افزایش تا ۶۳ درصدی قیمت مواد غذایی در یک‌سال؛ جهش لوبیا و سیب درختی در صدر گرانی‌های بهار ۱۴۰۴

به گزارش نبض بورس، بنابر گزارش تازه مرکز آمار ایران از «درصد تغییرات متوسط قیمت اقلام خوراکی منتخب در مناطق شهری» نشان می‌دهد که در بهار ۱۴۰۴ نسبت به بهار ۱۴۰۳، قیمت بسیاری از کالاهای اساسی افزایش قابل‌توجهی داشته است.
بر اساس این آمار، لوبیا چیتی با رشد ۶۳ درصدی، سیب درختی زرد با ۴۹ درصد و پرتقال با ۴۷ درصد افزایش، در صدر فهرست اقلام گران‌شده قرار دارند. در مقابل، پیاز، خیار و گوجه‌فرنگی کاهش قیمت را تجربه کرده‌اند.

حبوبات و میوه‌ها؛ پیشتازان گرانی در یک‌سال اخیر

لوبیا چیتی با جهشی برابر با ۶۳.۳ درصد، بیشترین افزایش قیمت را در میان همه اقلام خوراکی تجربه کرده و در صدر فهرست گرانی‌ها قرار دارد. پس از آن، سیب درختی زرد با ۴۹.۳ درصد افزایش و پرتقال محصول داخل با ۴۷.۹ درصد رشد در جایگاه‌های دوم و سوم قرار گرفته‌اند. قیمت موز نیز در مقایسه با بهار گذشته ۳۶.۴ درصد بیشتر شده و برنج ایرانی درجه‌یک رشد ۳۲.۵ درصدی را ثبت کرده است.

افزایش چشمگیر در این گروه‌ها، از ترکیب چند عامل ناشی می‌شود:

• رشد نرخ ارز و هزینه واردات برای کالاهای وارداتی مانند موز و برنج خارجی؛

• کاهش تولید داخلی در اثر خشکسالی و هزینه بالای نهاده‌ها؛

• و ضعف در زنجیره تأمین داخلی به‌ویژه در محصولات فصلی.

لبنیات و اقلام اساسی؛ تداوم تورم دو‌رقمی

در گروه کالاهای اساسی خانوار نیز افزایش قیمت تداوم دارد.
بر اساس آمار:

در گروه لبنیات و کالاهای پرمصرف نیز تورم ادامه دارد و افزایش قیمت‌ها در محدوده ۷ تا ۱۳ درصد ثبت شده است.
قیمت شیر پاستوریزه در بهار ۱۴۰۴ نسبت به سال گذشته حدود ۱۰ درصد افزایش یافته است.
ماست پاستوریزه نیز با رشد ۱۰.۶ درصدی همراه بوده و پنیر پاستوریزه ایرانی حدود ۶.۹ درصد گران‌تر شده است.
در کنار این‌ها، روغن مایع نیز با رشد ۱۲.۷ درصدی مواجه بوده و قیمت قند، شکر و رب گوجه‌فرنگی همگی حدود ۱۱ تا ۱۳ درصد افزایش یافته‌اند.

این افزایش‌ها عمدتاً به دلیل بالا رفتن هزینه‌های تولید (انرژی، بسته‌بندی، حمل‌ونقل) و نیز تثبیت‌نشدن نرخ ارز رخ داده است.
لبنیات همچنان در میان کالاهای پرمصرف، بیشترین سهم را در افزایش هزینه سبد غذایی خانوار دارند.

گوشت و مرغ؛ افزایش ملایم اما مستمر

قیمت گوشت قرمز و مرغ در بهار ۱۴۰۴ نسبت به بهار سال گذشته بین ۵ تا ۸ درصد افزایش یافته است:

• گوشت گوسفند: رشد ۷.۴٪

• گوشت گاو و گوساله: رشد ۵.۵٪

• مرغ ماشینی: رشد ۸٪

نکته: اگرچه این درصدها نسبت به سایر اقلام پایین‌تر است، اما با توجه به پایه قیمتی بالای گوشت، اثر تورمی آن بر سبد خانوار قابل‌توجه است.

کاهش سالانه در برخی صیفی‌جات و تخم‌مرغ

در مقابل، چند قلم خوراکی نسبت به سال گذشته ارزان‌تر شده‌اند.

• تخم‌مرغ ماشینی: کاهش ۴.۷٪

• خیار: کاهش ۱۲.۴٪

• گوجه‌فرنگی: کاهش ۸.۱٪

• پیاز: کاهش ۱۷.۹٪

تحلیل: این کاهش بیشتر ناشی از افزایش عرضه داخلی در فصل برداشت و اصلاح قیمت‌ها پس از جهش‌های سال ۱۴۰۳ است. با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که ثبات در این گروه‌ها نیز موقتی است و با تغییر فصل، احتمال بازگشت روند صعودی وجود دارد.

تصویر کلی تورم خوراکی‌ها در بهار ۱۴۰۴

میانگین افزایش قیمت اقلام خوراکی منتخب در یک‌سال گذشته حدود ۱۸ تا ۲۰ درصد برآورد می‌شود. دامنه نوسان از کاهش ۱۸ درصدی تا افزایش بیش از ۶۰ درصدی است که نشان می‌دهد بازار مواد غذایی همچنان با بی‌ثباتی ساختاری و فشار هزینه‌ای بالا روبه‌رو است.

تحلیل کارشناسی: دلایل اصلی افزایش قیمت‌ها

 ۱. نوسانات ارزی و وابستگی وارداتی

افزایش نرخ ارز تأثیر مستقیم بر قیمت کالاهای وارداتی دارد، به‌ویژه در روغن، برنج خارجی و موز.

 ۲. هزینه بالای تولید داخلی

افزایش قیمت نهاده‌ها، انرژی، حمل‌ونقل و نیروی کار، فشار قیمتی در تمام زنجیره تولید ایجاد کرده است.

 ۳. تغییرات اقلیمی و کاهش عرضه فصلی

خشکسالی و افت سطح زیرکشت در برخی مناطق، عرضه برخی محصولات مانند حبوبات را کاهش داده است.

جمع‌بندی نهایی

بهار ۱۴۰۴ در مقایسه با بهار ۱۴۰۳ نشان‌دهنده‌ی ادامه روند افزایشی تورم مواد غذایی است. در حالی‌که برخی اقلام مانند صیفی‌جات و تخم‌مرغ کاهش قیمت داشته‌اند، میانگین کلی قیمت‌ها در سبد خانوار شهری همچنان صعودی است.
کارشناسان تأکید دارند که برای کنترل این روند، سیاست‌های پایداری در بخش کشاورزی، ذخایر راهبردی و ثبات ارزی باید در دستور کار قرار گیرد.