قیمت را بازار تعیین میکند یا سیاست گذار؟
در دومین همایش سالانه بازار سرمایه، حجتالله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، حذف قیمتگذاری دستوری را بهعنوان یکی از مطالبات بازار سرمایه از دولت مطرح کرد. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، نیز با تأکید بر ضرورت پرهیز از قیمتگذاری دستوری، گفت نمیتوان تولیدکننده را مجبور کرد کالایی را که با هزینه ۱۰ تومان تولید کرده، به قیمت ۸ تومان بفروشد؛ اما از سوی دیگر، نباید اجازه داد همان کالا را با قیمت ۳۰ تومان عرضه کند.
پزشکیان تأکید کرد که حذف قیمتگذاری دستوری به معنای رهاکردن بازار نیست و باید میان منافع تولیدکننده و مصرفکننده تعادل برقرار شود.
اما پرسش اینجاست که این تعادل چگونه باید شکل بگیرد؟ آیا با تعیین محدودههای قیمتی از سوی سیاستگذار یا از مسیر رقابت و کشف قیمت در بازار؟
مسئله فقط افزایش یا کاهش دامنه مجاز قیمتها نیست؛ مسئله این است که چه کسی قیمت را تعیین میکند.
بازار خودرو نمونهای از اهمیت این موضوع است. شورای رقابت در مصوبات خود، بازار خودروهای سواری تولیدی و مونتاژی را انحصاری تشخیص داده و برای آن دستورالعمل تنظیم بازار در نظر گرفته است. در چنین شرایطی، محدودیت رقابت و قدرت انتخاب مصرفکننده میتواند سازوکار طبیعی عرضه و تقاضا را تضعیف کند.
در یک بازار رقابتی و کارا، مشتری امکان انتخاب دارد و عرضهکننده برای حفظ سهم بازار ناچار است قیمت و کیفیت محصول خود را با شرایط رقابت هماهنگ کند. بنابراین، نظارت بر بازار نباید به معنای تعیین مداوم قیمت به جای سازوکار عرضه و تقاضا باشد.
سیدجواد جهرمی، مدیرعامل بورس کالای ایران، نیز در گفتوگو با نبض بورس با اشاره به سخنان رئیسجمهور، بر ضرورت ایجاد تعادل میان منافع تولیدکننده و مصرفکننده تأکید کرد. به گفته او، فاصلهگرفتن از قیمتگذاری دستوری به معنای رهاکردن بازار نیست و باید قواعدی وجود داشته باشد که بنگاه اقتصادی بتواند بهصورت عادلانه سود کسب کند.
با این حال، پرسش اساسی همچنان باقی است: اگر قرار باشد سیاستگذار محدوده قیمت را تعیین کند، نقش رقابت و سازوکار کشف قیمت چه خواهد بود؟
حذف قیمتگذاری دستوری، صرفاً با تغییر فرمول یا افزایش دامنه مجاز قیمت محقق نمیشود؛ پیشنیاز آن، اصلاح ساختار بازار و فراهمکردن زمینه رقابت واقعی است.