روایت پنج فصل پرنوسان؛ از افت بهاری تا خیز صنعتی در پاییز

به گزارش نبض بورس، به گزارش نبض بورس، اقتصاد ایران در پنج فصل اخیر، تصویری پرنوسان از رشد و رکود به نمایش گذاشته است؛ از افت هم‌زمان کشاورزی و صنعت در بهار ۱۴۰۴ تا بازگشت موتور صنایع و معادن در پاییز همان سال. تازه‌ترین آمارهای فصلی نشان می‌دهد هرچند GDP دوباره وارد مسیر صعودی شده و پاییز ۱۴۰۴ به رشد ۲.۸ درصدی رسیده، اما منفی شدن رشد بدون نفت در بخشی از این دوره و تداوم کاهش در کشاورزی نشان می‌دهد احیای اقتصاد آغاز شده، اما هنوز شکننده و ناپایدار است.

رشد فصلی همان قاب نزدیک از تحولات کوتاه‌مدت است.برای اقتصادی مانند ایران که مدام زیر تأثیر شوک‌های ارزی، سیاستی، تجاری و تحریمی است، داده‌های فصلی حکم نبض‌سنج را دارند. همین داده‌ها اغلب پیش از شاخص‌های سالانه، نقاط چرخش مهم را آشکار می‌کنند و فصول سرد و گرم اقتصاد را واقع‌گراتر از میانگین‌ها نشان می‌دهند.

فراز و فرود GDP؛  اقتصاد در پنج فصل اخیر چه گفت؟

ر به عددهای فصلی نگاه کنیم، داستانی پرفرازونشیب نمایان می‌شود. اقتصاد ایران در پاییز ۱۴۰۳ با رشد ۱.۷ درصدی شروع شد؛ مسیری آرام اما رو به جلو. در زمستان همان سال، شتاب گرفت و رشد ۲.۸ درصدی را ثبت کرد؛ نشانه‌ای از فعال‌تر شدن موتورهای تولید. بهار ۱۴۰۴ اما فصل مکث بود—رشد منفی ۰.۲ درصدی که تصویر توقف یا عقب‌رفتن خفیف را نشان می‌داد. تابستان دوباره اندکی حرکات مثبت نشان داد (۰.۵٪) و در نهایت پاییز ۱۴۰۴ با رشد ۲.۸ درصدی همان قله زمستان قبل را پس گرفت. نتیجه روشن است: اقتصاد در پنج فصل اخیر، الگویی از «شتاب، توقف و احیا» را تجربه کرده است؛ الگویی که در محاسبات سالانه به‌سادگی پنهان می‌شود.

وقتی نفت کنار می‌رود، چهره واقعی رشد نمایان می‌شود

در اقتصاد بدون نفت، روایت کمی متفاوت است. رشد فصلی GDP بدون نفت از ۱.۶ درصد در پاییز ۱۴۰۳ تا ۱.۸ درصد در زمستان، نشانه پایداری ملایمی داشت؛ اما بهار و تابستان ۱۴۰۴ برای این شاخص منفی ثبت شدند، هرچند اندک. پاییز همان سال دوباره به ۱.۸ درصد بازگشت. در واقع، اقتصاد غیرنفتی در دو فصل میانی سال ۱۴۰۴ عقب نشست و سهم خود را از رشد کلی از دست داد. این تفاوت کوچک اما معنادار است: نشان می‌دهد بخشی از رشد کل احتمالاً از حوزه‌های نفتی یا اثرات جانبی آنها آمده، نه از موتورهای خالص تولیدی. به همین دلیل است که رشد بدون نفت برای تحلیل کیفیت رشد واجد اهمیت است—شاخصی که می‌گوید اقتصاد واقعاً بر کدام پیشران‌ها ایستاده است.

• بهار و تابستان ۱۴۰۴ در اقتصاد بدون نفت منفی بوده‌اند (هرچند نزدیک صفر).
• پاییز ۱۴۰۴ دوباره مثبت می‌شود، اما هنوز رشدهای آن «میانه» است.

سه موتور ناهماهنگ: کشاورزی، صنعت و خدمات

در بررسی فصلی بخش‌ها، تفاوت ریتم‌ها بلافاصله به چشم می‌آید. کشاورزی در پاییز و زمستان ۱۴۰۳ عملکرد خوبی داشت، اما از بهار ۱۴۰۴ ورق برگشت؛ سه فصل پیاپی منفی شد و تا پاییز همان سال در سراشیبی ماند. این افت ممتد معمولاً نشانه محدودیت بارش، تغییرات هزینه نهاده‌ها یا کاهش سودآوری تولید است.

اما صنعت و معدن مسیر متفاوتی رفتند. پس از افت جزئی در بهار ۱۴۰۴، تابستان متعادل شد و پاییز با جهش ۳.۶ درصدی بازگشت درخشان خود را ثبت کرد. همین بازگشت یکی از عوامل اصلی رشد مجدد GDP در پاییز ۱۴۰۴ بود. در کنار این دو، بخش خدمات به‌عنوان ستون پایدار اقتصاد ایران ظاهر شد؛ هرچند در بهار ۱۴۰۴ به افت محسوسی رسید (۰.۴٪)، ولی در فصول بعدی دوباره جان گرفت تا در پاییز با رشد ۲.۶ درصدی به مسیر گذشته بازگردد. در مجموع، کشاورزی ترمز کرد، صنعت گاز داد، و خدمات سعی کرد تعادل را حفظ کند—سه خط داستانی همزمان در دل یک اقتصاد.

بهار ۱۴۰۴؛ فصلی با نفس‌های کوتاه اقتصاد

در میان همه فصول، بهار ۱۴۰۴ نقطه‌عطفی خاص بود. همه شاخص‌های کلیدی در آن یا منفی بودند یا در محدوده رکود حرکت می‌کردند. رشد کل اقتصاد منفی ۰.۲ درصد شد؛ کشاورزی با افت ۲.۷ درصدی بیشترین تأثیر منفی را داشت و صنعت هم اندکی پایین رفت. تنها خدمات در محدوده مثبت ماند، اما نتوانست وزن افت سایر بخش‌ها را جبران کند. اینجا اقتصاد در حال نفس گرفتن بود؛ مکثی کوتاه میان دو فاز حرکت.

وقتی حجم واقعی تولید حرف آخر را می‌زند

اما برای درک بهتر تولید، باید از «ارزش افزوده» فاصله گرفت و به سراغ «شاخص مقدار تولید صنعت و معدن» رفت. داده‌های این شاخص نشان می‌دهد که صنعت در بهار ۱۴۰۴ با افت ۱.۶ درصدی مواجه شد و تابستان را هم هنوز در محدوده منفی پشت سر گذاشت. در مقابل، معدن از همان بهار صعودی شد و در پاییز ۱۴۰۴ جهشی ۵.۳ درصدی را ثبت کرد—رقمی که به احتمال زیاد عامل اصلی تقویت رشد بخش «صنایع و معادن» بوده است. به زبان ساده‌تر: وقتی کارخانه‌ها هنوز با محدودیت کار می‌کردند، معادن گام بزرگ‌تری به جلو برداشتند.

پنج فصل اخیر روایت یک اقتصاد در حال احیاست؛ اما احیایی که هنوز بر زمین سست قدم می‌زند. پاییز ۱۴۰۴ شاخص‌ها را بالا آورده و چهره‌ای امیدوارکننده از برگشت رشد به تولید و خدمات ارائه می‌دهد، اما روند نزولی کشاورزی و کاهش رشد غیرنفتی در میانه‌ی سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد پایه‌های این بازگشت هنوز متزلزل‌اند. اقتصاد ایران دوباره می‌دود، ولی بر مسیر پرسنگلاخی که کوچک‌ترین لغزش می‌تواند ریتم تازه‌اش را بر هم بزند.