تولید یک میلیون تن متانول و ارزش تقریبی ۳۰۰ دلار برای هر تن، در برابر ارزش حدود ۱۵ هزار دلاری هر تن مس کاتد، ظرفیت درآمدزایی این فلز را برجسته کرد.

او همچنین با اشاره به ذخایر معدنی کشور، این پرسش را مطرح کرد که چرا ایران با وجود برخورداری از منابع قابل توجه مس، هنوز فاصله زیادی با ظرفیت بالقوه تولید خود دارد؛ در حالی که برخی کشورهای دارای ذخایر کمتر، تولید بیشتری دارند.

به اعتقاد هدایت، توسعه صنعت مس باید از سطح افزایش ظرفیت تولید فراتر برود و به یک راهبرد ملی برای ایجاد قدرت اقتصادی، افزایش صادرات و کاهش آسیب‌پذیری در برابر تحریم‌ها تبدیل شود.

او همچنین به تجربه همکاری با اردبیلی در حوزه انرژی و توسعه استفاده از گاز طبیعی فشرده (CNG) اشاره کرد و گفت اردبیلی در مسئولیت‌های مختلف، به دنبال شناسایی پروژه‌هایی بود که می‌توانستند در بلندمدت به اقتصاد کشور کمک کنند.

یکی از نکات قابل توجه در سخنان هدایت، تأکید او بر تفاوت میان داشتن منابع و توانایی تبدیل منابع به قدرت اقتصادی بود. از نگاه او، برخورداری از ذخایر معدنی به‌تنهایی مزیت محسوب نمی‌شود؛ آنچه اهمیت دارد، شناخت اولویت‌ها، سرمایه‌گذاری درست، تکمیل زنجیره ارزش و استفاده از توان متخصصان داخلی است.

هدایت در بخش پایانی سخنانش به ویژگی‌های فردی اردبیلی نیز پرداخت و از سادگی، صداقت، مسئولیت‌پذیری و حساسیت او نسبت به مسائل اجتماعی گفت. او خاطره‌ای از بازداشت اردبیلی در پی پاک کردن شعارهای نوشته‌شده روی دیوارها روایت کرد؛ اقدامی که به گفته هدایت، نمونه‌ای از بی‌تفاوت نبودن او نسبت به شرایط جامعه و پذیرش مسئولیت در موقعیت‌های مختلف بود.

سیف‌الحسینی: راه‌اندازی مس سرچشمه با تغییر رویکرد از تعویض قطعات به ساخت داخل

سید محمود سیف‌الحسینی، از مدیران سابق مرتبط با شرکت ملی صنایع مس ایران، بخش مهمی از سخنان خود را به شرایط دشوار راه‌اندازی مجتمع مس سرچشمه پس از انقلاب اسلامی اختصاص داد.

او با تشریح سابقه شکل‌گیری این مجتمع، به خروج کارشناسان و پیمانکاران آمریکایی پس از انقلاب و توقف فعالیت‌های مجموعه اشاره کرد. به گفته او، مهندس اردبیلی در شرایطی مسئولیت مدیریت صنعت مس را پذیرفت که این صنعت با کمبود نیروی متخصص، ضعف سازماندهی و مشکلات متعدد فنی و اجرایی مواجه بود.

سیف‌الحسینی یکی از مهم‌ترین اقدامات اردبیلی را تغییر رویکرد مجموعه از تعویض قطعات به تعمیر و ساخت قطعات در داخل کشور دانست. او گفت اردبیلی با ایجاد و تقویت کارگاه‌های ساخت قطعات لاستیکی، مکانیکی و الکترونیکی و توسعه ظرفیت‌های ریخته‌گری، تلاش کرد وابستگی مجتمع به تأمین‌کنندگان خارجی را کاهش دهد.

روایت او از راه‌اندازی کارخانه ذوب مس نیز از بخش‌های برجسته این مراسم بود.

به گفته سیف‌الحسینی، برخی متخصصان نسبت به خطرات فنی راه‌اندازی کارخانه ذوب، از جمله احتمال بروز انفجار، هشدار داده بودند و مسئولیت این مرحله را پرریسک می‌دانستند. در نهایت اردبیلی شخصاً مسئولیت راه‌اندازی را پذیرفت و ۴۸ ساعت به‌صورت مستمر در کنار مهندسان، تکنسین‌ها و کارگران در کارخانه حضور داشت تا نخستین محصول تولید شود.

سیف‌الحسینی این موفقیت را با آزادسازی خرمشهر در سوم خرداد ۱۳۶۱ هم‌زمان دانست و آن را یکی از ماندگارترین خاطرات صنعتی آن دوره توصیف کرد.

شهیدی: اعتماد به توان داخلی، حتی در برابر تردید متخصصان خارجی

علیرضا شهیدی که هم‌دوره اردبیلی در دانشگاه پلی‌تکنیک امیرکبیر بود و پس از آن در ذوب‌آهن با او همکاری داشت، از تجربه‌های مشترک خود در سال‌های نخست انقلاب روایت کرد.

او به فعالیت‌های انقلابی اردبیلی پیش از پیروزی انقلاب و مسئولیت‌پذیری او در دوره خروج مدیران ارشد ذوب‌آهن اشاره کرد. به گفته شهیدی، اردبیلی در مقطعی مسئولیت انتظامات کل کارخانه را پذیرفت؛ مسئولیتی که با سوابق تخصصی او ارتباط مستقیمی نداشت، اما برای حفظ امنیت و استمرار فعالیت کارخانه ضروری بود.

یکی از خاطرات فنی شهیدی نیز به ساخت یک قطعه موردنیاز نیروگاه مس سرچشمه بازمی‌گشت. به گفته او، در شرایطی که تأمین قطعه از کانادا به دلیل تحریم امکان‌پذیر نبود، اردبیلی پیشنهاد داد نمونه داخلی آن با استفاده از ظرفیت‌های ذوب‌آهن ساخته شود.

این قطعه پس از بررسی نمونه معیوب، آنالیز مواد، ریخته‌گری و تراشکاری در داخل کشور تولید شد. شهیدی روایت کرد که اردبیلی برای جلب اعتماد متخصصانی که نسبت به کیفیت قطعه داخلی تردید داشتند، حتی از بسته‌بندی و ظاهر قطعه نیز به‌گونه‌ای استفاده کرد که آن‌ها تصور کنند قطعه از کانادا رسیده است. پس از نصب و اطمینان از عملکرد صحیح، واقعیت ساخت داخل آن را برای همکارانش آشکار کرد.

شهیدی همچنین به تجربه اردبیلی در مدیریت شرکت لوله‌سازی اهواز اشاره کرد؛ مجموعه‌ای که در زمان پذیرش مسئولیت با بحران تولید، مشکلات مالی و معوقات حقوق کارکنان روبه‌رو بود. به گفته او، اردبیلی با گفت‌وگوی مستقیم با کارکنان و جلب مشارکت آن‌ها، توانست شرایط مجموعه را بهبود دهد.

 رجبی و صالحی فروز، روایت‌هایی از منش مدیریتی و تجربه‌های صنعتی

حجت‌الاسلام روح‌الله رجبی، مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه صنعتی امیرکبیر، نیز در این مراسم حضور داشت و به اهمیت بیان ویژگی‌های شخصیتی و اعتقادی مهندس اردبیلی پرداخت و او را مدیری متعهد، ساده‌زیست و برخوردار از روحیه مسئولیت‌پذیری توصیف کرد.

همچنین مهندس صالحی فروز در ادامه مراسم، با بیان خاطرات و تجربه‌های خود از فعالیت‌های صنعتی و مدیریتی اردبیلی، به برخی از ابعاد حضور او در پروژه‌های اجرایی و مواجهه با مشکلات فنی پرداخت.

 فراتر از یک مراسم یادبود؛ بازخوانی یک تجربه صنعتی

آنچه در سومین گرامیداشت سالگرد رحلت مهندس محمدهادی اردبیلی در دانشگاه صنعتی امیرکبیر مطرح شد، صرفاً مجموعه‌ای از خاطرات درباره یک مدیر صنعتی نبود. بخش مهمی از روایت‌ها به مسائلی بازمی‌گشت که همچنان از چالش‌های اصلی اقتصاد و صنعت ایران به شمار می‌روند: وابستگی فنی، دشواری انتقال فناوری، ضعف در ساخت داخل، انتخاب نادرست اولویت‌های سرمایه‌گذاری و فاصله میان ظرفیت منابع طبیعی و ارزش اقتصادی ایجادشده از آن‌ها.

روایت رستمی از سیاست‌های توسعه‌ای و مدیریت هزینه‌ها، تحلیل هدایت از جایگاه راهبردی صنعت مس و خاطرات سیف‌الحسینی و شهیدی از راه‌اندازی و بومی‌سازی تجهیزات، در کنار یکدیگر تصویری از شیوه مدیریت اردبیلی ارائه کردند؛ مدیریتی که در آن پذیرش مسئولیت، حضور در میدان، اعتماد به نیروی انسانی و نگاه بلندمدت به توسعه صنعتی جایگاه محوری داشت.

پیام مشترک این روایت‌ها را می‌توان در یک پرسش خلاصه کرد: آیا صنعت ایران می‌تواند از تجربه مدیرانی که در سخت‌ترین شرایط، زیرساخت تولید و دانش فنی را در داخل کشور بنا کردند، برای عبور از چالش‌های امروز استفاده کند؟

این پرسش، شاید مهم‌ترین دستاورد فنی و مدیریتی سومین مراسم بزرگداشت مهندس محمدهادی اردبیلی بود.