فضای کسب‌وکار ایران در تابستان ۱۴۰۴؛ وقتی بازار کار حرف آخر را می‌زند

به گزارش نبض بورس، برخلاف شاخص‌های کلان انتزاعی، بازار کار دقیق‌ترین تصویر از وضعیت واقعی فضای کسب‌وکار را ارائه می‌دهد. تابستان ۱۴۰۴» نشان می‌دهد که اقتصاد ایران نه در رکود مطلق است و نه در رونق؛ بلکه در وضعیت گیرکردگی ساختاری قرار دارد: اشتغال ایجاد می‌شود، اما نه برای همه، نه در همه جا، و نه با کیفیت قابل دفاع.

فضای کسب‌وکار ایران در تابستان ۱۴۰۴؛ وقتی بازار کار حرف آخر را می‌زند

در تابستان ۱۴۰۴، نرخ بیکاری کل کشور به ۷.۴ درصد رسیده که نسبت به تابستان سال قبل ۰.۱ واحد درصد کاهش نشان می‌دهد. این کاهش بسیار محدود، بیش از آنکه نشانه رونق باشد، بیانگر ثبات شکننده بازار کار است. نسبت اشتغال جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر نیز ۳۷.۸ درصد گزارش شده که تغییر معناداری نسبت به فصل مشابه قبل ندارد.
این ارقام نشان می‌دهد اقتصاد در حال حرکت است، اما با سرعتی پایین‌تر از نیاز جامعه.

مشارکت اقتصادی؛ اقتصاد افراد را دعوت نمی‌کند

نرخ مشارکت اقتصادی جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر در تابستان ۱۴۰۴ نسبت به تابستان سال قبل ۰.۹ واحد درصد کاهش یافته است. این کاهش به‌ویژه در مناطق شهری و در میان زنان پررنگ‌تر است.
کاهش مشارکت به این معناست که بخشی از جمعیت در سن کار، اساساً از جست‌وجوی شغل منصرف شده‌اند؛ پدیده‌ای که معمولاً در اقتصادهای نااطمینان و کم‌افق رخ می‌دهد.

شکاف شهری و روستایی؛ دو منطق متفاوت، یک بن‌بست مشترک

در مناطق روستایی، نرخ مشارکت اقتصادی بالاتر از مناطق شهری باقی مانده، اما نرخ بیکاری پایین‌تر روستاها الزاماً نشانه وضعیت بهتر نیست. در تابستان ۱۴۰۴، بیکاری شهری همچنان بالاتر از روستایی گزارش شده است.
این تفاوت عددی، بازتاب دو نوع مسأله متفاوت است: در شهرها کمبود فرصت شغلی متناسب و در روستاها اشتغال کم‌بازده و معیشتی.

قیمت بیت کوین و ارز‌های دیجیتال سه‌شنبه ۱۶ دی ۱۴۰۴

در ادامه حتما بخوانید

اشتغال ناقص؛ وقتی شغل هست اما زندگی نه

سهم اشتغال ناقص در تابستان ۱۴۰۴ به حدود ۱۳.۶ درصد از کل شاغلان رسیده است. این شاخص نسبت به تابستان سال قبل کاهش جزئی داشته، اما همچنان در سطح بالایی قرار دارد.
به بیان دیگر، از هر ۷ شاغل، تقریباً یک نفر کمتر از ظرفیت واقعی خود کار می‌کند؛ نشانه‌ای روشن از ضعف تقاضای مؤثر در فضای کسب‌وکار.

ساختار اشتغال؛ اقتصاد خدمات‌محور بدون خدمات مولد

در تابستان ۱۴۰۴، بخش خدمات با سهم ۵۳.۱ درصد بیشترین سهم اشتغال را به خود اختصاص داده و نسبت به سال قبل ۱ واحد درصد افزایش داشته است.
در مقابل، سهم بخش صنعت به ۳۲.۶ درصد و کشاورزی به ۱۴.۲ درصد رسیده که هر دو نسبت به فصل مشابه سال قبل کاهش را تجربه کرده‌اند. این تغییر ترکیب، به‌روشنی از حرکت اقتصاد به سمت فعالیت‌های کم‌ارزش‌افزوده حکایت دارد.

نرخ بیکاری؛ ثباتی که نباید خوشحال‌کننده باشد

نرخ بیکاری کل کشور در تابستان ۱۴۰۴ برابر ۷.۴ درصد ثبت شده است. این رقم نسبت به تابستان سال قبل تنها ۰.۱ واحد درصد کاهش نشان می‌دهد.
چنین ثباتی در شرایط تورمی، بیشتر به معنای قفل‌شدگی بازار کار است تا بهبود واقعی؛ چرا که کاهش محسوس اشتغال‌زایی در کنار خروج افراد از بازار کار رخ داده است.

بیکاری تحصیل‌کرده‌ها؛ بحران خاموش اقتصاد ایران

نرخ بیکاری فارغ‌التحصیلان آموزش عالی در تابستان ۱۴۰۴ به ۱۰.۶ درصد رسیده که نسبت به سال قبل حدود ۱ واحد درصد کاهش داشته است.
با این حال، ۴۰.۳ درصد از کل بیکاران کشور را فارغ‌التحصیلان آموزش عالی تشکیل می‌دهند، در حالی که سهم آن‌ها از کل شاغلان فقط ۲۷ درصد است. این عدم توازن، نشانه اتلاف جدی سرمایه انسانی است.

بیکاری زنان تحصیل‌کرده؛ تبعیض نهادی، نه ضعف فردی

نرخ بیکاری زنان همواره بالاتر از مردان گزارش شده و این شکاف در میان زنان تحصیل‌کرده عمیق‌تر است. در تابستان ۱۴۰۴، نرخ بیکاری زنان در اکثر گروه‌های تحصیلی چند واحد درصد بالاتر از مردان بوده است.
این شکاف نه‌تنها کاهش نیافته، بلکه به‌صورت ساختاری تثبیت شده و نشان می‌دهد بازار کار هنوز برای جذب زنان تحصیل‌کرده طراحی نشده است.

 

 

جوانان؛ آینده‌ای که پشت صف مانده است

نرخ بیکاری گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ سال در تابستان ۱۴۰۴ به ۱۴.۴ درصد رسیده است. این نرخ نسبت به تابستان سال قبل ۰.۴ واحد درصد کاهش یافته، اما همچنان تقریباً دو برابر نرخ بیکاری کل است.
این اختلاف عددی، بیانگر آن است که ورود به بازار کار برای جوانان به‌مراتب دشوارتر از متوسط جامعه است.

شهر در برابر روستا؛ بیکاری مدرن در برابر اشتغال فرسایشی

در مناطق شهری، نرخ بیکاری بالاتر و تمرکز آن بر جوانان و تحصیل‌کرده‌هاست. در مقابل، در مناطق روستایی نرخ بیکاری پایین‌تر، اما سهم اشتغال ناقص و کم‌درآمد بالاتر است.
اعداد نشان می‌دهد شهر با «کمبود شغل» و روستا با «کیفیت پایین شغل» مواجه است؛ دو صورت متفاوت از یک بحران واحد.

جمع‌بندی تحلیلی؛ مسأله اصلی، کیفیت فضای کسب‌وکار است

مجموع این شاخص‌ها نشان می‌دهد که در تابستان ۱۴۰۴، بازار کار ایران در وضعیت ثبات کم‌جان قرار دارد:

• بیکاری کل: ۷.۴ درصد (کاهش بسیار محدود)

• بیکاری جوانان: ۱۴.۴ درصد

• بیکاری تحصیل‌کرده‌ها: ۱۰.۶ درصد

• سهم بالای خدمات کم‌مولد و اشتغال ناقص

این اعداد به‌روشنی می‌گویند مشکل اصلی اقتصاد ایران، نه فقط تعداد شغل، بلکه کیفیت، پایداری و تناسب شغل با نیروی کار است.