خصوصی‌سازی خودروسازان؛ وقتی تغییر مدیریت خود را در آمار نشان می‌دهد

به گزارش نبض بورس، تغییر ساختار مدیریت در خودروسازی زمانی اهمیت پیدا می‌کند که اثر آن را بتوان در شاخص‌هایی مانند تولید، تعهدات، کیفیت، رضایت مشتری و وضعیت مالی مشاهده کرد؛ بررسی کارنامه اخیر ایران‌خودرو، مجموعه‌ای از تغییرات قابل توجه را در این شاخص‌ها نشان می‌دهد.

بحث درباره خصوصی‌سازی صنعت خودرو بار دیگر به یکی از موضوعات مهم اقتصاد ایران تبدیل شده است. اظهارات اخیر درباره واگذاری سایپا و ادامه اصلاح ساختار مالکیت خودروسازان بزرگ، این پرسش را پررنگ‌تر کرده که تغییر مدل مدیریت این بنگاه‌های بزرگ تا چه اندازه می‌تواند بر عملکرد آنها اثر بگذارد.

در چنین شرایطی، شاید به جای قضاوت صرفاً بر مبنای مالکیت، بهتر باشد به سراغ اعداد و شاخص‌های عملیاتی رفت؛ اینکه پس از تغییر ساختار مدیریت، چه اتفاقی برای تولید، تعهدات، کیفیت، مشتری و وضعیت مالی یک خودروساز رخ داده است.

تولید؛ نخستین نشانه تغییر در عملکرد

کارنامه سال ۱۴۰۴ ایران‌خودرو از یک تفاوت معنادار در روند تولید حکایت دارد. براساس داده‌های ارائه‌شده، تولید گروه ایران‌خودرو در شرایطی ۴ درصد افزایش یافته که تولید سایر خودروسازان با ۳۶ درصد کاهش همراه بوده است.

در همین دوره، سهم ایران‌خودرو از کل تولید خودروهای سواری کشور به ۵۸ درصد رسیده است. همچنین این شرکت موفق شده ۹۲ درصد برنامه تولید خود را محقق کند.

اهمیت این ارقام زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم عملکرد یک خودروساز فقط با تعداد خودروهای تولیدشده سنجیده نمی‌شود و توانایی مدیریت تعهدات، کیفیت محصول، توسعه محصولات جدید و وضعیت مالی نیز بخش دیگری از کارنامه آن را تشکیل می‌دهد.

کاهش تعهدات؛ یک تغییر مهم در سمت تقاضا

یکی از قابل توجه‌ترین اعداد در کارنامه اخیر ایران‌خودرو، کاهش حجم تعهدات است.

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، مجموع تعهدات از ۲۰۸ هزار دستگاه به ۷۵ هزار دستگاه کاهش یافته که معادل ۶۴ درصد کاهش است.

کاهش تعهدات برای یک خودروساز فقط یک عدد در گزارش عملکرد نیست؛ چرا که حجم تعهدات با جریان تولید، برنامه فروش، تحویل خودرو و در نهایت رضایت مشتری ارتباط مستقیم دارد.

در همین راستا، کاهش ۶۸ درصدی جرایم تأخیر در تحویل خودرو نسبت به سال ۱۴۰۳ نیز در کارنامه اعلام‌شده دیده می‌شود.

به این ترتیب، یکی از محورهای قابل بررسی در ارزیابی تغییر ساختار مدیریتی، این است که آیا بنگاه توانسته میان ظرفیت واقعی تولید و تعهدات خود تعادل بیشتری ایجاد کند یا خیر.

مشتری؛ از کاهش شکایت تا افزایش رضایت

بخش دیگری از داده‌های ارائه‌شده به حوزه مشتری مربوط است.

تعداد شکایات در حوزه فروش ۳۴ درصد کاهش یافته و مدت زمان رسیدگی به شکایات نیز ۴۱ درصد کاهش داشته است. در همین حال، میزان رضایت اعلام‌شده مشتریان از محصول و خدمات به بیش از ۹۲ درصد رسیده است.

این اعداد از آن جهت اهمیت دارند که ارزیابی عملکرد یک خودروساز صرفاً در کارخانه و خط تولید اتفاق نمی‌افتد؛ تجربه مشتری در زمان خرید، تحویل، خدمات پس از فروش و رسیدگی به مشکلات نیز بخش مهمی از عملکرد واقعی شرکت است.

در کنار این موارد، طبق داده‌های ارائه‌شده، بیش از ۶۰ مورد از ایرادات مزمن محصولات و قطعات نیز برطرف شده و کاهش مراجعات شبکه خدمات پس از فروش از دیگر اقدامات اعلام‌شده است.

خصوصی‌سازی فقط تغییر مالکیت نیست

تجربه خودروسازان بزرگ نشان می‌دهد که بحث خصوصی‌سازی را نمی‌توان صرفاً به جابه‌جایی سهام محدود کرد. ساختار مدیریتی، نحوه تصمیم‌گیری، ارتباط با زنجیره تأمین، مدیریت هزینه‌ها و سیاست توسعه محصول، همگی می‌توانند بر نتیجه نهایی اثرگذار باشند.

در مورد ایران‌خودرو نیز آنچه در دوره اخیر اهمیت پیدا کرده، صرفاً تغییر در ترکیب مدیریتی نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از تغییرات در شاخص‌های عملیاتی و ساختاری همزمان با این دوره قابل مشاهده است.

از جمله این تغییرات می‌توان به کاهش تعداد شرکت‌های زیرمجموعه از ۱۲۲ شرکت به ۹۴ شرکت اشاره کرد. همچنین ۱۹ شرکت در حال تصفیه و ۱۳ شرکت در مسیر ادغام و ختم تصفیه قرار گرفته‌اند.

چنین اقداماتی را می‌توان بخشی از تلاش برای چابک‌سازی ساختار یک بنگاه بزرگ دانست؛ موضوعی که در صورت تداوم، می‌تواند هزینه‌ها و فرآیند تصمیم‌گیری را تحت تأثیر قرار دهد.

محصول جدید؛ بخش دیگری از معادله

در صنعت خودرو، افزایش تولید زمانی ارزش بیشتری پیدا می‌کند که با توسعه محصول و فناوری همراه باشد.

ایران‌خودرو در این دوره مجموعه‌ای از پروژه‌های توسعه‌ای را نیز دنبال کرده است؛ از جمله طراحی و توسعه موتور ATK NA-P5TU، توسعه و صنعتی‌سازی گیربکس DCT برای محصولات ۲۰۷، توسعه گیربکس DHT و پروژه‌های مرتبط با محصولات هیبریدی و فیس‌لیفت.

در میان پروژه‌های اعلام‌شده، توسعه و تولید انبوه تارا هیبریدی، تولید محصولات بنزینی و پلاگین هیبرید SAFIR، توسعه محصول Cheval و پروژه Envoy نیز قرار دارد.

این بخش از کارنامه اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا موفقیت یک خودروساز در بلندمدت تنها به حفظ تیراژ محصولات فعلی وابسته نیست و توان توسعه محصولات و فناوری‌های جدید نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

از تولید تا سود؛ تغییر در شاخص مالی

یکی دیگر از داده‌های قابل توجه، خروج ایران‌خودرو از روند چندساله زیان‌دهی است. براساس اطلاعات اینفوگرافی ارائه‌شده، شرکت در سال ۱۴۰۴ پس از ۸ سال موفق به ثبت ۲ هزار میلیارد ریال سود خالص شده است. همچنین زمان پرداخت مطالبات تأمین‌کنندگان نسبت به بهمن ۱۴۰۳ کاهش یافته است.

در کنار آن، کاهش ۶۸ درصدی جرایم تأخیر و اقدامات مرتبط با مدیریت زنجیره تأمین و هزینه‌ها نیز در همین مجموعه داده‌ها آمده است.

برای یک بنگاه بورسی، این بخش از کارنامه اهمیت مضاعفی دارد؛ چرا که نهایتاً اثر اصلاحات عملیاتی باید در صورت‌های مالی، جریان نقدینگی و توان شرکت برای ایجاد سود پایدار نیز قابل مشاهده باشد.

رکورد تولید در سالی متفاوت

در بخش دیگری از کارنامه اعلام‌شده، ایران‌خودرو از ثبت بیشترین میزان تولید از سال ۱۳۹۶ در ۷ اسفند ۱۴۰۴ خبر داده است.

همچنین رکورد تولید سال ۱۴۰۳ در پایان بهمن ۱۴۰۴، یعنی یک ماه زودتر از پایان سال، محقق شده است. در اینفوگرافی همچنین به تحویل ۴۲ هزار و ۵۰۰ دستگاه خودرو در ایام دو جنگ تحمیلی اشاره شده است.

این آمار نشان می‌دهد ارزیابی عملکرد خودروسازان در شرایطی که صنعت با محدودیت‌های مختلف روبه‌روست، صرفاً با مقایسه یک عدد تولید قابل انجام نیست و باید مجموعه‌ای از شاخص‌ها در کنار یکدیگر قرار گیرد.

آیا این مسیر برای سایر خودروسازان قابل تکرار است؟

پرسش اصلی امروز صنعت خودرو شاید همین باشد.

بحث خصوصی‌سازی سایپا نیز بار دیگر مطرح شده و دولت اعلام کرده واگذاری این شرکت در دستور کار قرار دارد. در عین حال، گزارش‌ها و اظهارنظرهای کارشناسی نشان می‌دهد ساختار مالکیت و مدیریت خودروسازان، پیچیدگی‌های خاص خود را دارد و موفقیت خصوصی‌سازی الزاماً با تغییر مالکیت به تنهایی تضمین نمی‌شود.

بنابراین، تجربه ایران‌خودرو را نمی‌توان نسخه‌ای آماده برای همه خودروسازان دانست. هر شرکت ساختار مالکیتی، مالی، عملیاتی و زنجیره تأمین متفاوتی دارد و همین تفاوت‌ها می‌تواند نتیجه تغییرات مدیریتی و مالکیتی را متفاوت کند.

با این حال، کارنامه اخیر ایران‌خودرو یک نکته مهم را به سیاست‌گذار یادآوری می‌کند: اگر خصوصی‌سازی قرار است به نتیجه برسد، آثار آن باید در شاخص‌های واقعی بنگاه دیده شود؛ از تولید و تعهدات گرفته تا کیفیت، رضایت مشتری، توسعه محصول و سودآوری.

در نهایت، موفقیت هر مدل مالکیتی نه با عنوان «دولتی» یا «خصوصی»، بلکه با عملکردی سنجیده می‌شود که برای مشتری، سهامدار، قطعه‌ساز و خود صنعت خودرو قابل مشاهده باشد.