طلا برنده بزرگ اقتصاد پرریسک ایران

به گزارش نبض بورس، در چهار سال گذشته، اقتصاد ایران شاهد یکی از شدیدترین موج‌های تورمی خود بوده است. در این میان، تنها طلا توانست از موج گرانی‌ها جلو بزند.

طلا در صدر، بورس در قعر

در بازه فروردین ۱۴۰۰ تا شهریور ۱۴۰۴، اقتصاد ایران یکی از پرنوسان‌ترین دوران‌های خود را پشت سر گذاشت. در حالی‌که تورم مزمن، نااطمینانی سیاسی و تغییرات مکرر سیاست‌های ارزی و پولی فضای اقتصاد را تحت‌تأثیر قرار داد، بازار‌های دارایی شاهد رشد‌های نامتوازن بودند. بررسی داده‌ها نشان می‌دهد طلای ۱۸عیار با رشد خیره‌کننده ۸۱۵ درصدی و پس از آن سکه تمام با ۷۹۶ درصد افزایش، بیشترین بازدهی را داشته‌اند؛ درحالی‌که بازار‌هایی مانند مسکن، ارز، بورس و صندوق‌های درآمد ثابت به‌مراتب عقب‌تر بوده‌اند.

تورمی که دارایی‌ها را بلعید

در همین بازه، شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) طبق گزارش مرکز آمار، بیش از ۳۴۲ درصد افزایش یافت. یعنی قدرت خرید خانوار‌ها ظرف چهار سال تقریباً یک‌چهارم شده است. در چنین شرایطی، تنها دارایی‌هایی که رشدشان بالاتر از این نرخ بوده توانسته‌اند ارزش واقعی خود را حفظ کنند.
با این معیار، بخش عمده‌ای از بازار‌ها از تورم عقب مانده‌اند:

صندوق‌های درآمد ثابت: ۱۸۵٪ رشد

بورس: ۹۴٪ رشد

مسکن: ۲۴۸٪ رشد

نتیجه روشن است: بازدهی واقعی اکثر دارایی‌ها منفی بوده و تنها طلا و تا حدودی ارز‌های دیجیتال توانسته‌اند از تورم پیشی بگیرند.

چرا طلا پیشتاز شد؟

تحلیل‌ها نشان می‌دهد که ترکیب ریسک‌های سیاسی، تحریم‌ها، نوسانات ارزی و افزایش نرخ دلار عامل اصلی رشد طلا بوده است. در محیطی که نااطمینانی حاکم است، سرمایه‌گذاران ترجیح می‌دهند دارایی‌های «فیزیکی و نقدشونده» نگه دارند؛ دارایی‌هایی که از تورم و شوک‌های ارزی در امان باشند.

علاوه بر شرایط داخلی، افزایش جهانی قیمت طلا نیز بر بازار ایران اثر گذاشته است. از سال ۲۰۲۰ به بعد، جنگ‌ها، تنش‌های ژئوپلیتیک، بدهی‌های دولتی و نگرانی از بازگشت تورم جهانی موجب شده طلا دوباره به عنوان پناهگاه امن سرمایه‌گذاران مطرح شود. در ایران، اثر دوگانه‌ی افزایش قیمت جهانی طلا و رشد نرخ ارز، رشد این فلز گران‌بها را تشدید کرده است.

آیا طلا همچنان گزینه‌ای جذاب است؟

دیدگاه کارشناسان در این باره دوگانه است:

گروه نخست معتقدند که جهش اخیر طلا عمدتاً ناشی از رشد نرخ ارز بوده و احتمال تکرار رشد‌های سنگین گذشته پایین است.

گروه دوم، اما بر این باورند که تا زمانی که فضای جهانی پرریسک باقی بماند و سیاست‌گذاران داخلی نتوانند ثبات اقتصادی ایجاد کنند، طلا همچنان ظرفیت رشد دارد.

تغییر مسیر سرمایه‌ها؟

تجربه تاریخی اقتصاد ایران نشان می‌دهد پس از هر موج تورمی، بخشی از سرمایه از بازار‌های نقدی مانند طلا به سمت دارایی‌های مولد نظیر بورس و مسکن حرکت می‌کند. از این رو، برخی تحلیلگران انتظار دارند در ماه‌های آینده شاهد بازگشت نسبی سرمایه به سمت بازار سهام و بخش مسکن باشیم؛ به‌ویژه اگر اصلاح شاخص‌های بنیادی و رشد سودآوری شرکت‌های صادرات‌محور ادامه یابد.

چشم‌انداز جهانی؛ تورم و بدهی‌های سنگین

در مقیاس جهانی نیز شرایط به نفع طلا است. مجله اکونومیست در گزارشی تازه هشدار داده که بدهی دولت‌ها در کشور‌های پیشرفته به حدود ۱۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی رسیده است — سطحی که از زمان جنگ‌های ناپلئونی بی‌سابقه است. افزایش هزینه‌های دفاعی، فشار جمعیتی و رشد نرخ بهره، کنترل مالی را برای دولت‌ها دشوار کرده است. در نتیجه، بسیاری از اقتصاددانان پیش‌بینی می‌کنند دولت‌ها بار دیگر از تورم به‌عنوان راهی برای کاهش واقعی بدهی‌ها استفاده کنند.

در چنین فضایی، طلا دوباره نقش تاریخی خود را به‌عنوان پناهگاه در برابر تورم، نااطمینانی و بی‌اعتمادی به سیاست‌های پولی ایفا می‌کند.

جمع‌بندی

چهار سال گذشته نشان داد که در اقتصاد‌های تورمی، دارایی‌های فیزیکی مانند طلا و ارز بیشترین توان مقاومت در برابر کاهش ارزش پول را دارند. اما آینده سرمایه‌گذاری در ایران به میزان موفقیت سیاست‌گذاران در مهار تورم، تثبیت نرخ ارز و بازگرداندن اعتماد به بازار‌های مالی بستگی دارد.

منبع: دنیای اقتصاد