دلاری شدن اقتصاد با ارزهای دیجیتال واقعیت دارد؟

به گزارش نبض بورسٍ، در حالی که بازار رمزدارایی‌ها با وعده ایجاد یک نظام پولی مستقل و غیرمتمرکز ظهور کرد، جدیدترین گزارش‌های پژوهشی نشان می‌دهد که این زیست‌بوم نه تنها جایگزینی برای پول‌های جهان‌روا نشده، بلکه به بزرگ‌ترین ابزار برای تقویت هژمونی دلار و تأمین مالی بدهی‌های دولت آمریکا تبدیل شده است. رشد 20 برابری این بازار در پنج سال اخیر، مسیری را گشوده که در آن «استیبل‌کوین‌ها» نقشی مشابه «یورودلار» ایفا کرده و کاربران ایرانی را در معرض ریسک‌های شدید تحریمی و مسدودی دارایی قرار داده‌اند.

بازار رمزدارایی‌ها که در سال 2008 با معرفی بیت‌کوین و با هدف ایجاد یک نظام همتا‌به‌همتا برای جایگزینی نظام پولی فعلی شکل گرفت، امروز دچار دگردیسی عجیبی شده است. آمارهای مستند نشان می‌دهد که ارزش بازار تمامی رمزدارایی‌ها از حدود 1.5 میلیارد دلار در سال 2013 به 120 میلیارد دلار در فوریه 2019 رسید و اکنون در سال 1403 (2024 میلادی) از مرز 2400 میلیارد دلار عبور کرده است.

این رشد 20 برابری در کمتر از پنج سال، زیست‌بوم پیچیده‌ای شامل توکن‌های کاربردی، توکن‌های پرداخت، توکن‌های غیرمثلی (NFT) و پول‌های دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) را به وجود آورده است.

از آرمان حذف واسطه‌ها تا بازتولید هژمونی دلار

اما برخلاف تصور اولیه، این دارایی‌ها به جای حذف واسطه‌ها، خود به پشتوانه‌های پول‌های جهان‌روا به‌ویژه دلار تبدیل شده‌اند. نوسانات شدید قیمتی در رمزدارایی‌هایی مانند بیت‌کوین و اتریوم، نیاز به واسطه‌ای با ارزش ثابت را ایجاد کرد که منجر به ظهور «رمزدارایی‌های باثبات» (Stablecoins) شد. این دارایی‌ها که ارزشی متصل به دارایی‌های پایه مانند ارز فیات یا طلا دارند، اکنون نقش کلیدی در تقویت سلطه دلار ایفا می‌کنند.

صادرات برق ایران به عراق صفر شد

در ادامه حتما بخوانید

سربازان دیجیتال دلار؛ تمرکز پنهان پشت شعار غیرمتمرکز

سربازان دیجیتال دلار: تتر و سیرکل طبق داده‌های موجود تا 26 اکتبر 2024، حجم بازار رمزدارایی‌های باثبات بالغ بر 165 میلیارد دلار بوده است. در این میان، «تتر» (USDT) با سهم بازار خیره‌کننده 72.49 درصد و «سیرکل» (USDC) با سهم 20.9 درصد، حاکمان مطلق این عرصه هستند. نکته حیاتی اینجاست که این رمزدارایی‌ها برخلاف شعارهای غیرمتمرکز بودن، کاملاً متمرکز اداره می‌شوند و ناشران آن‌ها امکان مسدودسازی وجوه کاربران را دارند.

مهم‌ترین کارکرد این استیبل‌کوین‌ها برای اقتصاد آمریکا، خرید اوراق قرضه این کشور است. آمارها نشان می‌دهد که تا اواخر سال 2024، شرکت تتر 100 میلیارد دلار و شرکت سیرکل 30 میلیارد دلار اوراق قرضه ایالات متحده را خریداری کرده‌اند. پائولو آردوینو، مدیرعامل تتر، صراحتاً اعلام کرده است که تتر دلار آمریکا را برای مردم سراسر جهان به ارمغان می‌آورد و این امر نه تنها نقدینگی سیستم مالی آمریکا را افزایش می‌دهد، بلکه از هژمونی دلار حمایت می‌کند.

یورودلارِ جدید؛ رمزدارایی‌ها در خدمت قدرت مالی آمریکا

بازگشت «یورودلار» در لباس دیجیتال اندیشکده بروکینز در تحلیلی عمیق، رمزدارایی‌های باثبات را به «یورودلار» تشبیه کرده است. همان‌طور که بازار یورودلار در دهه‌های گذشته با هدف دور زدن نظارت‌ها شکل گرفت اما در نهایت به ابزاری برای گسترش نفوذ بانکی آمریکا تبدیل شد، استیبل‌کوین‌ها نیز مسیری مشابه را طی می‌کنند.

این گزارش تأکید می‌کند که اگرچه در ابتدا تصور می‌شد این دارایی‌ها تهدیدی برای امنیت ملی آمریکا هستند، اما اکنون به عنوان مکانیزمی برای ترویج دلار عمل می‌کنند. وال استریت ژورنال نیز در گزارشی اشاره کرده است که این دارایی‌ها می‌توانند راهی برای تسویه بدهی‌های سنگین ایالات متحده باشند و از وقوع بحران بدهی جلوگیری کنند. حتی دونالد ترامپ نیز در اظهاراتی عنوان کرده که می‌توان بدهی آمریکا را با ارزهای دیجیتال تسویه کرد.

تله تلگرام؛ پیوند رمزدارایی و تحریم علیه کاربران ایرانی

تله‌ی تلگرام و ریسک‌های امنیتی برای کاربران ایرانی یکی از خطرناک‌ترین تحولات اخیر برای کاربران ایرانی، ادغام تتر (USDT) با پیام‌رسان تلگرام بر بستر شبکه بلاک‌چین TON است. تلگرام که اکنون 900 میلیون کاربر دارد، کیف پول خود را راه‌اندازی کرده و امکان انتقال رایگان USDT را فراهم نموده است. این پلتفرم همچنین امکان خرید شماره‌های مجازی ناشناس را با استفاده از رمزدارایی «تون‌کوین» فراهم کرده که می‌تواند بستری جذاب برای فعالیت‌های غیرقانونی باشد.

با این حال، بررسی توافق‌نامه کیف پول تلگرام حقایق نگران‌کننده‌ای را آشکار می‌کند. طبق این توافق‌نامه، تلگرام ملزم به رعایت تحریم‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC)، تحریم‌های اتحادیه اروپا و لیست سیاه FATF است. در متن صریح این توافق‌نامه آمده است که دسترسی به خدمات تتر برای کاربران ساکن در کشورهای تحت تحریم از جمله ایران، سوریه و کره شمالی ممنوع است و در صورت تخطی، تلگرام حق دارد دارایی کاربر را مسدود کند.

 بنابراین، فراگیری تتر در ایران و استفاده از آن برای مبادلات خرد، عملاً به معنای سپردن شریان اقتصادی کشور به ابزاری است که کنترل آن تماماً در دست خزانه‌داری آمریکاست. این امر قدرت حاکمیت برای حکمرانی ریال را تضعیف کرده و امکان اعمال فشارهای اقتصادی دقیق‌تر را برای آمریکا فراهم می‌کند.

تشدید نظارت‌های جهانی و جریمه‌های سنگین برخلاف تصور رایج که فضای کریپتو فضایی بدون قانون است، دولت آمریکا و نهادهای نظارتی جهان حلقه محاصره را تنگ‌تر کرده‌اند. در سال 2024، روند دریافت جریمه از شرکت‌های رمزدارایی شدت بی‌سابقه‌ای گرفت و این شرکت‌ها مجموعاً 19 میلیارد دلار جریمه به نهادهای نظارتی ایالات متحده پرداخت کردند. از سوی دیگر، ورود غول‌های مالی سنتی مانند «بلک‌راک» به این بازار، نشان‌دهنده ادغام کامل آن در سیستم مالی غرب است.

صندوق قابل معامله در بورس (ETF) بیت‌کوین شرکت بلک‌راک به تنهایی میلیاردها دلار جذب سرمایه داشته و دارایی تحت مدیریت این مجموعه را به 11.5 تریلیون دلار رسانده است. کشورهای دیگر نیز بیکار ننشسته‌اند. کنیا که پیش‌تر رمزدارایی‌ها را ممنوع کرده بود، اکنون سیاست خود را به سمت قانون‌گذاری و دریافت مالیات تغییر داده است تا بتواند تراکنش‌ها را ردیابی کند. ترکیه نیز قوانین جدید مبارزه با پول‌شویی را معرفی کرده که طبق آن، تراکنش‌های بالای 15 هزار لیر نیازمند ثبت اطلاعات شناسایی کامل است. چین نیز همچنان سیاست‌های سخت‌گیرانه خود را حفظ کرده و بر تراکنش‌های برون‌مرزی نظارت دقیق دارد.

از تاراج برق تا سند ساماندهی در داخل ایران، موضوع استخراج غیرمجاز رمزدارایی‌ها همچنان چالش‌برانگیز است. سخنگوی صنعت برق اعلام کرده که بیش از 234 هزار ماینر غیرمجاز کشف شده که مصرف برقی معادل 800 مگاوات داشته‌اند؛ رقمی که برابر با مصرف دو استان خراسان شمالی و جنوبی است. این در حالی است که تعرفه برق برای ماینینگ قانونی 3200 تومان به ازای هر کیلووات ساعت تعیین شده است، اما سوءاستفاده از برق یارانه‌ای خانگی و صنعتی همچنان ادامه دارد.

در بعد قانونی، شورای عالی فضای مجازی سند ساماندهی رمزدارایی‌ها را در دی‌ماه 1403 ابلاغ کرد. در این سند، نقش بانک مرکزی، وزارت صمت و سازمان بورس به عنوان تنظیم‌گران بخشی مشخص شده است. با این حال، تحلیلگران معتقدند این سند دارای تناقضات و نقایصی است و بدون مطالعات پشتیبان کافی و نظرسنجی از نخبگان تدوین شده است، برخلاف رویه کشورهایی مانند آمریکا که برای هر قانون‌گذاری گزارش‌های جامع منتشر و نظرخواهی عمومی می‌کنند.

گزارش‌های پژوهشی هشدار می‌دهند که پذیرش رمزدارایی‌های باثبات دلاری (مانند USDT و USDC ) در اقتصاد ایران، به معنای «دلارسازی» اقتصاد و تضعیف ریال است. افزایش تقاضا برای این دارایی‌ها، مستقیماً تقاضا برای دلار را افزایش داده و جایگاه دلار را به عنوان ارز ذخیره جهانی تقویت می‌کند. همچنین، شفافیت بلاک‌چین و همکاری ناشران این رمزدارایی‌ها با نهادهای آمریکایی، امکان ردیابی دقیق فعالیت‌های اقتصادی ایران را برای کشورهای متخاصم فراهم می‌کند.

کارشناسان پیشنهاد می‌کنند برای مقابله با این تهدید نرم، معامله رمزدارایی‌های باثبات متمرکز (مانند تتر و USDC ) در صرافی‌های داخلی ممنوع اعلام شود. همچنین ضروری است رسانه‌ها، به‌ویژه صدا و سیما، در خصوص خطرات مسدود شدن دارایی‌ها در پلتفرم‌هایی مانند تلگرام و ریسک‌های ناشی از تحریم‌پذیری این دارایی‌ها به مردم اطلاع‌رسانی کنند تا سرمایه‌های خرد مردم قربانی سیاست‌های هژمونیک دلار نشود.

منبع: تسنیم