فرمول جدید پالایشی‌ها| کدام نماد‌ها سودده و کدام نماد‌ها زیان‌ده می‌شوند؟

به گزارش نبض بورس، نرخ جدید قیمت‌گذاری خوراک پالایشگاه‌ها ابلاغ شد و طبق تغییرات اعلام‌شده در نرخ تخفیف خوراک، تخفیف نفت سنگین از ۶ به ۴.۱ دلار، نفت سبک از ۵ به ۲ دلار و میعانات گازی از ۲ به ۳.۱ دلار به‌ازای هر بشکه تغییر کرده است.

مجموع اثر این تغییرات بر سود پالایشگاه‌ها در ۶ماهه دوم سال ۱۴۰۵، معادل کاهش ۶۳ همتی برآورد شده است.

تأثیر فرمول جدید پالایشی‌ها بر بورس

بهناز اکبرپور، کارشناس بازار سرمایه گفت: ابلاغیه جدید هیئت وزیران درباره قیمت‌گذاری خوراک و فرآورده‌های پالایشی که از ابتدای مهرماه اجرایی شده است، تغییراتی را در میزان تخفیف خوراک نفت خام سبک، نفت خام سنگین و میعانات گازی ایجاد کرده است.

این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: تغییراتی که می‌تواند بر هزینه تأمین خوراک و سودآوری شرکت‌های پالایشی و برخی شرکت‌های پتروشیمی اثرگذار باشد. بااین‌حال، میزان تأثیر این مصوبه بر هر شرکت به ترکیب خوراک مصرفی، محصولات تولیدی و سایر عوامل عملیاتی آن بستگی دارد.

وی توضیح داد: در حال حاضر، ظرفیت اسمی پالایش نفت خام و میعانات گازی کشور از دو میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در روز فراتر رفته و میان ۱۰ پالایشگاه اصلی توزیع شده است. از این مجموعه، پالایشگاه‌های اصفهان، بندرعباس، تهران، شیراز، لاوان و تبریز در بازار سرمایه پذیرفته شده‌اند. 

به گفته این فعال بورسی، بر اساس اخبار منتشرشده، پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس نیز قرار است به‌زودی وارد بازار سرمایه شود.

اکبرپور تشریح کرد: برای بررسی آثار این ابلاغیه، ابتدا باید سازوکار سودآوری پالایشگاه‌ها را شناخت. یکی از مهم‌ترین شاخص‌های این صنعت، کرک اسپرد یا اختلاف قیمت نفت خام و فرآورده‌های حاصل از پالایش آن است. پالایشگاه‌ها نفت خام را به محصولاتی مانند بنزین، گازوئیل، نفت سفید و مازوت تبدیل می‌کنند و اختلاف قیمت این محصولات با هزینه نفت خام ورودی، یکی از عوامل اصلی تعیین‌کننده حاشیه سود آنهاست.

این کارشناس بازار سرمایه تأکید کرد: البته همه پالایشگاه‌ها به یک اندازه از این اختلاف قیمت منتفع نمی‌شوند؛ زیرا نوع خوراک، ترکیب محصولات، پیچیدگی فرایند پالایش و کیفیت فرآورده‌های تولیدی نیز در میزان سودآوری آنها نقش دارد.

تغییرات تخفیف خوراک در مصوبه جدید

اکبرپور ادامه داد: مهم‌ترین تغییر مصوبه جدید به میزان تخفیف قیمت خوراک مربوط می‌شود. بر اساس ارقام اعلام‌شده، تخفیف نفت خام سبک از پنج دلار به دو دلار در هر بشکه کاهش‌یافته است. تخفیف نفت خام سنگین نیز از شش دلار به چهار دلار و ۱۰ سنت رسیده است.

این کارشناس بازار سرمایه افزود: این تغییرات به معنای افزایش هزینه خوراک برای پالایشگاه‌هایی است که از نفت خام سبک یا سنگین استفاده می‌کنند؛ هرچند میزان اثرگذاری آن به نوع و حجم خوراک مصرفی هر شرکت بستگی دارد.

وی گفت: در مقابل، شرایط برای مصرف‌کنندگان میعانات گازی متفاوت است. تخفیف میعانات گازی برای واحد‌های فعال از دو دلار به سه دلار و ۱۰ سنت در هر بشکه افزایش‌یافته است؛ بنابراین، این بخش از مصوبه می‌تواند برای مصرف‌کنندگان میعانات گازی اثر مثبتی داشته باشد.

نحوه محاسبه نرخ تغییر کرد

اکبرپور اظهار کرد: تغییرات ابلاغیه به تخفیف خوراک محدود نمی‌شود و شاخص‌های مرجع قیمت‌گذاری و نحوه محاسبه کیفیت خوراک را نیز در بر می‌گیرد. در فرمول جدید، نرخ‌های تسویه روزانه بورس بین‌المللی ICE جایگزین برخی از میانگین‌های قبلی شده‌اند؛ تغییری که می‌تواند مبنای محاسبه قیمت را به شرایط روز بازار نزدیک‌تر کند.

وی توضیح داد: در محاسبه کیفیت خوراک، علاوه بر سبک یا سنگین بودن نفت، میزان انحراف از مشخصات استاندارد و میزان گوگرد نیز می‌تواند در تعیین ضرایب و تعدیلات قیمت مؤثر باشد. ازاین‌رو، برای پالایشگاه‌هایی که مشخصات خوراک دریافتی آنها با استاندارد‌های تعیین‌شده فاصله دارد، این بخش از فرمول نیز می‌تواند بر هزینه نهایی خوراک اثر بگذارد.

این کارشناس بازار سرمایه تأکید کرد: بند دیگری از مصوبه به شرایط اضطراری بازار اختصاص دارد. بر اساس این بند، در شرایط نوسانات شدید بازار، وزارت نفت امکان دارد قیمت خوراک را با استناد به نرخ‌های پیش از نهم اسفندماه ۱۴۰۴ و نرخ ارز همان ماه محاسبه کند. 

وی گفت: این بند به معنای تثبیت دائمی قیمت خوراک یا نرخ ارز نیست، بلکه سازوکاری برای مدیریت شرایط خاص بازار به شمار می‌رود. نحوه و زمان اجرای آن نیز می‌تواند بر پیش‌بینی‌پذیری هزینه‌ها و برنامه‌ریزی مالی شرکت‌ها اثرگذار باشد.

کدام نماد پالایشی تحت‌تأثیر قرار می‌گیرند؟

این فعال بازار‌های مالی اظهار کرد: برای ارزیابی اثر مصوبه بر شرکت‌های پالایشی، باید ترکیب خوراک مصرفی هر پالایشگاه را به‌صورت جداگانه بررسی کرد.

وی ادامه داد: برای مثال، پالایشگاه اصفهان با نماد «شپنا» که سهم بالایی از خوراک آن را نفت خام سبک تشکیل می‌دهد، از کاهش تخفیف این نوع نفت تأثیر می‌پذیرد. در مقابل، پالایشگاه‌هایی مانند تهران با نماد «شتران»، شیراز با نماد «شراز» و تبریز با نماد «شبریز» که عمدتاً از نفت خام سنگین استفاده می‌کنند، باید از منظر کاهش تخفیف نفت خام سنگین بررسی شوند.

این کارشناس بازار سرمایه توضیح داد: در سوی دیگر، پالایشگاه‌هایی مانند لاوان با نماد «شاوان» و ستاره خلیج‌فارس که سهم قابل‌توجهی از خوراک آنها را میعانات گازی تشکیل می‌دهد، می‌توانند از افزایش تخفیف این محصول منتفع شوند.

اکبرپور تأکید کرد: بااین‌حال، این دسته‌بندی به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره سودآوری شرکت‌ها کافی نیست؛ زیرا اثر نهایی مصوبه به حجم مصرف هر نوع خوراک، ترکیب محصولات تولیدی، حاشیه سود پالایش، موجودی‌ها و سایر هزینه‌های عملیاتی هر شرکت نیز بستگی دارد.

اثر مصوبه بر پتروشیمی نوری و بوعلی

وی گفت: اثر ابلاغیه جدید به شرکت‌های پالایشی محدود نمی‌شود و می‌تواند برای برخی شرکت‌های پتروشیمی نیز اهمیت داشته باشد.

این کارشناس بازار سرمایه اظهار کرد: میعانات گازی یکی از مواد اولیه مورداستفاده در برخی مجتمع‌های پتروشیمی، از جمله مجتمع نوری و مجتمع بوعلی است. بررسی ترکیب خرید مواد اولیه این دو شرکت در سال جاری نشان می‌دهد که میعانات گازی سهم قابل‌توجهی از سبد خرید آنها را تشکیل می‌دهد؛ به‌طوری‌که در دوره‌های گزارش‌شده، این سهم برای نوری حدود ۲۸ درصد و برای بوعلی حدود ۲۵ درصد بوده است.

اکبرپور گفت: براین‌اساس، افزایش تخفیف میعانات گازی می‌تواند از محل کاهش هزینه تأمین این ماده اولیه، برای این شرکت‌ها نیز اثر مثبتی داشته باشد. البته میزان اثر نهایی به نحوه اعمال فرمول جدید در معاملات و شرایط واقعی خرید هر شرکت بستگی دارد.

وی ادامه داد: درعین‌حال، برخی منابع به نقل از مدیرعامل پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس اعلام کرده‌اند که افزایش تخفیف خوراک میعانات گازی صرفاً به شرکت‌های پالایشی اختصاص دارد و ارتباطی با شرکت‌های پتروشیمی ندارد. 

این کارشناس بازار سرمایه افزود: دامنه شمول این تغییر برای شرکت‌های پتروشیمی همچنان با ابهام همراه است و نمی‌توان بدون روشن‌شدن نحوه اجرای مصوبه، اثر قطعی آن را بر این شرکت‌ها تعیین کرد.

مصوبه جدید سود پالایشی‌ها را تغییر می‌دهد؟

اکبرپور توضیح داد: نکته مهم در ارزیابی مصوبه جدید این است که نمی‌توان صرفاً با مشاهده افزایش یا کاهش تخفیف خوراک، درباره وضعیت سودآوری یک شرکت نتیجه‌گیری کرد. برای محاسبه دقیق اثر این تغییرات، باید کرک اسپرد واقعی، ترکیب محصولات و جزئیات صورت‌های مالی هر شرکت به‌صورت جداگانه بررسی شود.

وی تشریح کرد: از سوی دیگر، ارقام و جهت‌گیری تغییرات تا حد زیادی با انتظاراتی که پیش‌تر در تحلیل‌های بنیادی مطرح شده بود، همخوانی دارد؛ بنابراین، صرف انتشار رسمی مصوبه لزوماً به معنای وقوع تغییری غیرمنتظره در سودآوری شرکت‌ها نیست.

این کارشناس بازار سرمایه اظهار کرد: برای ارزیابی اثر این ابلاغیه بر قیمت سهام نیز باید مشخص شود که فرمول جدید چه تفاوتی با مفروضات قبلی مورداستفاده در مدل‌های ارزش‌گذاری و پیش‌بینی سود شرکت‌ها دارد.

اکبرپور درنهایت گفت: اثر مصوبه جدید بر همه شرکت‌ها یکسان نیست و تحلیل دقیق آن مستلزم بررسی جداگانه هر نماد و مقایسه فرمول جدید قیمت‌گذاری با مفروضات پیشین است.