چرا برخی بورس‌ها در بحران نمی‌ریزند؟

به گزارش نبض بورس، در شرایطی که تنش‌های ژئوپلیتیک، جنگ‌ها و شوک‌های انرژی اقتصاد جهانی را تحت فشار قرار داده، میزان تاب‌آوری بازارهای سرمایه به یکی از شاخص‌های مهم سلامت اقتصادی کشورها تبدیل شده است. بررسی عملکرد بورس‌های ژاپن، کره‌جنوبی و تایوان نشان می‌دهد بورس تایوان در برابر شوک‌های خارجی مقاومت بیشتری از خود نشان داده است.

افت متفاوت بازارهای آسیایی پس از افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیک

در ماه‌های اخیر با افزایش تنش‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه و رشد قابل توجه قیمت نفت، بسیاری از بازارهای مالی جهان وارد فاز اصلاح شدند. بررسی عملکرد سه بازار مهم آسیایی نشان می‌دهد شدت افت شاخص‌ها در این کشورها یکسان نبوده است.

شاخص نیکی ژاپن حدود ۱۰.۴ درصد و شاخص کوسپی کره‌جنوبی حدود ۱۶.۷ درصد از سقف تاریخی خود عقب‌نشینی کردند. در مقابل، شاخص تایکس تایوان تنها حدود ۹.۳ درصد کاهش یافت که نشان‌دهنده مقاومت بیشتر این بازار در برابر شوک‌های خارجی است.

این تفاوت عملکرد، پرسش مهمی را مطرح می‌کند: چه عواملی باعث می‌شود یک بازار سرمایه در برابر بحران‌های جهانی مقاوم‌تر باشد؟

۱. نقش شرکت‌های فناوری پیشرفته در تاب‌آوری بازار

یکی از مهم‌ترین دلایل مقاومت بورس تایوان، حضور قدرتمند شرکت‌های فناوری پیشرفته با ارزش افزوده بالا در ساختار این بازار است.

شرکت TSMC به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده تراشه در جهان، نقش کلیدی در بورس تایوان دارد. این شرکت حدود ۴۴ درصد ارزش کل بازار سرمایه تایوان را در اختیار دارد و درآمد سالانه آن در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳.۸ تریلیون دلار تایوان رسیده است.

محصولات چنین شرکت‌هایی در زنجیره جهانی فناوری جایگاه استراتژیک دارند و تقاضای جهانی برای آن‌ها نسبتاً پایدار است. به همین دلیل سرمایه‌گذاران در دوره‌های بحران تمایل کمتری به خروج از سهام این شرکت‌ها دارند و بازارهایی که میزبان صنایع فناوری پیشرفته هستند معمولاً مقاومت بیشتری در برابر شوک‌ها نشان می‌دهند.

در مقابل، بسیاری از بازارهای نوظهور از جمله بورس ایران ساختاری خام‌محور دارند. بخش بزرگی از ارزش بازار به صنایع نفت، پتروشیمی، فلزات اساسی و مواد اولیه اختصاص دارد که به شدت تحت تأثیر نوسانات قیمت جهانی کالاها قرار می‌گیرند. این وابستگی می‌تواند نوسان و آسیب‌پذیری بازار سرمایه را افزایش دهد.

۲. قدرت قیمت‌گذاری شرکت‌ها

یکی دیگر از عوامل مهم در تاب‌آوری بازارهای سرمایه، قدرت قیمت‌گذاری شرکت‌ها است.

شرکت‌هایی که در بازار جهانی از مزیت رقابتی قوی برخوردارند، معمولاً می‌توانند افزایش هزینه‌های تولید را به مشتریان منتقل کنند. در شرایط بحران‌هایی مانند جنگ یا شوک‌های انرژی که هزینه مواد اولیه افزایش می‌یابد، این شرکت‌ها با افزایش قیمت محصولات می‌توانند حاشیه سود خود را حفظ کنند.

در مورد شرکت‌هایی مانند TSMC، تقاضای بالا برای تراشه‌ها و جایگاه شبه‌انحصاری در بازار جهانی باعث شده قدرت قابل توجهی در تعیین قیمت داشته باشند و در نتیجه سودآوری آن‌ها کمتر تحت تأثیر بحران‌ها قرار گیرد.

در مقابل، در بورس ایران بسیاری از شرکت‌ها با قیمت‌گذاری دستوری مواجه هستند و امکان انتقال افزایش هزینه‌ها به مشتریان را ندارند. این موضوع در زمان بحران می‌تواند حاشیه سود شرکت‌ها را کاهش داده و به افت قیمت سهام منجر شود.

۳. ترکیب سرمایه‌گذاران و نقش سرمایه داخلی

عامل مهم دیگر در مقاومت بورس تایوان، ترکیب سرمایه‌گذاران در این بازار است.

در سال‌های اخیر به دلیل تنش‌های ژئوپلیتیک با چین، بخشی از سرمایه‌گذاران خارجی از بازار تایوان خارج شده بودند. بنابراین هنگام وقوع شوک‌های جدید، فشار فروش خارجی کمتر از حد انتظار بود.

از سوی دیگر، سرمایه‌گذاران خرد داخلی نقش فعالی در بازار دارند و در دوره‌های اصلاح معمولاً به‌عنوان خریدار وارد بازار می‌شوند. حتی گزارش‌هایی منتشر شده که نشان می‌دهد بانک‌های بزرگ تایوان طی یک هفته بیش از ۷۰ میلیارد دلار تایوان سهام خریداری کرده‌اند.

برای بورس ایران نیز تقویت حضور سرمایه‌گذاران نهادی و داخلی بلندمدت می‌تواند به کاهش نوسانات شدید بازار کمک کند.

۴. اعتماد به سازوکار بازار سرمایه

در نهایت، اعتماد سرمایه‌گذاران به ثبات و تداوم فعالیت بازار یکی از عوامل کلیدی در رفتار آن‌ها در زمان بحران است.

در بازارهایی که سرمایه‌گذاران به عدم مداخلات ناگهانی و تداوم سازوکار بازار اطمینان دارند، واکنش‌ها معمولاً منطقی‌تر و کمتر هیجانی است. در مقابل، هرگونه تردید درباره ثبات بازار می‌تواند باعث افزایش رفتارهای احتیاطی و خروج سریع سرمایه شود.

درس‌هایی برای بورس ایران

اقتصاد نیوز : بررسی تجربه بازارهای آسیایی نشان می‌دهد تاب‌آوری بازار سرمایه تنها به شرایط کوتاه‌مدت اقتصادی وابسته نیست، بلکه به ساختار اقتصاد، ترکیب شرکت‌های حاضر در بازار و سطح اعتماد سرمایه‌گذاران بستگی دارد.

تجربه بورس تایوان نشان می‌دهد حضور شرکت‌های فناوری پیشرفته، قدرت قیمت‌گذاری بنگاه‌ها، ترکیب متوازن سرمایه‌گذاران و اعتماد به سازوکار بازار از مهم‌ترین عوامل افزایش مقاومت بازار سرمایه در برابر شوک‌های خارجی هستند.

برای بورس ایران نیز توسعه صنایع دانش‌بنیان، کاهش وابستگی به خام‌فروشی، اصلاح نظام قیمت‌گذاری و تقویت اعتماد سرمایه‌گذاران می‌تواند مسیر افزایش تاب‌آوری بازار سرمایه را هموار کند.