آیفون ۱۸ رسید؛ اما خبری از دارو نیست!

به گزارش نبض بورس، کمبود دارو و عرضه جدیدترین نوع آیفون شاید در نگاه نخست ارتباطی با یکدیگر نداشته نباشد؛ اما مسئله اصلی عرضه و تقاضاست.

چگونه یک کالای لوکس و غیرضروری، بلافاصله پس از عرضه جهانی به بازار ایران راه پیدا می‌کند و در سوی دیگر ماجرا دارو که یک کالای حیاتی برای بیماران به‌حساب می‌آید در بازار یافت نمی‌شود و به‌نوعی نایاب است. یک سوال مهم اینجا مطرح می‌شود که چرا در شرایط محدودیت‌های ارزی، تحریم و دشواری‌های واردات، مسیر ورود برخی کالا‌های خاص همچنان باز است، اما زنجیره تأمین دارو با مشکل مواجه می‌شود؟

آیفون ۱۸ چگونه به بازار ایران رسید؟

آیفون ۱۸ در ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ معرفی شدند و فروش رسمی آنها از ۱۸ سپتامبر آغاز شد. فاصله زمانی عرضه جهانی این محصولات با مشاهده نخستین نمونه‌های آنها در بازار ایران چندان طولانی نبود؛ موضوعی که در شرایط اقتصادی و تجاری فعلی کشور قابل‌توجه است.

بر اساس اظهارات رئیس اتحادیه دستگاه‌های مخابراتی، تلفن همراه و لوازم جانبی تهران، گوشی‌های جدید موجود در بازار عمدتاً از مسیر مسافری وارد کشور شده‌اند. 

مسئله تنها ورود رسمی و گسترده آیفون ۱۸ نیست؛ بلکه بحث بر سر سازوکاری است که اجازه می‌دهد کالایی باعرضه جهانی بسیار جدید، در مدت کوتاهی از مسیر مسافری به بازار ایران برسد و برای فروش در دسترس قرار گیرد.

در واقع، بازار موبایل نشان داده است که حتی در شرایط محدودیت‌های تجاری، برای کالایی که تقاضا و حاشیه سود بالایی دارد، مسیر‌هایی برای ورود به کشور وجود دارد. 

استامینوفن کدئین هم کمیاب شد

در سوی دیگر ماجرا، بازار دارو قرار دارد؛ کمبود که این محصول در بازار مساوی با نجات جان بیماران است. دارو برای بیمار یک کالای مصرفی معمولی نیست و اختلال در زنجیره تأمین آن می‌تواند مستقیماً بر روند درمان اثر بگذارد.

در ماه‌های گذشته دسترسی به دارو‌های خاص سخت شده بود و اکنون دسترسی به ساده‌ترین دارو‌ها همانند استامینوفن کدئین نیز بسیار دشوار است. در اصل بیماران حتی برای خرید استامینوفن کدئین باید به چندین داروخانه مراجعه کنند.

این موضوع نشان می‌دهد که وقتی ساده‌ترین دارو در بازار یافت نمی‌شود مسئله تنها کمبود دارو نیست؛ بلکه باید درباره عملکرد زنجیره تأمین، توزیع و موجودی دارو در کشور سؤال کرد.

از سوی دیگر افزایش شدید قیمت اغلب دارو‌های کمیاب نیز مضاعفی بر جامعه بیماران و خانواده آنها وارد کرده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که برخی از اقلام دارویی میانگین ۱۰۰ تا ۳۰۰ درصد افزایش قیمت را ثبت کرده‌اند. 

مسئله عرضه آیفون نیست

مقایسه آیفون ۱۸ با دارو از نظر ماهیت کالا، نیاز مصرف‌کننده و الزامات وارداتی، مقایسه‌ای یکسان و درستی نیست. آیفون یک کالای مصرفی و عمدتاً لوکس است، درحالی‌که دارو در بسیاری از موارد کالایی حیاتی است؛ بنابراین نمی‌توان انتظار داشت قواعد واردات این دو کالا کاملاً یکسان باشد.

اگر واردات برخی کالا‌ها باوجود تحریم‌ها، محدودیت‌های ارزی و مشکلات اقتصادی همچنان امکان‌پذیر است، باید مشخص شود چرا زنجیره تأمین دارو در بخش‌هایی با اختلال مواجه می‌شود. 

مسیر سودآوری واردات

کالایی مانند آیفون جدید، به دلیل قیمت بالا و تقاضای قابل‌توجه، می‌تواند حاشیه سود جذابی برای فعالان بازار ایجاد کند. همین انگیزه اقتصادی ممکن است باعث شود فعالان بازار برای تأمین آن مسیر‌های قانونی موجود، از جمله واردات مسافری، را سریع‌تر فعال کنند.

اما در حوزه دارو، سازوکار متفاوت است. قیمت‌گذاری، ارز ترجیحی یا حمایتی، بدهی بیمه‌ها، محدودیت‌های نقدینگی و حساسیت‌های نظارتی باعث می‌شود اقتصاد واردات و تولیددارو پیچیده‌تر از بسیاری از کالا‌های مصرفی باشد. به همین دلیل، نمی‌توان گفت که آیفون وارد می‌شود، پس دارو هم باید وارد شود؛ چراکه هر یک سود و شرایطی متفاوت دارند.

وقتی جدیدترین تلفن همراه جهان بافاصله کوتاهی از عرضه جهانی در بازار ایران دیده می‌شود، اما یک بیمار برای تهیه داروی مورد نیاز خود با کمبود مواجه است، حتی اگر این دو موضوع از نظر فنی و مقرراتی ارتباط مستقیمی با یکدیگر نداشته باشند، یک مسئله مهم در ذهن جامعه شکل می‌گیردکه اولویت اصلی سیاست‌گذار چیست؟

پاسخ به این پرسش صرفاً با اشاره به تحریم‌ها یا کمبود ارز کامل نمی‌شود. تحریم می‌تواند واردات را دشوار کند، اما سیاست داخلی، نحوه تخصیص منابع، قیمت‌گذاری، نظام توزیع و سازوکار‌های نظارتی نیز در سرنوشت کالا‌های حیاتی نقش دارند.

در نهایت، مسئله اصلی نه ورود آیفون ۱۸ به ایران است و نه ممنوعیت یا محدودیت واردات یک برند خاص. مسئله این است که در اقتصادی که با محدودیت منابع مواجه است، مسیر تأمین کالا‌های غیرضروری ولوکس چطور باز می‌ماند، اما زنجیره تأمین برخی کالا‌های ضروری همانند دارو با اختلال مواجه می‌شود؟