به گزارش نبض بورس، بلایای طبیعی طی سه دهه گذشته ضربه‌ای بی‌سابقه به امنیت غذایی جهانی وارد کرده‌اند. جدیدترین گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) نشان می‌دهد این حوادث بین سال‌های ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۳ بیش از ۳.۲۶ تریلیون دلار خسارت به بخش کشاورزی وارد کرده‌اند؛ بخشی که ستون فقرات تغذیه و معیشت میلیاردها نفر است. FAO که نهاد تخصصی سازمان ملل در حوزه غذا، کشاورزی و ریشه‌کنی گرسنگی است، هشدار می‌دهد شدت این روند می‌تواند آینده تولید غذا را به‌طور جدی تهدید کند.

خسارتی بی‌سابقه: میلیاردها تن محصول و کالری روزانه کم‌شده برای میلیون‌ها نفر

گزارش ۲۰۲۵ FAO نشان می‌دهد که در بازه ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۳ بلایای طبیعی ـ از خشکسالی و سیل تا آفات و موج گرمای دریایی — تقریباً ۳.۲۶ تریلیون دلار خسارت به بخش کشاورزی جهان وارد کرده است. معادل این رقم، حدود ۹۹ میلیارد دلار در سال است که تقریباً ۴ درصد از تولید ناخالص کشاورزی جهانی را تشکیل می‌دهد.

در این دوره، کشاورزی جهانی ۴.۶ میلیارد تن غلات، ۲.۸ میلیارد تن میوه و سبزی و ۹۰۰ میلیون تن گوشت و لبنیات را از دست داده است. این کاهش تولید معادل کاهش ۳۲۰ کیلوکالری در روز برای هر نفر در سطح جهانی — یعنی حدود ۱۳ تا ۱۶ درصد از نیاز انرژی انسانی — است.

طبق گزارش، بین سال‌های ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۳ حدود ۴.۶ میلیارد تن غلات، ۲.۸ میلیارد تن میوه و سبزیجات و ۹۰۰ میلیون تن گوشت و فرآورده‌های لبنی از بین رفته‌اند.

 

 

توزیع جغرافیایی خسارت‌ها

• آسیا بیشترین ضرر مطلق را متحمل شده است: با ۱.۵۳ تریلیون دلار (۴۷ درصد از کل خسارت) — نشان‌دهنده حجم بالای تولید کشاورزی و نیز قرار گرفتن در معرض سیل، طوفان و خشکسالی. 

• قاره آمریکا (شامل آمریکای شمالی و جنوبی) با حدود ۷۱۳ میلیارد دلار خسارت (۲۲٪ کل) مواجه شده است؛ عمدتا به دلیل خشکسالی، طوفان و تغییرات شدید دمایی. 

• آفریقا اگرچه از نظر عدد مطلق کمتر خسارت دیده — در حدود ۶۱۱ میلیارد دلار — اما نسبت به تولید کشاورزی‌اش بیشترین ضربه را خورده است؛ بلایا معادل ۷.۴ درصد از GDP کشاورزی این قاره را نابود کرده‌اند. 

• دولت-شهرها و کشورهای جزیره‌ای کوچک نیز به‌خاطر طوفان، سیلاب و بالا آمدن سطح دریا آسیب‌های شدید ولی نسبتاً نامتناسبی را متحمل شده‌اند.

بخش شیلات و آبزی‌پروری نیز متضرر شد

گزارش FAO همچنین نشان می‌دهد که موج‌های گرمای دریایی بین سال‌های ۱۹۸۵ تا ۲۰۲۲ حدود ۶.۶ میلیارد دلار به بخش شیلات و آبزی‌پروری خسارت زده‌اند — بخشی که معیشت حدود ۵۰۰ میلیون نفر به آن وابسته است. با این حال، این خسارت‌ها اغلب در ارزیابی‌ها نادیده گرفته می‌شوند.

ریسک‌های ۲۰۲۶ زیر ذره‌بین: IMF از سایه ریسک بر اقتصاد خاورمیانه می‌گوید

در ادامه حتما بخوانید

فناوری دیجیتال: نقطه امید یا راه‌حل ناکافی؟

در گزارش FAO تأکید شده است که فناوری‌های نوین — از هوش مصنوعی (AI) و سنجش از راه دور (remote sensing)، تا پهپادها، سنسورها و ارتباطات موبایلی — در حال متحول کردن شیوه مدیریت ریسک بلایای طبیعی در کشاورزی هستند. این ابزارها امکان رصد دقیق، هشدار زودهنگام، بیمه پارامتریک، و اقدام پیشگیرانه را فراهم کرده‌اند.

ریسک‌های ۲۰۲۶ زیر ذره‌بین: IMF از سایه ریسک بر اقتصاد خاورمیانه می‌گوید

در ادامه حتما بخوانید

به عنوان نمونه:

• سامانه بیمه پارامتریک دیجیتال که اکنون بیش از ۹.۱ میلیون کشاورز را تحت پوشش دارد. 

• سیستم‌های هشدار اولیه و اتاق مانیتورینگ بلایا در FAO که امکان تخلیه تا ۹۰ درصد جمعیت در معرض خطر را پیش از وقوع بلایا فراهم کرده‌اند. 

• پلتفرم‌هایی مانند Climate Risk Toolbox (CRTB) که در بیش از ۲۰۰ پروژه برای برنامه‌ریزی کشاورزی مورد استفاده قرار گرفته‌اند؛ یا سامانه‌هایی برای پایش آفات مثل FAMEWS که در ۶۰+ کشور فعال است. 

اما FAO هشدار داده که دسترسی به این امکانات محدود است: بیش از ۲.۶ میلیارد نفر — عمدتاً در مناطق روستایی — هنوز به اینترنت و زیرساخت دیجیتال دسترسی ندارند. بنابراین تحقق کامل «شکوفایی دیجیتال» در خدمت امنیت غذایی نیازمند سرمایه‌گذاری گسترده‌تر در زیرساخت، سواد دیجیتال و سیاست‌های هماهنگ است.

نتیجه‌گیری و پیام برای سیاست‌گذاران

گزارش FAO زنگ خطری روشن برای جهان است: بلایا طی سه دهه، بخش عظیمی از کشاورزی و امنیت غذایی را هدف گرفته‌اند. بدون سرمایه‌گذاری در زیرساخت دیجیتال، بیمه، هشدار زودهنگام و مقررات اقلیمی منسجم، آسیب‌ها ممکن است در دهه‌های پیش‌رو تشدید شوند.

کارنامه ۳.۲۶ تریلیون دلار خسارت (همراه با کاهش دسترسی به غذا برای میلیاردها نفر) نشان می‌دهد که «مقاومت» و «پیشگیری» دیگر گزینه نیستند بلکه ضرورت‌اند. سیاست‌گذاران، دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی باید این داده‌ها را مبنای عدالت غذایی، امنیت معیشتی و تغییر ساختاری در نظام کشاورزی و اقلیم قرار دهند.