عمودی سازی بلای جان تهران شد
کد خبر: ۱۲۸۰۵۳
۱۹:۱۷
۱۴۰۵/۰۱/۱۷
تهران با تراکم ۱۷۰ نفر در هکتار، در بحران‌ها خطرناک‌تر از هر کلانشهر جهان است و اکنون اهمیت افقی سازی به جای عمودی را بیشتر درک میکنیم.
به گزارش نبض بورس، در حالی که میانگین تراکم جمعیت در پاریس ۷۰ نفر در هکتار و در نیویورک ۲۶ نفر است، این رقم در تهران به ۱۷۰ نفر می‌رسد. گزارش‌های میدانی از مناطق بمباران شده نشان می‌دهد همین تفاوت فاحش، آمار تلفات انسانی را در کلانشهرهای ایران به طرز چشمگیری افزایش داده است.
آتش زیر خاکستر شهرهای ایران
در شرایط جنگی و بحرانی، یکی از مؤلفه‌های اساسی در تعیین میزان آسیب‌پذیری شهرها، نحوه توزیع جمعیت و میزان تراکم بافت‌های سکونتگاهی است. تراکم بالا به معنای تمرکز جمعیت، زیرساخت‌ها و کاربری‌ها در سطح محدود است که در صورت بروز حمله نظامی، می‌تواند منجر به خسارات گسترده در حوزه‌های انسانی، کالبدی و زیرساختی شود.بررسی‌ها نشان می‌دهد که در بافت‌های شهری با تراکم کمتر و گسترش متعادل، آثار تخریبی یک حمله به دلیل پراکندگی طبیعی واحدهای مسکونی و کاهش بار جمعیتی در هر نقطه، محدودتر باقی می‌ماند. در چنین الگوهایی، امکان ایجاد و بهره‌برداری از مسیرهای اضطراری، شبکه‌های امداد و فضاهای باز ایمن به مراتب بیشتر بوده و آسیب‌پذیری کلی شهر کاهش می‌یابد.با این حال، شهرهای ایران نه تنها در مسیر کاهش تراکم حرکت نکرده‌اند، بلکه هر روز متراکم‌تر شده‌اند. آمارها این واقعیت تلخ را به خوبی نشان می‌دهد.
پیشتاز در آسیب‌پذیری
متوسط تراکم بافت سکونتگاهی در ایران ۱۲۶ نفر در هر هکتار برآورد شده است. این رقم برای فرانسه ۵۶، ژاپن ۴۷، آمریکا ۳۲ و برای رژیم صهیونیستی ۹۸ نفر در هر هکتار است. به عبارت دیگر، ایران بیش از دو برابر فرانسه و چهار برابر آمریکا تراکم جمعیت دارد.
تهران اما وضعیت بسیار حادتری دارد. میانگین تراکم سکونتگاهی در پایتخت حدود ۱۷۰ نفر در هر هکتار است و در برخی محله‌ها این رقم از ۴۰۰ تا ۵۰۰ نفر در هر هکتار نیز فراتر می‌رود. منطقه ۱۰ تهران با تراکم ۴۵۰ نفر در هکتار، یکی از شلوغ‌ترین مناطق تهران به حساب می‌آید.برای درک بهتر این ارقام، مقایسه با شهرهای بزرگ جهان خالی از لطف نیست. تراکم جمعیت در پاریس ۷۰، توکیو ۶۵، نیویورک ۲۶ و تل‌آویو ۸۸ نفر در هر هکتار است. این یعنی تهران با ۱۷۰ نفر در هکتار، بیش از دو برابر پاریس و نزدیک به هفت برابر نیویورک تراکم دارد. بافت‌های فرسوده تهران نیز با میانگین تراکم ۲۷۰ نفر در هکتار، در وضعیت بحرانی قرار دارند.
راهکاری اشتباه برای یک مشکل واقعی
توسعه بی‌رویه برج‌ها در کلانشهرهای ایران، اغلب با استدلال صرفه‌جویی در زمین دنبال شده است. اما امنیت شهری در ایران امروز دیگر یک موضوع صرفاً مهندسی یا تخصصی شهرسازی نیست؛ به یک چالش ملی تبدیل شده که بقا و آرامش میلیون‌ها شهروند به آن وابسته است.حمله مستقیم رژیم صهیونیستی به ایران و هدف قرار گرفتن سازه‌های کلیدی، نشان داد که بسیاری از باورهای رایج درباره مصونیت شهرها از حمله نظامی پوچ و غیرواقعی است. استمرار روند بلندمرتبه‌سازی و تجمیع جمعیت، نه تنها بر وخامت اوضاع در صورت تکرار تجاوز می‌افزاید، بلکه ظرفیت وقوع فاجعه جمعی را به شکلی نگران‌کننده تقویت کرده است.تمرکز جمعیت در ارتفاع، دشواری دسترسی و ضعف خروجی‌ها سبب شده در شرایط حمله، ساختمان‌های بلند به کانون بحران تبدیل شوند. کوچک‌ترین آسیب می‌تواند منجر به فاجعه‌ای چندلایه از جمله تخریب گسترده، انسداد مسیرهای امداد و افزایش وقوع حوادث ثانویه گردد.
امدادی که به مقصد نمی‌رسد
یکی از جدی‌ترین نقاط ضعف برج‌سازی، ناکارآمدی ساختاری این سازه‌ها در مدیریت بحران و امدادرسانی است. ظرفیت اندک راهروها، خروجی‌ها و مسیرهای اضطراری برج‌ها موجب می‌شود در لحظات اولیه بحران، موجی از ازدحام، سردرگمی و تأخیر در تخلیه ساکنان شکل گیرد.این وضعیت، خلأ جدی در امکان امدادرسانی سریع و سازمان‌یافته ایجاد می‌کند که پیامد مستقیم آن، افزایش تلفات انسانی و تشدید بحران روانی برای همگان است. در بسیاری از موارد، ماشین‌آلات سنگین آواربرداری یا حتی ماشین آتش‌نشانی توانایی دسترسی به محل حادثه را نداشته‌اند.از سوی دیگر، قرار گرفتن خانواده‌ها در برج‌هایی با تراکم جمعیت بالا، نه تنها امنیت کالبدی، که امنیت روانی شهروندان را نیز در سایه جنگ به شدت تخریب می‌کند. نبود فضاهای باز و پناهگاه‌های در دسترس، امکان واکنش سریع به بحران را سلب کرده و فشار روانی بر گروه‌های آسیب‌پذیرتر، به ویژه کودکان، سالمندان و زنان سرپرست خانوار را افزایش می‌دهد.ساختار عمودی شهر نه تنها به شکاف طبقاتی، بلکه به تضعیف همبستگی و کاهش سرمایه اجتماعی نیز دامن می‌زند. در مواجهه با شرایط جنگی، نبود حمایت‌های بین‌نسلی و ضعیف شدن پیوندهای محلی باعث می‌شود روند بازگشت به شرایط عادی پس از بحران طولانی‌تر گردد.
راهکارهایی برای تغییر مسیر
با توجه به آسیب‌پذیری شدید الگوهای شهرسازی متراکم فعلی، در دوران پس از جنگ چاره‌ای جز تغییر بنیادین مدل شهرسازی و حرکت به سوی توسعه بافت‌های سکونتگاهی جدید و کم‌تراکم وجود ندارد. خوشبختانه ظرفیت و بستر قانونی اجرای چنین طرحی در کشور فراهم است.طبق اعلام مراجع رسمی، بیش از ۵۰ هزار هکتار زمین با کاربری مسکونی در داخل محدوده شهرها و بیش از ۱ میلیون هکتار زمین با قابلیت توسعه در حریم شهرها در مالکیت سازمان ملی زمین و مسکن قرار دارد. همچنین در قانون برنامه هفتم پیشرفت، الحاق ۳۳۰ هزار هکتار به بافت‌های سکونتگاهی کشور تکلیف شده است؛ با این قید کلیدی که سقف تراکم در این محدوده‌های جدید، حداکثر ۶۰ نفر در هکتار لحاظ گردد. توسعه افقی و حرکت به سمت شهرهای کم‌تراکم، نه یک انتخاب سلیقه‌ای، که یک الزام راهبردی برای امنیت ملی است. اجرای طرح‌هایی مانند «کلید به زمین» که در آن خانواده‌های ساکن در بافت‌های فرسوده می‌توانند ملک خود را با زمین آماده در مناطق جدید مبادله کنند، می‌تواند هم به تراکم‌زدایی کمک کند و هم روند بازسازی را تسریع بخشد. آینده‌ای که در آن، به جای برج‌های بلند و شلوغ، خانه‌هایی با حیاط و نور کافی داشته باشیم، نه تنها آرزوی دیرینه خانواده‌های ایرانی است، بلکه یک الزام امنیتی برای کشور محسوب می‌شود.
منبع: فارس
ارسال نظر
نیازمندی‌ها
