رشد بورس واقعی است؟ چرا ارزش دلاری بازار جاماند؟

به گزارش نبض بورس، شاخص کل بورس تهران به واسطه تیکه به سیگنال مثبت سیاسی توانست به تراز بیش از ۵ میلیون واحدی برسد و رکورد‌های جدیدی از خود برجای بگذارد، در چنین شرایطی شاهد آن هستیم که همچنان ارزش دلاری بازار نسبت به این رشد‌های پی درپی بسیار پایین است.

بهنام علیخانی، کارشناس بازار سرمایه دراین باره گفت:رشد شاخص کل بورس تهران تا محدوده ۵ میلیون واحد در نگاه نخست می‌تواند نشانه‌ای از بازگشت رونق به بازار سرمایه تلقی شود، اما بررسی همزمان ارزش دلاری بازار تصویر متفاوتی را نمایان می‌کند. در حالی که شاخص کل طی ماه‌های اخیر رکورد‌های جدیدی را به ثبت رسانده، ارزش دلاری کل بازار سهام همچنان کمتر از ۱۰۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود؛ سطحی که نه تنها فاصله معناداری با دوران اوج بازار دارد، بلکه بیانگر کاهش قابل توجه اندازه واقعی بازار سرمایه ایران در مقیاس جهانی است.

این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: ریشه این تناقض ظاهری را باید در جهش نرخ ارز و افت سنگین بازار طی سال‌های گذشته جست‌و‌جو کرد. شاخص کل یک متغیر ریالی است و افزایش آن الزاماً به معنای افزایش ثروت واقعی سهامداران یا بزرگ‌تر شدن اقتصاد نیست. 

به گفته وی، هنگامی که نرخ ارز با سرعتی بیشتر از رشد ارزش شرکت‌ها افزایش می‌یابد، بخش مهمی از رشد اسمی بازار صرفاً بازتاب کاهش ارزش پول ملی خواهد بود. از این رو، مقایسه شاخص کل در مقاطع مختلف زمانی بدون توجه به نرخ ارز می‌تواند تصویر گمراه‌کننده‌ای از وضعیت واقعی بازار ارائه دهد.

افزایش قیمت سهام تنها به ریال

علیخانی توضیح داد: بازار سرمایه ایران پس از تجربه رکود فرسایشی سال‌های اخیر، با افت محسوس نسبت‌های ارزندگی، خروج نقدینگی و کاهش اعتماد سرمایه‌گذاران مواجه شد. در این دوره بسیاری از نماد‌ها علی‌رغم رشد درآمد‌های اسمی، از منظر دلاری کاهش ارزش را تجربه کردند. همزمان جهش نرخ دلار موجب شد بخش مهمی از افزایش ارزش ریالی شرکت‌ها در مقیاس ارزی خنثی شود. به بیان دیگر، اگرچه قیمت سهام به ریال افزایش یافته است، اما سرعت رشد دلار به گونه‌ای بوده که ارزش دلاری بازار همچنان در سطوح پایینی قرار دارد.

این کارشناس بازار سرمایه تشریح کرد: برای درک بهتر موضوع کافی است به این نکته توجه شود که در مقاطع مختلف دهه گذشته ارزش دلاری بورس تهران به بیش از ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیارد دلار نیز رسیده بود. مقایسه آن ارقام با ارزش فعلی کمتر از ۱۰۰ میلیارد دلار نشان می‌دهد که بازار سرمایه هنوز بخش قابل توجهی از افت واقعی خود را جبران نکرده است. از این منظر، رکوردشکنی شاخص کل بیش از آنکه نشان‌دهنده رونق کامل بازار باشد، بیانگر اثر تورم مزمن، استهلاک ارزش پول ملی و عقب‌ماندگی چندساله بازار نسبت به سایر متغیر‌های اقتصادی است.

افزایش نرخ دلار، عامل کاهش ارزش دلاری بازار سرمایه

وی اظهار کرد: در عین حال، بخشی از وضعیت فعلی را می‌توان نتیجه جامپ ارزی سال‌های اخیر دانست. افزایش شدید نرخ دلار باعث شد ارزش ریالی دارایی‌ها، فروش و سود شرکت‌ها رشد کند، اما از آنجا که نرخ ارز با شتاب بیشتری افزایش یافت، ارزش دلاری بازار سهام کاهش پیدا کرد. به همین دلیل، امروز در شرایطی که شاخص کل در محدوده‌های تاریخی قرار گرفته، ارزش دلاری بازار هنوز در سطوحی قرار دارد که با ظرفیت سودآوری شرکت‌های بزرگ بورسی و حجم دارایی‌های آنها همخوانی کامل ندارد.

این کارشناس بازار سرمایه تاکید کرد: با این حال، چشم‌انداز پیش روی بازار می‌تواند متفاوت از سال‌های گذشته باشد. رشد تدریجی نرخ دلار توافقی موجب شده شکاف میان نرخ‌های رسمی و واقعی ارز کاهش یابد و سودآوری بسیاری از شرکت‌های صادرات‌محور بهبود پیدا کند. از سوی دیگر، هرگونه توافق میان ایران و آمریکا یا کاهش تنش‌های سیاسی می‌تواند به کاهش انتظارات تورمی و ایجاد ثبات بیشتر در بازار ارز منجر شود. 

علیخانی گفت: برخلاف تصور رایج، کاهش انتظارات تورمی الزاماً به زیان بازار سهام نیست. در شرایطی که سرعت رشد نرخ دلار کاهش یابد، اما سودآوری شرکت‌ها همچنان افزایش پیدا کند، بازار سرمایه این فرصت را خواهد داشت که بخشی از عقب‌ماندگی ارزش دلاری خود را جبران کند.

آغاز رشد دلاری بازار سرمایه

این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: در واقع، یکی از مهم‌ترین دلایل افت ارزش دلاری بورس در سال‌های گذشته آن بود که نرخ ارز با سرعتی بیشتر از رشد ارزش شرکت‌ها افزایش می‌یافت. 

وی اظهار کرد: اگر در دوره پیش رو این روند معکوس شود و رشد سودآوری بنگاه‌ها، افزایش سرمایه‌گذاری و ورود نقدینگی به بازار سرمایه از رشد نرخ ارز پیشی بگیرد، ارزش دلاری بازار می‌تواند با سرعت بیشتری افزایش یابد. در چنین شرایطی حتی بدون جهش مجدد دلار نیز امکان رشد معنادار ارزش بازار سهام در مقیاس دلاری وجود خواهد داشت.

علیخانی تاکید کرد: بنابراین رشد شاخص کل تا محدوده ۵ میلیون واحد را باید در کنار متغیر‌هایی همچون نرخ ارز، تورم، سودآوری شرکت‌ها و ارزش دلاری بازار تحلیل کرد. واقعیت آن است که بورس تهران اگرچه از منظر اسمی بخش مهمی از عقب‌ماندگی خود را جبران کرده، اما از منظر دلاری همچنان فاصله قابل توجهی با اوج‌های تاریخی دارد. همین موضوع نشان می‌دهد که بخشی از رشد سال‌های اخیر ناشی از تعدیل اسمی قیمت‌ها در اقتصاد تورمی بوده است. 

وی در نهایت گفت: با این حال، در صورت تداوم رشد دلار توافقی، ثبات نسبی در بازار ارز، کاهش ریسک‌های سیاسی و بهبود روابط خارجی، ظرفیت قابل توجهی برای ترمیم ارزش دلاری بازار و نزدیک شدن آن به سطوح تاریخی وجود خواهد داشت؛ ظرفیتی که می‌تواند فصل جدیدی از رشد واقعی بازار سرمایه را رقم بزند.