به گزارش نبض بورس، آمارهای تازه از تابستان ۱۴۰۴ نشان می‌دهد جیب تجار ایرانی حال خوشی ندارد؛ واردات با جهش قیمتی کم‌سابقه روبه‌رو شده، اما صادرات همچنان در رکود به‌سر می‌برد.

تصویر کلی از تابستان تجاری ایران

در حالی که بازار جهانی در ماه‌های اخیر نوسانات شدید قیمتی را تجربه نکرده، شاخص قیمت کالاهای وارداتی در ایران به شکل غیرمنتظره‌ای افزایش یافته است.
بر اساس گزارش رسمی مرکز آمار، شاخص ریالی قیمت کالاهای وارداتی در تابستان ۱۴۰۴ به ۲۰۲۰.۴ واحد رسید؛ یعنی ۲۹.۱ درصد رشد نسبت به فصل قبل و ۱۸۱ درصد رشد نسبت به تابستان سال گذشته. در مقابل، شاخص قیمت کالاهای صادراتی ریالی تنها ۰.۹ درصد نسبت به فصل قبل رشد کرده و در سطح ۳۲۰.۶ واحد قرار گرفته است.

این اعداد به زبان ساده یعنی:

• واردات سه برابر سریع‌تر از صادرات گران شده است.
• درآمدهای صادراتی تقریباً درجا زده‌اند.
  
  

شکاف ریالی؛ تورم سنگین در مرزهای ورودی

واردات در التهاب

در بخش ریالی، تورم وارداتی از کنترل خارج شده است. تورم سالانه ۱۲۳ درصدی برای کالاهای وارداتی نشان می‌دهد که فشار ارزی و تغییرات نرخ تسعیر، مستقیماً خود را در قیمت تمام‌شده کالاهای خارجی نشان داده است.
بیشترین افزایش قیمت مربوط به گروه «ماشین‌آلات و وسایل مکانیکی» بوده که تورمی بیش از ۱۶۰ درصد را تجربه کرده است؛ گروهی که نقش حیاتی در صنایع تولیدی دارد.
این یعنی هزینه‌ی نوسازی خطوط تولید و تجهیزات صنعتی به‌شدت افزایش یافته و احتمالاً در ماه‌های آینده به تورم تولیدکننده و سپس تورم مصرف‌کننده منتقل خواهد شد.

کالاهای کم‌تحرک

در مقابل، گروه «حیوانات زنده و محصولات حیوانی» با تنها ۸.۲ درصد تورم سالانه تقریباً ثابت مانده است؛ نشانه‌ای از رکود تقاضا و محدود بودن واردات در بخش‌های غیرسرمایه‌ای.

صادرات در سایه‌ی رکود قیمتی

ثبات یا توقف؟

برخلاف التهاب در واردات، صادرات ایران در تابستان ۱۴۰۴ تصویری از بی‌رمقی و رکود را نشان می‌دهد.
تورم سالانه کالاهای صادراتی بر پایه ریال تنها ۴۸ درصد بوده و بر مبنای دلار، حتی کمتر از ۱ درصد (۰.۷%) رشد کرده است.
در واقع، صادرات ایران از منظر دلاری تقریباً بدون رشد مانده، که می‌تواند نشانگر افزایش هزینه‌های تولید داخلی، افت قدرت رقابتی در بازارهای جهانی و تثبیت نسبی قیمت‌های جهانی باشد.

کاهش در بخش دلاری

داده‌ها نشان می‌دهد شاخص قیمت کالاهای صادراتی دلاری در تابستان با عدد ۱۰۵.۳ نسبت به فصل مشابه سال قبل ۱.۹ درصد کاهش داشته است. این کاهش یعنی صادرکنندگان عملاً در بازارهای جهانی نتوانسته‌اند قیمت بالاتری مطالبه کنند و احتمالاً به دلیل فشار رقابتی یا سیاست‌های ارزی، ناچار به حفظ یا حتی کاهش نرخ فروش شده‌اند.

تحلیل نهایی: تجارت خارجی زیر سایه‌ی نوسانات ارزی

افزایش شکاف میان قیمت کالاهای وارداتی و صادراتی، پیام روشنی دارد:
سیاست ارزی و تجاری ایران در تابستان ۱۴۰۴ نتوانسته توازن بین هزینه واردات و درآمد صادرات را حفظ کند.

در حالی که شاخص دلاری واردات تنها ۲۱ درصد رشد داشته، شاخص ریالی آن بیش از ۱۲۳ درصد بالا رفته است؛ نشانه‌ای از فشار مستقیم نوسانات نرخ ارز بر اقتصاد.
این وضعیت، حاشیه سود بسیاری از تجار را از بین برده و هزینه تأمین مواد اولیه را برای تولیدکنندگان داخلی چند برابر کرده است.

جمع‌بندی و چشم‌انداز

تورم وارداتی بالا و رشد ناچیز صادراتی، تصویر روشنی از تضعیف قدرت رقابت خارجی ایران ارائه می‌دهد.
اگر روند فعلی ادامه یابد، احتمالاً در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ شاهد انتقال موج جدیدی از تورم وارداتی به تولید داخلی خواهیم بود — به‌ویژه در صنایع وابسته به ماشین‌آلات و تجهیزات خارجی.

کارشناسان معتقدند که بدون بازنگری در سیاست‌های ارزی، کنترل هزینه‌های گمرکی و حمایت از صادرات با ارزش افزوده بالا، فاصله میان «جیب واردکننده» و «جیب صادرکننده» بیش از پیش افزایش خواهد یافت.