نگرانی خالی فروشی از طلا به خودرو منتقل شد!
خالیفروشی این بار در بازار خودرو
خالیفروشی واژهای است که پیش از این بیشتر در بازار طلا شنیده میشد؛ اما حالا همین مفهوم در بازار خودرو و بهویژه خودروهای وارداتی، به یک نگرانی جدی تبدیل شده است.
تصور کنید یک شرکت برای تأمین ۱۰۰ دستگاه خودرو پشتوانه دارد، اما به ۵۰۰ نفر تعهد فروش میدهد. در چنین شرایطی، اگر برای ۴۰۰ تعهد اضافه پشتوانه مشخصی وجود نداشته باشد، فاصله میان تعهد فروش و عرضه واقعی شکل میگیرد؛ همان نقطهای که خطر خالیفروشی آغاز میشود.
این موضوع در شرایط فعلی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. سخنگوی وزارت صمت در تیرماه ۱۴۰۵ اعلام کرد خودروهای وارداتی فقط پس از ورود به گمرک امکان فروش دارند و خودروهایی که هنوز در مسیر یا روی کشتی هستند، امکان عرضه ندارند.
این محدودیت از یک منظر اقتصادی نیز اهمیت دارد. وقتی خودرو پیش از ورود به گمرک فروخته میشود، خریدار فقط خودرو نمیخرد؛ بلکه بخشی از ریسک فرآیند واردات را نیز به دوش میکشد؛ ریسکهایی مانند نرخ ارز، ثبت سفارش، تخصیص ارز، حمل، گمرک، تعرفه و ترخیص.
در حالی که خریدار، خودرو خریده است؛ نه اینکه سرمایهگذار فرآیند واردات باشد.
از سوی دیگر، فروش بدون عرضه واقعی میتواند به شکلگیری قیمتهایی منجر شود که الزاماً حاصل معامله واقعی نیستند. اگر تعداد تعهدات فروش افزایش پیدا کند اما عرضه فیزیکی خودرو متناسب با آن رشد نکند، فاصله میان «خودروی فروختهشده روی کاغذ» و «خودروی موجود در بازار» بیشتر میشود.
دبیر انجمن واردکنندگان خودرو نیز در اردیبهشت امسال با اشاره به موضوع خالیفروشی، بر ضرورت واقعی بودن عرضه تأکید کرد و تقاضای سالانه بازار خودروهای وارداتی را حدود ۱۰۰ هزار دستگاه عنوان کرد.
البته هر پیشفروشی خالیفروشی نیست. پیشفروش خودرو در چارچوب مقررات میتواند قانونی باشد. طبق آییننامه اجرایی قانون حمایت از حقوق مصرفکنندگان خودرو، عرضهکننده باید پیش از پیشفروش، مجوز مربوط به تعداد خودروهای قابل عرضه را دریافت کند. همچنین قرارداد باید مشخصات خودرو، قیمت، زمان تحویل و خسارت تأخیر را مشخص کند و در قراردادهای پیشفروش، مبلغ دریافتی نمیتواند بیش از ۵۰ درصد قیمت فروش نقدی خودرو در زمان عقد قرارداد باشد.
بنابراین مسئله اصلی برای خریدار این است که بداند:
خودرویی که میخرد واقعاً وجود دارد؟
شرکت برای همان خودرو و همان تعداد مجوز دارد؟
و قرارداد او چه پشتوانهای دارد؟
در این گزارش، «نبض بورس» به سراغ همین سؤال رفته است؛ اینکه خالیفروشی خودرو چگونه شکل میگیرد، چه اثری بر بازار و مصرفکننده دارد و هنگام خرید خودروی وارداتی، چه مواردی را باید قبل از پرداخت پول بررسی کرد.