به گزارش نبض بورس، ارزش دلاری صادرات ایران در نیمه نخست سال ۱۴۰۴ به حدود ۲۳.۴ میلیارد دلار رسید. رشد صادرات عمدتاً از ناحیه محصولات صنعتی، معدنی و پتروشیمیایی حاصل شده است.
افزایش تقاضا از کشورهای همسایه، به‌ویژه در حوزه انرژی و مصالح فلزی، مهم‌ترین عامل پایداری این روند محسوب می‌شود. کالاهای اصلی ارزآور شامل گاز طبیعی، LPG (پروپان/بوتان)، قیر و متانول هستند. یعنی اقتصاد صادراتی کشور هنوز بر حامل‌های انرژی و محصولات پتروشیمی/فلزی تکیه دارد. برای کاهش ریسک و افزایش درآمد پایدار، دولت و صادرکنندگان باید همزمان روی تنوع‌سازی مقاصد، کاهش خام فروشی و افزایش ارزش افزوده در زنجیره‌های صادراتی کار کنند.

سه شریک تجاری اصلی ایران؛ چین، عراق و امارات در خط مقدم تجارت

سه مقصد نخست صادراتی ایران به ترتیب چین، عراق و امارات متحده عربی هستند که در مجموع بیش از ۵۷ درصد کل صادرات کشور را به خود اختصاص داده‌اند.
این تمرکز نشان می‌دهد که هرچند تنوع نسبی در مقاصد وجود دارد، اما بخش عمده درآمدهای ارزی همچنان به چند شریک کلیدی وابسته است.

ترکیب کالاهای صادراتی؛ برتری پتروشیمی و فلزات اساسی

کالاهای صادراتی ایران عمدتاً در پنج گروه اصلی طبقه‌بندی می‌شوند: «محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی»، «فلزات اساسی»، «کشاورزی و مواد غذایی»، «صنایع معدنی» و «سایر کالاها».
از میان این گروه‌ها، پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی بیشترین سهم دلاری را دارند و پس از آن، صادرات فلزات اساسی مانند فولاد، مس و آلومینیوم در رتبه دوم قرار گرفته است.

کالاهای برتر صادراتی؛ از قیر و پلی‌اتیلن تا شمش فولاد

در میان اقلام صادراتی، پنج کالای دارای بالاترین ارزش دلاری شامل قیر نفتی، پلی‌اتیلن سنگین، شمش فولاد، متانول و سیمان خاکستری هستند.
این کالاها ستون فقرات صادرات غیرنفتی ایران را تشکیل می‌دهند و به‌دلیل پیوند مستقیم با بازارهای انرژی و ساخت‌وساز، در برابر نوسانات جهانی حساسیت بالایی دارند.

پراکندگی صادرات؛ محور صادرات ایران بازارهای همسایه هستند

تحلیل ساختار صادرات نشان می‌دهد که اگرچه بیش از ۴۰ کشور مقصد کالاهای ایرانی بوده‌اند، اما تمرکز بالایی در چند کشور نخست دیده می‌شود(چین، عراق و امارات).
به‌طور کلی، صادرات ایران از منظر تنوع کالایی وضعیت مطلوبی دارد، ولی در حوزه جغرافیایی هنوز نیاز به گسترش به بازارهای نوظهور احساس می‌شود.

دورترین شریک تجاری ایران در نیمه ۱۴۰۴

در میان مقاصد صادراتی، کانادا و ژاپن به‌عنوان دورترین شرکای تجاری شناسایی شده‌اند.
جالب است بدانید که مغز پسته تازه یا خشک اصلی‌ترین کالایی است که به کانادا صادر شده، با ارزشی حدود ۱.۵ میلیون دلار، و پس از آن، ژاپن واردکننده‌ی فرش دستبافت تمام‌ابریشم و گبه‌های پشمی ایرانی بوده است. این الگو نشان می‌دهد که حتی در فاصله جغرافیایی زیاد، کالاهای فرهنگی و ممتاز ایران همچنان مشتریان خود را دارند.

کالای با کمترین ارزش صادراتی در سال ۱۴۰۴

در میان بیش از ۲۹ هزار ردیف صادراتی، کم‌ارزش‌ترین مورد مربوط به رزین اپوکسی به شکل گرانول یا فلس بوده که تنها ۲ دلار ارزش داشته و مقصد آن کشور عمان است!
چنین ارقام کوچکی معمولاً نشان‌دهنده‌ی ارسال نمونه‌های آزمایشگاهی یا بسته‌های کوچک تجاری برای تست بازار است، نه صادرات در مقیاس اقتصادی.

کالاهای عجیب و جالب در میان صادرات ایران

در کنار اقلام صنعتی و معدنی، چند قلم کالای غیرمنتظره هم در فهرست صادرات دیده می‌شود که جالب توجه است. از جمله گلاب محمدی، موم مصنوعی، شربت گلوکز، و حتی فرش‌های دست‌باف کوچک و سنتی که به کشورهای همسایه و عربی مانند امارات و افغانستان صادر شده‌اند.
این کالاها هرچند ارزش بالایی در مقیاس کلی ندارند، اما از منظر فرهنگی و برند ملی، تصویری نمادین از صادرات نرم ایران به جهان ارائه می‌دهند.

دورنمای تجارت؛ ضرورت تنوع‌بخشی و توجه به ارزش افزوده

بر اساس روند فعلی، تداوم رشد صادرات در نیمه دوم سال وابسته به ثبات بازار جهانی انرژی و قیمت فلزات اساسی است.
کارشناسان تأکید دارند که برای کاهش ریسک وابستگی به چند بازار محدود، ایران باید سیاست تنوع‌بخشی به مقاصد صادراتی و افزایش صادرات کالاهای با ارزش افزوده بالا را در دستور کار قرار دهد.